Phân cấp để quản lý hiệu quả di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh

Một số di tích nổi bật như: Căn cứ Bộ Chỉ huy quân giải phóng miền Nam Việt Nam (Căn cứ Tà Thiết); Điểm cuối đường mòn Hồ Chí Minh - 1973 (thuộc đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh); Mộ Cự thạch Hàng Gòn; Danh thắng Vườn quốc gia Cát Tiên; Điểm cuối đường ống dẫn xăng dầu VK96 (thuộc đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh)…

Sau khi tham quan Căn cứ Bộ Chỉ huy quân giải phóng miền Nam Việt Nam tại xã Lộc Thành, tỉnh Đồng Nai, anh Đặng Huy Thành (tỉnh Tây Ninh) cho biết, di tích có ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc của quân và dân ta, là biểu tượng cao cả của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX. Đây là địa chỉ đỏ để tuyên truyền, giáo dục về tinh thần yêu nước, truyền thống đấu tranh cách mạng của các thế hệ cha anh đi trước cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.

Tuy nhiên, anh Đặng Huy Thành cũng chia sẻ di tích này còn gặp khó khăn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị do vị trí xa xôi, hạ tầng du lịch chưa phát triển đồng bộ. Do đó, để khai thác hiệu quả tiềm năm của di tích, anh Thành cho rằng cần nâng cấp hạ tầng du lịch, xây dựng các điểm nhấn văn hóa, phát triển du lịch về nguồn và giáo dục lịch sử kết hợp phát triển du lịch sinh thái, xanh.

Di tích sóc Bom Bo tại xã Bom Bo, tỉnh Đồng Nai được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 3241/QĐ–BVHTTDL ngày 9/9/2025 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bom Bo, Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo đã trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh. Nhiều du khách đến tham quan nơi đây, đặc biệt là những người đến lần đầu tiên đều bày tỏ sự thích thú và ấn tượng với những trải nghiệm văn hóa độc đáo của đồng bào S’tiêng.

Song, cũng giống như Căn cứ Bộ Chỉ huy quân giải phóng miền Nam Việt Nam, do vị trí xa xôi và hạ tầng du lịch chưa phát triển đồng bộ nên di tích sóc Bom Bo chưa khai thác hết tiềm năng vốn có.

Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị di tích này, theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Lê Trường Sơn, UBND tỉnh đã ban hành quy chế phân cấp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh.

Căn cứ tình hình thực tế, các cơ quan, đơn vị, địa phương được phân cấp quản lý di tích xây dựng Quy chế phối hợp riêng đối với các di tích đặc thù gồm: Danh thắng Bửu Long; Vườn quốc gia Cát Tiên; Vườn Cao su đầu tiên - Sân điểm đồn điền cao su đầu tiên; Địa điểm thành lập Đoàn 125 - tiền thân của lực lượng vũ trang đoàn kết cứu nước Campuchia; Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng và các di tích có tính chất tương tự được xếp hạng tiếp theo để đảm bảo hiệu quả công tác quản lý di tích. Trong trường hợp đặc biệt, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định điều chỉnh việc phân cấp quản lý di tích đối với các cơ quan, đơn vị, địa phương.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tham mưu, trình UBND tỉnh quyết định các chương trình, đề án, dự án, kế hoạch liên quan đến quy hoạch, đầu tư tôn tạo, sử dụng, khai thác và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh; hướng dẫn, kiểm tra các cơ quan, đơn vị, địa phương trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đã được UBND tỉnh phân cấp; hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Sở tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn về chuyên môn, nghiệp vụ về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích cho cán bộ quản lý và những người trực tiếp làm việc tại các di tích; là chủ đầu tư các công trình tu bổ, tôn tạo, sửa chữa có nguồn vốn ngân sách, ngân sách kết hợp xã hội hóa đối với các di tích được phân cấp quản lý trực tiếp.

Sở Tài chính trên cơ sở đề xuất dự toán kinh phí của các cơ quan, đơn vị, địa phương được giao quản lý di tích, căn cứ khả năng cân đối của ngân sách tỉnh báo cáo UBND tỉnh trình Hội đồng nhân dân tỉnh bố trí kinh phí thực hiện theo quy định pháp luật về ngân sách nhà nước và các văn bản pháp luật có liên quan.

Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh tổ chức tuyên truyền về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích; triển khai việc học tập, tìm hiểu, tham quan, nghiên cứu, chăm sóc và phát huy giá trị di tích trong hoạt động giáo dục ngoại khóa hằng năm tại các trường học trên địa bàn tỉnh.

Sở Xây dựng có ý kiến góp ý đối với dự án công trình bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, các dự án về xây dựng, cải tạo các công trình nằm ngoài các khu vực bảo vệ di tích; nhiệm vụ lập quy hoạch di tích theo quy định của pháp luật về xây dựng theo đề nghị của các cơ quan, đơn vị liên quan.

Với UBND cấp xã/phường, xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai thực hiện việc tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu giá trị của di tích tới nhân dân và du khách; vận động nhân dân tham gia giữ gìn, bảo vệ di tích; khai thác các giá trị di tích gắn với phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương; thực hiện việc phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý kịp thời những hành vi phá hoại, chiếm đoạt, sử dụng trái phép di tích; báo cáo và đề nghị cơ quan Nhà nước xử lý kịp thời các vi phạm liên quan đến di tích theo thẩm quyền. UBND cấp xã, phường thực hiện công tác thống kê, báo cáo định kỳ và đột xuất về tình hình quản lý di tích trên các mặt hoạt động theo quy định của UBND tỉnh và của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch lập dự án, báo cáo kinh tế - kỹ thuật, bảo quản, phục hồi, tu sửa cấp thiết, trùng tu tôn tạo di tích theo Luật Di sản văn hóa, Luật Xây dựng và các quy định của pháp luật hiện hành có liên quan.

Đối với các di tích nằm trên địa bàn 2 đơn vị hành chính cấp xã trở lên, theo bản đồ khoanh vùng bảo vệ khu vực I thuộc địa phương nào thì địa phương đó có trách nhiệm chính trong công tác quản lý di tích, đồng thời chủ trì xây dựng Quy chế phối hợp với các địa phương liên quan trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Riêng đối với Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai và Vườn quốc gia Bù Gia Mập phải chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về kết quả thực hiện việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích được phân cấp quản lý và chịu sự quản lý Nhà nước về di tích của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; thực hiện công tác quản lý, bảo quản, tu bổ và phát huy giá trị các di tích được phân cấp quản lý; xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai thực hiện việc quảng bá và khai thác giá trị di tích gắn với phát triển du lịch có hiệu quả; tổ chức các biện pháp bảo vệ, phòng ngừa trộm cắp hiện vật, tài sản và phòng, chống cháy nổ tại di tích.

Ngoài ra, 2 đơn vị này chủ động ngăn chặn và báo cáo kịp thời cho cơ quan quản lý Nhà nước về di tích các vi phạm liên quan đến di tích; xây dựng quy hoạch di tích, lập dự án, báo cáo kinh tế - kỹ thuật tu bổ di tích theo Luật Di sản văn hóa, Luật Xây dựng và các quy định khác của pháp luật hiện hành có liên quan. Đồng thời, 2 đơn vị này cũng là chủ đầu tư các công trình tu bổ, tôn tạo, sửa chữa có nguồn vốn ngân sách, ngân sách kết hợp xã hội hóa đối với các di tích được phân cấp quản lý trực tiếp (không bao gồm các công trình do UBND tỉnh quyết định).