Cán bộ, công chức Trung tâm Hành chính công phường Hạnh Thông xử lý hồ sơ, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.
Hướng tới những trợ lý pháp lý số chuyên biệt
Tuy nhiên, để AI thực sự trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong công tác pháp lý và hành chính công, cần nhiều hơn những nền tảng AI phổ thông. Điều mà các cơ quan, đơn vị cần là những giải pháp được xây dựng trên dữ liệu pháp luật chính thống, phù hợp với đặc thù quản lý nhà nước và bảo đảm an toàn thông tin.
Từ thực tiễn vận hành tại cơ sở, nhiều cán bộ cho rằng, nhu cầu lớn nhất hiện nay không phải là một công cụ có thể trả lời mọi câu hỏi mà là một hệ thống có khả năng tra cứu chính xác các quy định pháp luật, hỗ trợ tổng hợp văn bản, cung cấp căn cứ pháp lý và giảm bớt thời gian xử lý các công việc mang tính lặp lại.
Đây cũng là hướng phát triển đang được nhiều doanh nghiệp công nghệ pháp lý tại Việt Nam theo đuổi. Theo bà Đặng Thị Phương Thảo, đại diện Công ty Cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam, điểm khác biệt của các nền tảng AI pháp lý chuyên biệt nằm ở nguồn dữ liệu.
Nếu các công cụ AI phổ thông chủ yếu khai thác dữ liệu mở trên internet thì các hệ thống pháp lý chuyên ngành được xây dựng trên kho dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật đã được số hóa, cập nhật và chuẩn hóa theo hệ thống pháp luật Việt Nam.
Nhờ đó, người sử dụng có thể tra cứu thông tin, nhận được căn cứ pháp lý cụ thể và dễ dàng kiểm chứng nguồn gốc văn bản.
Cán bộ, công chức sử dụng AI như một trợ lý số hỗ trợ công việc hằng ngày, nhưng vẫn giữ vai trò kiểm duyệt cuối cùng.
Theo bà Thảo, việc cung cấp đầy đủ căn cứ pháp lý là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với đội ngũ cán bộ, công chức khi tham mưu hoặc giải quyết các thủ tục hành chính liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân.
Trong khi đó, bà Lê Thị Ngọc Sương, đại diện Công ty TNHH Isolutions cho biết, nhiều cơ quan, tổ chức hiện phải xử lý khối lượng lớn hợp đồng và hồ sơ pháp lý nhưng nguồn nhân lực chuyên môn còn hạn chế.
Các nền tảng AI pháp lý thế hệ mới có thể hỗ trợ rà soát nội dung, nhận diện các điều khoản tiềm ẩn rủi ro, phát hiện những điểm chưa phù hợp với quy định hiện hành hoặc gợi ý phương án điều chỉnh để người dùng tham khảo.
Theo bà Sương, AI không thay thế chuyên gia pháp lý nhưng có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao hiệu quả công việc.
Ở góc độ phát triển công nghệ, ông Dương Phi Anh, đại diện Công ty Cổ phần Tập đoàn Công nghệ Deep Pro cho rằng, tương lai của AI trong lĩnh vực pháp luật không chỉ dừng ở chức năng hỏi đáp hay tra cứu văn bản.
Theo ông, điều quan trọng là xây dựng được hệ sinh thái dữ liệu pháp lý đủ lớn để hình thành các trợ lý số có khả năng hỗ trợ nghiệp vụ chuyên sâu cho từng nhóm đối tượng sử dụng. "AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được nuôi dưỡng bằng dữ liệu chính xác, cập nhật và phù hợp với nhu cầu thực tế của người dùng", ông Phi Anh nhận định.
Ông Dương Phi Anh, đại diện Công ty Cổ phần Tập đoàn Công nghệ Deep Pro, chia sẻ về định hướng phát triển hệ sinh thái dữ liệu pháp lý phục vụ AI tại sự kiện kết nối công nghệ diễn ra gần đây.
