Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội lớn, AI cũng đặt ra những thách thức mới về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, thông tin sai lệch và chủ quyền quốc gia. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng dụng AI vào phòng thủ mà còn phải chủ động làm chủ công nghệ, xây dựng năng lực tự chủ và chuẩn bị trước những nguy cơ.

Cơ hội và thách thức song hành

Báo áo an ninh mạng năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho thấy, có gần 552 nghìn cuộc tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin trong nước. Tỷ lệ cơ quan, doanh nghiệp ghi nhận tổn hại thực tế do tấn công mạng tăng từ 46,15% lên 52,3%.

Những cuộc tấn công ngày càng tinh vi, có chủ đích và gây thiệt hại sâu hơn bởi sự tham gia của AI. AI đang làm thay đổi cả phương thức phòng thủ lẫn tấn công trên không gian mạng. AI có thể hỗ trợ phát hiện bất thường, phân tích nguy cơ và phản ứng nhanh trước sự cố, song cũng có thể bị lợi dụng để tự động hóa tấn công, tạo nội dung giả mạo, phát triển mã độc hoặc làm tăng quy mô và mức độ tinh vi của các hành vi xâm nhập.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia "Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin (AI4CRIS)" do Ban Cơ yếu Chính phủ chỉ đạo, Học viện Kỹ thuật mật mã chủ trì mới đây, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ cho cho rằng, AI đang trở thành công nghệ nền tảng của kỷ nguyên số, đặt ra yêu cầu phải kiến tạo một chiến lược phát triển công nghệ, phát triển AI theo hướng an toàn, tin cậy, đồng thời hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật và nguồn nhân lực nhằm tăng khả năng làm chủ công nghệ.

AI tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những thách thức lớn đối với bảo vệ dữ liệu, an toàn hệ thống và lợi ích quốc gia. Trong lĩnh vực mật mã, AI có thể được ứng dụng để thiết kế, kiểm định, tối ưu thuật toán, phát hiện điểm yếu, đồng thời cũng có thể tăng tốc các kỹ thuật phá mã và tấn công kênh thứ cấp. Với lĩnh vực an toàn thông tin, AI hỗ trợ phát hiện bất thường, cảnh báo sớm tấn công mạng, phân tích mã độc và tự động hóa ứng phó sự cố. Tuy nhiên nếu không đủ tin cậy, AI cũng có thể bị thao túng và trở thành công cụ tấn công.

Theo Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, một vấn đề quan trọng khác là tác động của công nghệ lượng tử đối với các hệ thống mật mã. Sự phát triển nhanh của công nghệ lượng tử đang đe dọa các thuật toán khóa công khai, đặt ra yêu cầu từng bước chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử nhằm bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu chiến lược, bảo đảm chủ quyền mật mã và an ninh quốc gia. Do đó nghiên cứu AI, công nghệ mật mã, mật mã hậu lượng tử, phân tích an ninh mạng thông minh và bảo vệ dữ liệu đang được Ban Cơ yếu Chính phủ triển khai nhằm từng bước tạo nền tảng xây dựng các hệ thống số an toàn, tin cậy phục vụ các cơ quan Đảng, Nhà nước và hạ tầng thông tin trọng yếu quốc gia.

Ngày 6/7/2026, tại Quyết định số 125/QĐ-TTg, Đề án “Phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026 - 2035” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với trọng tâm tích hợp AI vào quy trình phát triển giúp rút ngắn thời gian, tối ưu hóa thuật toán và tăng cường năng lực ứng phó trước các nguy cơ đến từ chính AI và máy tính lượng tử. Việc ban hành Đề án không chỉ là bước chuẩn bị cho những thay đổi công nghệ trong tương lai mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong việc chủ động bảo vệ không gian số quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và củng cố vị thế trong kỷ nguyên lượng tử đang dần hình thành trên phạm vi toàn cầu.

Chiến lược chuyển đổi AI quốc gia 

Trước tốc độ phát triển của AI, không một cơ quan, tổ chức hay doanh nghiệp nào có thể tự mình giải quyết những yêu cầu mới đặt ra. Tiến sĩ Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, AI trong giai đoạn mới không chỉ cần thông minh mà còn phải an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm.

Tiến sĩ Trần Anh Tú cho biết, với định hướng chuyển từ việc đơn thuần đưa AI vào sản phẩm, dịch vụ và quy trình, sang chuyển đổi toàn diện bằng AI, AI được hướng đến trở thành năng lực cốt lõi ngay từ khâu xác định bài toán, thiết kế đến vận hành, Bộ Khoa học và Công nghệ đang trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo “Chiến lược chuyển đổi AI quốc gia”.

Chiến lược đặt mục tiêu AI sẽ đóng góp khoảng 6% GDP và Việt Nam nằm trong top 3 Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI; tầm nhìn đến 2045 Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực AI; trí tuệ nhân tạo trở thành nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội.

Dự thảo xác định 9 trụ cột gồm: nhân lực và kỹ năng AI toàn dân; dữ liệu và mô hình AI; hạ tầng AI; nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ AI; AI trong quản trị quốc gia; AI cho các ngành, lĩnh vực; AI cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã; hệ sinh thái AI; quản trị AI an toàn, đáng tin cậy.

Năm trụ cột đầu tập trung xây dựng năng lực nền tảng và đưa AI trở thành công cụ cốt lõi của quản trị, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Bốn trụ cột còn lại hướng tới đưa AI vào nền kinh tế, trải rộng từ nghiên cứu khoa học, sản xuất, logistics, giao thông, nông nghiệp, tài chính - ngân hàng đến y tế, giáo dục, năng lượng và viễn thông.

Trong khu vực công, dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ thủ tục hành chính được AI hỗ trợ. Tất cả bộ, ngành, địa phương ban hành kế hoạch chuyển đổi AI; 60% quyết định chỉ đạo, điều hành của cơ quan nhà nước có sự hỗ trợ của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Ở khu vực tư nhân, công nghệ AI sẽ hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, hợp tác xã. Việt Nam có ít nhất 100 startup AI trên 10 triệu USD. Về nhân lực, Việt Nam hướng tới có 10.000 nhân lực AI chuyên sâu, ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên, đào tạo lại 500.000 lao động và phổ cập kỹ năng AI cơ bản cho ít nhất 10 triệu lao động.

Để thực hiện được các mục tiêu này, dự thảo đưa ra 6 nhóm giải pháp đột phá, bao gồm hoàn thiện thể chế, chính sách; điều phối quốc gia và trách nhiệm thực thi; huy động nguồn lực, bảo đảm kinh phí; hợp tác quốc tế, tiêu chuẩn vả quy chuẩn; nâng cao nhận thức và văn hóa sử dụng AI; đo lường, giám sát và đánh giá.