Chuyển đổi số ngân hàng càng sâu, an ninh mạng càng phải cẩn trọng

Vì vậy, ngành Ngân hàng phải phấn đấu đi đầu trong quản lý, giám sát, ra quyết định điều hành dựa trên dữ liệu, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm.

Không chỉ bảo vệ hệ thống mà còn bảo vệ khách hàng 

Điều này đòi hỏi hệ thống ngân hàng phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nhưng có trọng tâm, có kiểm soát và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo. “Chuyển đổi số ngân hàng không chỉ nhằm hiện đại hóa bản thân ngành Ngân hàng mà phải góp phần nâng cao năng suất, giảm chi phí xã hội, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế”, ông Phạm Đức Ấn chia sẻ.

Với chủ đề: "Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI)", theo ông Phạm Đức Ấn, lĩnh vực ngân hàng đã thể hiện đúng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Dữ liệu và AI không phải là mục tiêu tự thân, mà phải trở thành nguồn lực và công cụ để nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sản phẩm, quản trị rủi ro, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Theo lãnh đạo NHNN, 5 năm qua, chuyển đổi số ngành Ngân hàng đã đạt nhiều kết quả tích cực. Thể chế cho hoạt động ngân hàng trên môi trường số từng bước được hoàn thiện; hạ tầng thanh toán và hạ tầng số tiếp tục được đầu tư, nâng cấp; kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia được mở rộng; dịch vụ ngân hàng số phát triển nhanh và ngày càng đi sâu vào đời sống. 

Đến nay, gần 89% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã vượt 28 lần GDP; số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt trong 5 năm qua tăng bình quân khoảng 59% mỗi năm, riêng giao dịch tài chính qua mã QR tăng bình quân trên 100% mỗi năm.

“Việc khai thác dữ liệu dân cư, định danh điện tử và tăng cường các giải pháp xác thực, cảnh báo, phòng chống gian lận đã tạo chuyển biến quan trọng trong cung cấp dịch vụ trực tuyến, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ khách hàng”, Thống đốc NHNN cho biết.

“Tư lệnh” ngành Ngân hàng đã chỉ đạo các đơn vị thuộc NHNN và các tổ chức tín dụng (TCTD), tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán tập trung tiếp tục rà soát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát hiệu quả rủi ro, tập trung vào các hoạt động ngân hàng trên môi trường số, kịp thời nhận diện các vấn đề mới từ AI, dữ liệu, ngân hàng mở và các mô hình ngân hàng số mới.

“Thúc đẩy ứng dụng AI theo hướng thực chất, có trách nhiệm và tạo ra giá trị. Các ngân hàng cần nghiên cứu, phát triển ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, phát hiện gian lận, tối ưu quy trình, chăm sóc khách hàng và phát triển sản phẩm. Các ứng dụng AI phải được làm rõ: Giải quyết vấn đề gì, tạo ra giá trị gì và rủi ro được kiểm soát như thế nào. Cùng với thúc đẩy ứng dụng, cần sớm hình thành các nguyên tắc quản trị AI phù hợp, bảo đảm khả năng kiểm soát, trách nhiệm giải trình, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của khách hàng”, Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh.

Trong bối cảnh này, các ngân hàng cần chuyển mạnh từ ứng phó sự cố sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa; đầu tư tương xứng cho an ninh mạng, an ninh dữ liệu và phòng, chống gian lận. Đặc biệt, tội phạm sử dụng AI, Deepfake (giả mạo người thật) và các thủ đoạn công nghệ cao ngày càng tinh vi, vì vậy các đơn vị không chỉ có trách nhiệm bảo vệ hệ thống mà còn phải góp phần bảo vệ khách hàng. 

Để góp phần hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong bối cảnh Việt Nam phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, Thống đốc NHNN nhấn mạnh, cần xác định chuyển đổi số ngành Ngân hàng phải trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp, thúc đẩy tài chính toàn diện. 

Theo đó, các ngân hàng cần khai thác dữ liệu tốt hơn để đổi mới phương thức đánh giá khách hàng, quản trị tín dụng, phát triển sản phẩm phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã, người lao động và khu vực nông thôn; tạo điều kiện để khách hàng có phương án kinh doanh khả thi, dòng tiền minh bạch tiếp cận vốn thuận lợi hơn với chi phí hợp lý; đồng thời, phải quan tâm đến người cao tuổi, người yếu thế, người dân vùng sâu, vùng xa để bảo đảm mọi người đều có khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính cơ bản một cách thuận tiện và an toàn.

Khai thác dữ liệu hiệu quả dựa trên ứng dụng AI có trách nhiệm

Chia sẻ từ thực tiễn triển khai, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN) khẳng định, năm qua là một hành trình mạnh mẽ, ngành Ngân hàng chuyển đổi từ số hóa quy trình, đẩy mạnh thanh toán số đến khai thác dữ liệu, ứng dụng AI, đã hướng tới cung cấp các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng ngày càng thuận tiện, thông minh và an toàn, lấy người dân, dữ liệu làm trung tâm.

