Những sáng kiến xuất phát từ thực tiễn lao động không chỉ nâng cao năng suất, cải thiện môi trường làm việc mà còn góp phần hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; khẳng định vai trò là chủ thể của người lao động, đổi mới sáng tạo, trực tiếp tạo ra những giá trị mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Công nhân lao động Công ty cổ phần Cơ khí xây dựng thương mại Đại Dũng tại khu Công nghiệp An Hạ, huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh.
Sáng kiến từ thực tiễn sản xuất
Trong không gian rộng lớn của xưởng đóng tàu Công ty Trách nhiệm hữu hạn VARD Vũng Tàu, tiếng máy cắt thép và ánh lửa hàn vẫn ngày đêm sáng rực. Giữa nhịp lao động đó, kỹ sư Nguyễn Văn Lộc, Phó Trưởng bộ phận Chế tạo vỏ tàu, luôn trăn trở tìm cách giúp người lao động làm việc an toàn và hiệu quả hơn.
Xuất phát từ thực tế công đoạn hàn cụm chân vịt đẩy tàu điện gió được thực hiện trong không gian chật hẹp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, anh Lộc đã đề xuất chuyển toàn bộ công đoạn chế tạo cụm chân vịt sang giai đoạn chế tạo phụ trước khi đấu nối hoàn thiện. Sáng kiến của anh giúp công nhân giảm tiếp xúc với khí hàn độc hại, cải thiện điều kiện làm việc và tiết kiệm từ 250 - 300 giờ công cho mỗi con tàu.
“Anh em không còn phải leo trèo nhiều, không phải làm đi làm lại. Quan trọng nhất là an toàn hơn và đỡ tốn công sức hơn so với trước đây”, nhiều công nhân tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn VARD Vũng Tàu chia sẻ.
Không dừng lại ở đó, anh Lộc tiếp tục đề xuất cải tiến quy trình chế tạo các unit đuôi tàu SOV, CSOV có trọng lượng đến 80 tấn; giúp giảm thời gian cẩu lật, di chuyển, giảm các mối hàn phụ và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Ông Trần Thanh Bình, Phó Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn VARD Vũng Tàu cho biết, nhiều năm qua, doanh nghiệp luôn xem cải tiến, sáng tạo là một trong những trụ cột phát triển bền vững. Trong đó, những sáng kiến của anh Lộc không chỉ mang lại giá trị làm lời cho doanh nghiệp mà còn mang lại những lợi ích thiết thực và an toàn cho người lao động, thúc đẩy phong trào thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo.
“Sáng kiến chỉ thật sự có giá trị khi xuất phát từ hiện trường sản xuất và được đo lường bằng hiệu quả cụ thể. Chính những kỹ sư, công nhân trực tiếp làm việc là những người hiểu rõ nhất các điểm nghẽn cần cải tiến”, ông Trần Thanh Bình nhận định.
Tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Điện tử Samsung HCMC CE Complex, đổi mới sáng tạo lại gắn liền với tự động hóa và sản xuất thông minh. Hơn 10 năm gắn bó với nhà máy, anh Nguyễn Tăng Pháp, Trưởng phòng Cải tiến chất lượng sản xuất đã có nhiều sáng kiến giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu sai sót trên dây chuyền.
Từ việc phát hiện nguy cơ nhầm lẫn mã vật tư trong công đoạn lắp ráp tấm nền màn hình tivi (LCM), anh cùng cộng sự xây dựng hệ thống kiểm tra vật tư 100% trước khi lắp ráp. Giải pháp này giúp ngăn ngừa lỗi từ đầu, giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi và tiết kiệm cho doanh nghiệp khoảng 1,2 tỷ đồng mỗi năm.
Trên nền tảng đó, nhiều giải pháp khác tiếp tục được anh Pháp triển khai như: Kiểm soát phiên bản phần mềm trên bảng mạch, tự động hóa kiểm tra vật tư, cải tiến pallet sản xuất bằng vật liệu nội địa thay thế vật liệu nhập khẩu... Tổng giá trị làm lợi từ các sáng kiến của anh ước tính hơn 9 tỷ đồng.
“Mỗi lần tìm ra được một giải pháp giúp giảm lỗi trên dây chuyền hay rút ngắn một công đoạn sản xuất, tôi thấy rất vui. Điều quan trọng nhất là anh em công nhân đỡ áp lực hơn, còn doanh nghiệp thì giảm được chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm”, anh Pháp chia sẻ.
Ở lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật đô thị, anh Trần Văn Thiện, tổ trưởng Tổ GIS, Công ty Cổ phần Cấp nước Bến Thành lại lựa chọn công nghệ để giải quyết những bài toán vận hành hệ thống cấp nước. Trong đó, việc nghiên cứu di dời bộ điều khiển van giảm áp lên mặt đất giúp công nhân thao tác thuận lợi hơn hoặc giải pháp điều khiển van từ xa theo thời gian thực. Các sáng kiến của anh đã góp phần giảm thất thoát nước và nâng cao hiệu quả vận hành.
