Những tín hiệu tích cực
Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu năm 2026 của StartupBlink, Việt Nam tăng 5 bậc, lên vị trí thứ 50 thế giới, mức xếp hạng cao nhất kể từ khi bảng xếp hạng này được công bố. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng 67,9%, cao hơn đáng kể mức trung bình 17,5% của nhóm 100 hệ sinh thái hàng đầu thế giới.
Bên cạnh đó, 4 thành phố của Việt Nam đã lọt vào top 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng và Hải Phòng. Trong đó, Hà Nội tăng 30 bậc lên vị trí 118; Đà Nẵng tăng 212 bậc lên vị trí 554; Hải Phòng lần đầu tiên góp mặt trong danh sách.
Mô hình trình diễn tái chế nhựa tại Trường Đại học Nha Trang (Khánh Hòa) đóng vai trò cầu nối chuyển giao công nghệ giữa trường đại học và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Ảnh: TTXVN.
Không chỉ cải thiện về thứ hạng, dòng vốn đầu tư vào hệ sinh thái khởi nghiệp cũng có sự tăng trưởng. Năm 2025, vốn đầu tư mạo hiểm vào Việt Nam đạt 509 triệu USD thông qua 103 thương vụ, tăng 28% so với năm 2024. Tổng vốn tư nhân, bao gồm cả vốn cổ phần tư nhân, đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ, gần gấp đôi mức 2,255 tỷ USD của năm 2024.
Dù đạt những kết quả khả quan nhưng bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD United Way Việt Nam phân tích, hệ sinh thái khởi nghiệp xã hội còn đối mặt các rào cản về dữ liệu, hợp tác và năng lực nhân lực. Bà Linh cho rằng, đổi mới sáng tạo mở không nằm ở công nghệ đơn thuần mà nằm ở khả năng mở ra không gian để người dân tham gia, đóng góp dữ liệu và cùng kiến tạo giải pháp, từ đó hình thành giá trị công bằng và bền vững.
Chuyển từ phong trào sang phát triển thực chất
Theo ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, hệ thống các chủ thể trong hệ sinh thái từng bước được hình thành tương đối đầy đủ, từ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, nhà đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh đến các trung tâm đổi mới sáng tạo, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, cố vấn và mạng lưới hỗ trợ trong nước, quốc tế.
Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục phát triển theo chiều sâu, chuyển từ phát triển về số lượng sang chú trọng hơn đến chất lượng và hiệu quả thực chất.
Một trong những nền tảng quan trọng là việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Chiến lược thể hiện định hướng hình thành và phát triển một quốc gia khởi nghiệp, nhấn mạnh tinh thần khởi nghiệp sáng tạo toàn dân, trong đó mọi công dân đều có khát vọng và có thể khởi nghiệp với sự sáng tạo trong nhiều lĩnh vực dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
“Khởi nghiệp sáng tạo chuyển từ một nhóm đối tượng cụ thể sang thành hoạt động của đông đảo người dân, tổ chức; nhấn mạnh vào việc khai thác, ứng dụng công nghệ để khởi nghiệp”, ông Phạm Đức Nghiệm cho biết.
Theo định hướng này, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn tạo ra nền tảng, không gian để hoạt động khởi nghiệp trở nên thuận lợi và dễ tiếp cận hơn.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Chính phủ đang chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp, tập trung tháo gỡ điểm nghẽn và tiếp sức cho doanh nghiệp.
Trong đó, trước hết là tạo lập hành lang pháp lý thuận lợi, hoàn thiện thủ tục hành chính trên môi trường số và nghiên cứu, thí điểm những cơ chế đặc thù khuyến khích tinh thần dám thử nghiệm. Một số hướng được đặt ra như mô hình “doanh nghiệp một người”, cơ chế xử lý phá sản rút gọn để doanh nhân có thể tái khởi nghiệp thuận lợi hơn và các khu thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) dành cho công nghệ mới.
Một trọng tâm khác là xây dựng nguồn nhân lực và hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ. Theo đó, giáo dục về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo được định hướng đưa sâu hơn vào hệ thống giáo dục quốc dân, từ phổ thông đến đại học. Cùng với đó là phát triển hạ tầng dùng chung, các trung tâm đổi mới sáng tạo, không gian khởi nghiệp cộng đồng và các nền tảng số hỗ trợ khởi nghiệp trên phạm vi cả nước.
Nguồn vốn cũng được xác định là một trong những yếu tố then chốt. Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển thị trường vốn đầu tư mạo hiểm, hình thành các quỹ đầu tư từ cấp quốc gia đến địa phương, quỹ của doanh nghiệp và trường đại học; đồng thời, nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp, bảo lãnh tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ và tăng cường thu hút chuyên gia quốc tế.
Đặc biệt, Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026-2035. Điểm đáng chú ý của chương trình là chuyển trọng tâm từ hỗ trợ theo phong trào sang hỗ trợ theo kết quả.
Theo ông Phạm Đức Nghiệm, chất lượng doanh nghiệp, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thương mại hóa công nghệ, khả năng huy động nguồn lực xã hội và sức cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ trên thị trường sẽ trở thành những thước đo quan trọng.
Chương trình dự kiến tập trung hỗ trợ các hoạt động ươm tạo, tăng tốc, phát triển thị trường cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; đồng thời hỗ trợ cá nhân, tổ chức phát triển và sử dụng các công cụ, hạ tầng số phục vụ khởi nghiệp.
Để giải bài toán vốn, Bộ Khoa học và Công nghệ đang nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và quỹ đầu tư mạo hiểm tại địa phương.
Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời hình thành các thiết chế đầu tư theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và có cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.
Nguồn vốn sẽ ưu tiên những doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có nền tảng công nghệ, mô hình kinh doanh rõ ràng, khả năng tăng trưởng và tiềm năng tham gia chuỗi giá trị trong nước, quốc tế.
Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nhiệm vụ thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, dự kiến vận hành vào cuối tháng 12/2026. Quỹ được định hướng đóng vai trò vốn mồi, qua đó huy động thêm nguồn lực tư nhân trong và ngoài nước đầu tư vào các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Nghị định quy định về tổ chức thị trường chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đây được kỳ vọng là thêm một kênh huy động vốn cho các doanh nghiệp trong quá trình phát triển.
Theo ông Phạm Đức Nghiệm, cùng với việc triển khai các chương trình, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện và tổ chức thực thi hiệu quả các quy định về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.
Mục tiêu cuối cùng là đưa chính sách đi vào thực chất, minh bạch, khả thi, phù hợp với thực tiễn; tạo điều kiện để doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận các nguồn lực, phát triển sản phẩm, thương mại hóa công nghệ và mở rộng thị trường.
Từ những chuyển động tích cực của hệ sinh thái thời gian qua, cùng với định hướng chính sách mới, khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, trong đó không chỉ có thêm nhiều startup, mà quan trọng hơn là hình thành được những doanh nghiệp có công nghệ, thị trường, khả năng huy động vốn và đủ sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.