Nhìn lại hành trình 5 năm qua, chuyển đổi số ngành Ngân hàng đã kiến tạo nên 3 trụ cột vững chắc là kiến tạo thể chế, nâng cấp hạ tầng dữ liệu và phát triển hệ sinh thái số.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 28 lần giá trị GDP; gần 90% dân số từ 15 tuổi trở lên đã có tài khoản thanh toán. Trong 5 năm qua, từ 2021 - 2025, thanh toán qua di động tăng hơn 8 lần về số lượng; qua Internet tăng hơn 7 lần; thanh toán qua mã QR đã bùng nổ gần 20 lần. Nhiều ngân hàng đạt trên 95% giao dịch trên kênh số. 

Hiện, giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt bình quân lên tới 1,05 triệu tỷ đồng/ngày, tương đương gần 40 tỷ USD/ngày, với số lượng gần 85 triệu giao dịch/ngày. Cùng với sự phát triển của dịch vụ ngân hàng trên kênh số, ngành Ngân hàng xây dựng niềm tin số trên 3 tầng bảo vệ, đó là làm sạch, đối chiếu đúng thông tin sinh trắc học với Cơ sở dữ liệu Quốc gia về dân cư; định danh, xác minh khách hàng trong giao dịch trực tuyến và xác nhận sự đồng ý của khác; đồng thời xây dựng kho dữ liệu các tài khoản thanh toán, ví điện tử, thẻ ngân hàng, đơn vị chấp nhận thanh toán nghi ngờ gian lận, lừa đảo và cung cấp dịch vụ cảnh báo cho khách hàng khi thực hiện chuyển tiền. 

Không dừng lại ở đó, theo ông Phạm Anh Tuấn, các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trên kênh số không chỉ đưa các dịch vụ tài chính đến mọi miền đất nước, từ vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo đến từng người dân, doanh nghiệp, mà còn từng bước hiện diện trong mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội, đồng thời vươn ra kết nối xuyên biên giới, góp phần thúc đẩy hội nhập và phát triển kinh tế số. 

Theo thống kê của NHNN cho hay, 66,8% giao dịch trong thương mại điện tử đã không dùng tiền mặt; 98,7% doanh nghiệp nộp thuế điện tử; 100% cơ sở giáo dục đại học tại đô thị thu học phí qua ngân hàng. Việt Nam đã kết nối thanh toán song phương qua mã QR tới Thái Lan, Campuchia, Lào, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và sắp tới sẽ tiếp tục mở rộng tới Ấn Độ, Đài Loan (Trung Quốc).

Trên nền tảng 3 trụ cột do NHNN kiến tạo, các TCTD đã chủ động đổi mới sáng tạo, phát triển các hệ sinh thái số mở, ứng dụng ngân hàng số thông minh, đưa tiện ích tài chính đến gần hơn với người dân và doanh nghiệp.

Đại diện ABBank trưa 18/8 cho biết, kể từ tháng 8 này, thay vì cùng đi qua một quy trình giao dịch, khách hàng ABBank sẽ trải nghiệm mô hình Số hóa giao dịch tại quầy trên toàn hệ thống. Mô hình mới kết hợp khu vực tự phục vụ, cabin tư vấn và quầy giao dịch đứng, hướng tới rút ngắn thời gian chờ của khách hàng và tăng tính chủ động khi giao dịch. Theo đó, nhu cầu của từng khách hàng được nhận diện và phân luồng phục vụ ngay tại bước đầu tiên, rút ngắn thời gian chờ, giảm thiểu thủ tục tại quầy và tăng hiệu quả tư vấn chuyên sâu.

Theo ABBank, Dự án Số hóa giao dịch tại quầy ứng dụng công nghệ để đơn giản hóa các giao dịch phù hợp, giúp giảm thời gian chờ và tăng tính chủ động cho khách hàng. Quan trọng hơn, việc số hóa quy trình giúp đội ngũ FIA và giao dịch viên có thêm thời gian tập trung vào những hoạt động mang lại nhiều giá trị hơn như tư vấn, giải đáp và đồng hành trong các nhu cầu tài chính chuyên sâu.

“Mục tiêu của Dự án không chỉ là số hóa giao dịch mà còn là đổi mới trải nghiệm tại phòng giao dịch. Chúng tôi mong muốn công nghệ sẽ hỗ trợ những công việc có thể tự động hóa, để đội ngũ nhân sự có thêm thời gian lắng nghe, tư vấn và đồng hành cùng khách hàng. Đó cũng là định hướng ABBank theo đuổi trong hành trình nâng cao chất lượng dịch vụ”, đại diện ABBank chia sẻ.