Chuyên gia y tế cảnh báo 'gánh nặng kép' về mô hình bệnh tật

Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch sâu sắc về mô hình bệnh tật. Quá trình đô thị hóa, thay đổi lối sống và già hóa dân số kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Các nghiên cứu chỉ ra rằng nhóm bệnh này hiện chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong hằng năm trên toàn quốc.

Cụ thể, đột quỵ và bệnh tim thiếu máu cục bộ đang là hai nguyên nhân tử vong hàng đầu, với tỷ suất tương ứng là 167 ca và 65 ca trên 100.000 dân. Trong khi đó, ung thư ghi nhận hơn 177.404 ca mắc mới mỗi năm. Đáng chú ý, các bệnh truyền nhiễm và bệnh mạn tính có mối liên hệ mật thiết, tạo ra rủi ro rất lớn cho người bệnh. Chẳng hạn người mắc COPD trên 60 tuổi có nguy cơ mắc viêm phổi do phế cầu cao gấp khoảng 4 lần bình thường.

Phân tích sâu hơn về những rủi ro lâm sàng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP Hồ Chí Minh cho biết, người bệnh COPD thường đến cơ sở y tế ở giai đoạn muộn. Khi tình trạng tắc nghẽn đường thở đã nặng, việc điều trị không chỉ tốn kém, khó khăn mà tỷ lệ tử vong còn rất cao. Đáng lưu tâm hơn, bệnh lý này còn kéo theo nhiều biến chứng ngoài phổi, điển hình là suy giảm nhận thức với tỷ lệ hiện diện ở khoảng 32% - 56% bệnh nhân khi được đánh giá chuyên sâu.

Ngoài ra, hệ thống y tế cũng đang phải đối mặt với áp lực lớn từ các ca nhiễm khuẩn nặng. Dữ liệu cho thấy bệnh nhân nhiễm khuẩn huyết cấy máu dương tính có tỷ lệ tử vong chung lên tới 52%. Tình trạng nhiễm nấm nghiêm trọng cũng là một thách thức tiềm ẩn với khoảng 2,3 triệu ca được ước tính vào năm 2020. Thực trạng này đòi hỏi ngành y tế phải có giải pháp can thiệp sớm và nâng cao chất lượng chẩn đoán ngay từ tuyến cơ sở.

Trước thực tế trên, khung chính sách y tế quốc gia đang chuyển hướng mạnh mẽ, đặt dự phòng làm trọng tâm. Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã chính thức mở rộng phạm vi điều chỉnh bao gồm cả bệnh không lây nhiễm, với tinh thần "phòng bệnh chủ động là chính, người dân là chủ thể trung tâm".

Để cụ thể hóa chiến lược này, nâng cao năng lực cho đội ngũ y bác sĩ là yêu cầu bắt buộc. Mới đây, Hội Hô hấp TP Hồ Chí Minh và Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã triển khai các chương trình hợp tác y khoa sâu rộng nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn này. Các chương trình đào tạo liên tục (CME) được thiết kế dựa trên các ca lâm sàng thực tế, tập trung vào việc chẩn đoán, quản lý bệnh mạn tính cũng như dự phòng bệnh truyền nhiễm.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định chia sẻ, đào tạo liên tục và trao đổi chuyên môn là nền tảng quan trọng nhất để cải thiện chất lượng khám chữa bệnh. Với vai trò là bệnh viện tuyến cuối, đơn vị không chỉ tập trung cập nhật phác đồ điều trị các bệnh lý nội khoa phức tạp như đột quỵ hay ung thư, mà còn nỗ lực lan tỏa các thực hành tốt về an toàn sử dụng thuốc và dược lâm sàng đến mạng lưới bệnh viện tuyến dưới khu vực phía Nam.

Đồng hành trong nỗ lực chung của ngành y tế, Công ty TNHH Pfizer Việt Nam vừa ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác 3 năm với hai bệnh viện trên. Sự hợp tác này hướng tới việc hỗ trợ các hoạt động khoa học phi thương mại, giúp nhân viên y tế cập nhật kiến thức y khoa mới nhất, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến giáo dục sức khỏe cộng đồng. Sự chung tay giữa các cơ sở y tế, tổ chức chuyên môn và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ góp phần giảm tải áp lực bệnh tật, từng bước xây dựng một hệ thống y tế vững mạnh và an toàn hơn cho người dân.