Bình luận về chuyến thăm ba nước châu Phi của Tổng thống Mỹ Barack Obama, "Thời báo Tài chính" (Anh) cho rằng chuyến công du kéo dài 6 ngày của nhà lãnh đạo Mỹ nhằm mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ giữa Mỹ và châu Phi. Tuy nhiên, người dân châu Phi có thể vẫn đặt câu hỏi sự quan tâm trở lại của ông Obama đối với "Lục địa đen" này sẽ kéo dài được bao lâu.
|
Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Tandania, chặng dừng chân cuối trong chuyến công du muộn màng tới châu Phi. |
Theo các quan chức Mỹ, Trung Quốc cùng với Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Braxin đang gặt hái những cơ hội đầu tư mới ở châu lục này và hiện là thời điểm để Mỹ thay đổi trật tự tại đây. Tuy nhiên, phong cách "làm ăn" và đặc biệt là phong cách ngoại giao của ông Obama khiến cho ít người tin tưởng rằng sự quan tâm của ông đối với châu Phi sẽ "bền vững". Trừ trường hợp ngoại lệ là Trung Quốc - nơi mà sự can dự của ông luôn mạnh mẽ, tại các khu vực khác, cách tiếp cận thường thấy của ông Obama có chiều hướng đi xuống, với việc đưa ra những tuyên bố rất hùng hồn, đặt ra những mục tiêu lớn rồi sau đó... mặc kệ.
Địa chính trị là một "trò chơi" lâu dài. Cả cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton - người đã thúc đẩy việc thông qua Đạo luật về tăng trưởng và cơ hội phát triển ở châu Phi (AGOA), tạo điều kiện cho các nhà xuất khẩu châu Phi được miễn thuế khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ, và cựu Tổng thống George W Bush - người đã đưa ra chương trình Pepfar nhằm cứu hàng nghìn nạn nhân HIV/AIDS ở châu Phi, đều đã thực hiện các chương trình dù khiêm tốn, nhưng khá bền vững, nhằm khai thác tiềm năng và hỗ trợ châu lục này.
Ông Obama được thừa kế cả hai chương trình, song bản thân ông vẫn chưa hề có sáng kiến nào đủ tầm như thế. Tình hình khó có thể sáng sủa hơn khi mà trong nhiệm kỳ của ông, châu Phi đã bắt đầu có những bước đột phá để trở thành thị trường mới nổi lớn tiếp theo. Có thể nói 90% thời gian mà ông Obama dành cho châu Phi đã bị chi phối bởi các hoạt động chống khủng bố trên khắp lục địa, kéo dài từ Sahel qua Magreb rồi tới khu vực Sừng châu Phi. Tuần trước, Mỹ đã tuyên bố sẽ mở một căn cứ máy bay không người lái ở Nigiê. Tại một số khu vực của Mali, Yêmen và Xômali, máy bay không người lái Mỹ gần như đã trở nên quen thuộc như ở các khu vực bộ lạc của Pakixtan.
Trong khi đó, Trung Quốc đang chơi một “trò chơi” lâu dài. Một số người cáo buộc Trung Quốc áp dụng chủ nghĩa thực dân kiểu mới khi mà nước này đang bòn rút nguyên liệu thô và xuất khẩu hàng hóa thành phẩm về thị trường trong nước. Tất cả những cáo buộc này có thể là có lý, nhưng Trung Quốc không phải là "kẻ bòn rút" không đáng tin cậy. Theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), đầu tư của Trung Quốc vào ngành chế tạo ở châu Phi gần ngang bằng với đầu tư vào lĩnh vực sản xuất hàng hóa. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và châu Phi tăng hơn 10 lần kể từ năm 2000 lên gần 170 tỷ USD trong năm 2012, gấp đôi kim ngạch thương mại Mỹ - châu Phi. Trung Quốc hiện có tới hơn 150 tùy viên thương mại ở tiểu vùng Xahara, trong khi Mỹ chỉ có 6 tùy viên.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Obama, Chủ tịch Trung Quốc khi đó là ông Hồ Cẩm Đào đã tới thăm châu Phi tới 7 lần. Chỉ vài tuần sau khi tiếp nhận chức Chủ tịch nước từ ông Hồ Cẩm Đào, ông Tập Cận Bình cũng đã có chuyến công du tới 3 nước châu Phi (trong đó có hai nước mà ông Obama vừa đến thăm là Tandania và Nam Phi). Các quan chức ở các định chế cho vay đa phương cho biết châu Phi đang có xu hướng bỏ qua những lời tư vấn của họ, mà thay vào đó đón nhận nguồn tiền từ Trung Quốc.
Máy bay không người lái hay các chuyến thăm 4 năm mới diễn ra một lần đều không thể thay thế cho việc xây dựng các mối quan hệ lâu dài. Ông Obama đã có một khởi đầu muộn ở châu Phi. Hy vọng rằng điều này sẽ đánh dấu một cách tiếp cận mới đối với “Lục địa đen”, nơi có sự kết nối với chiến lược châu Á rộng lớn hơn của Oasinhtơn. Với gần 4 năm còn lại của nhiệm kỳ, ông Obama vẫn còn thời gian để thực hiện.
Huy HIệp (P/v TTXVN tại Anh)