“Có những nghiên cứu phải làm đi làm lại nhiều lần mới có thể đưa vào ứng dụng. Điều đó đòi hỏi sự kiên trì và tinh thần không ngừng học hỏi đến khi sáng kiến được áp dụng thành công và mang lại hiệu quả thực. Người làm kỹ thuật không chỉ vận hành hệ thống mà phải luôn đặt câu hỏi liệu công việc này có thể làm tốt hơn hay không. Chính những vấn đề phát sinh trong thực tế sản xuất đã gợi mở cho chúng tôi nhiều ý tưởng cải tiến, ứng dụng công nghệ mới và đó là niềm vui lớn nhất của người làm kỹ thuật”, anh Thiện bày tỏ.
Khơi dậy tinh thần sáng tạo của công nhân
Theo ông Nguyễn Văn Hải, Phó trưởng Bộ phận Chính sách pháp luật - Quan hệ lao động, Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, những câu chuyện tại VARD Vũng Tàu, Samsung HCMC CE Complex hay Công ty Cổ phần Cấp nước Bến Thành cho thấy sự chuyển biến đáng chú ý trong đội ngũ công nhân hiện nay.
Trước đây, người công nhân chủ yếu được nhìn nhận là lực lượng trực tiếp vận hành máy móc, thiết bị. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, vai trò ấy đang thay đổi mạnh mẽ. Họ không chỉ làm chủ quy trình sản xuất mà còn tham gia nghiên cứu, cải tiến công nghệ, tối ưu hóa vận hành và tạo ra các giá trị gia tăng mới cho doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, những sáng kiến mang lại hiệu quả cao nhất thường không xuất phát từ các phòng nghiên cứu chuyên biệt mà đến từ chính những người đang trực tiếp làm việc trên dây chuyền sản xuất. Họ là người hiểu rõ nhất những bất cập trong quy trình vận hành, công đoạn gây lãng phí thời gian, chi phí hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn lao động.
Khi được trao cơ hội và môi trường phù hợp, người công nhân có thể trở thành những “chuyên gia thực tiễn”, đủ khả năng ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và dữ liệu để giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp. Đây cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra khi xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh và bền vững.
Từ thực tiễn phong trào, ông Lê Văn Minh, Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận, thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo đã và đang mang lại nhiều giá trị thiết thực cho doanh nghiệp. “Nhiều giải pháp cải tiến công việc hằng ngày hay ứng dụng công nghệ trong vận hành đã giúp làm lợi hàng tỷ đồng cho đơn vị. Điều đó khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho lao động sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và đẩy mạnh chuyển đổi số”, ông Lê Văn Minh cho biết.
Tương tự, tại Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), hàng trăm sáng kiến được công nhận trong giai đoạn 2020 - 2025 đã góp phần giảm thất thoát nước, ứng dụng công nghệ số vào quản lý vận hành và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh...
Trên cơ sở chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về công nhân lao động, công nghệ đổi mới sáng tạo, ông Bùi Thanh Nhân, Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh xác định, Tháng Công nhân năm 2026 không chỉ là một đợt thi đua cao điểm mà còn là định hướng chiến lược nhằm khơi dậy sức sáng tạo, tinh thần học hỏi và khả năng thích ứng công nghệ của người lao động.
Trong giai đoạn hiện nay, phong trào lao động sáng tạo cần được gắn chặt với chuyển đổi số và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. “Tổ chức Công đoàn tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp phát động các phong trào sáng kiến số, cải tiến quy trình trên nền tảng công nghệ; đồng thời phát hiện và bồi dưỡng các hạt nhân đổi mới sáng tạo trong đội ngũ công nhân, người lao động”, ông Bùi Thanh Nhân nêu rõ.
Từ những cải tiến nhỏ trên dây chuyền sản xuất đến các giải pháp công nghệ phục vụ quản lý và vận hành, người công nhân đang trở thành lực lượng nòng cốt của quá trình đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là yêu cầu của doanh nghiệp mà còn là điều kiện để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời đại kinh tế số.
Tinh thần của Nghị quyết 57 vì thế không còn là những định hướng trên văn bản mà đang được hiện thực hóa từng ngày trong nhà máy, công trường và các đơn vị sản xuất. Khi đổi mới sáng tạo trở thành thói quen lao động, khi mỗi công nhân đều có cơ hội đóng góp trí tuệ và được ghi nhận xứng đáng. Đó cũng là lúc năng suất lao động được nâng lên bằng tri thức và công nghệ - nền tảng quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh và cả nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.