Theo các chuyên gia, nếu được triển khai phù hợp, AI có thể hỗ trợ cán bộ cơ sở ở nhiều công đoạn như tổng hợp văn bản, tra cứu quy định, chuẩn bị nội dung tuyên truyền pháp luật, xây dựng báo cáo, xử lý dữ liệu hoặc hướng dẫn quy trình giải quyết hồ sơ.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều địa phương đang phải giải quyết đồng thời yêu cầu tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
AI hỗ trợ cán bộ, không thay thế trách nhiệm công vụ
Dù được đánh giá có nhiều tiềm năng, các chuyên gia đều cho rằng việc ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp lý và hành chính công cần được thực hiện một cách thận trọng.
Theo ThS. Huỳnh Viết Thám, giảng viên tham gia đào tạo ứng dụng AI cho cán bộ, công chức tại TP Hồ Chí Minh, một trong những vấn đề cần đặc biệt quan tâm hiện nay là bảo mật dữ liệu.
Ông cho biết nhiều người dùng có thói quen tải trực tiếp tài liệu lên các nền tảng AI để nhờ tổng hợp hoặc xử lý thông tin. Tuy nhiên, nếu tài liệu chứa dữ liệu cá nhân hoặc thông tin nhạy cảm thì nguy cơ rò rỉ dữ liệu hoàn toàn có thể xảy ra.
“Những tài liệu có chứa họ tên, số căn cước công dân, ngày sinh hoặc các thông tin định danh khác cần được xử lý trước khi đưa lên các hệ thống AI. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm an toàn thông tin trong quá trình sử dụng”, ông Thám lưu ý.
Các lớp tập huấn AI giúp đội ngũ cán bộ cơ sở tiếp cận công cụ số phục vụ xử lý hồ sơ và tra cứu thông tin pháp lý.
Theo ông, bên cạnh công nghệ, kỹ năng sử dụng AI của cán bộ, công chức cũng đóng vai trò quyết định đến hiệu quả ứng dụng.
“AI nên được xem như một trợ lý hỗ trợ công việc hằng ngày. Việc sử dụng thường xuyên sẽ giúp người dùng từng bước nâng cao kỹ năng đặt câu lệnh, khai thác thông tin và nhận được các kết quả phù hợp hơn với yêu cầu chuyên môn”, ông Thám chia sẻ.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng AI không thể thay thế trách nhiệm của con người trong hoạt động công vụ. Mọi thông tin do AI cung cấp đều cần được kiểm chứng trước khi sử dụng trong tham mưu, giải quyết hồ sơ hoặc ban hành văn bản. “Người sử dụng phải là người kiểm duyệt cuối cùng đối với các kết quả do AI tạo ra”, ông Thám nói.
Không chỉ dừng ở việc tìm kiếm các giải pháp công nghệ, TP Hồ Chí Minh cũng đang từng bước chuẩn bị nguồn nhân lực để khai thác hiệu quả AI trong khu vực công.
Theo ông Nguyễn Kỳ, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh, sau kết quả tích cực từ các lớp bồi dưỡng ứng dụng AI tổ chức trong năm 2025, thành phố tiếp tục xác định nâng cao năng lực ứng dụng AI cho đội ngũ cán bộ, công chức là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm phục vụ tiến trình chuyển đổi số.
Năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh phối hợp với Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh tổ chức 8 lớp bồi dưỡng AI cho hơn 1.000 cán bộ, công chức trên địa bàn thành phố. Chương trình tập trung trang bị kiến thức nền tảng về AI, kỹ năng sử dụng các công cụ AI trong soạn thảo văn bản, tổng hợp báo cáo, xử lý dữ liệu, tra cứu thông tin và xây dựng các trợ lý AI hỗ trợ công việc chuyên môn.
Theo ông Nguyễn Kỳ, AI đang từng bước trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong công tác tham mưu, quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng ứng dụng AI cho đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ đáp ứng yêu cầu thực tiễn mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.
Lãnh đạo Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, chương trình đào tạo năm nay chú trọng các nội dung về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và sử dụng AI có trách nhiệm trong cơ quan nhà nước. Đây được xem là những điều kiện quan trọng để công nghệ phát huy hiệu quả, đồng thời bảo đảm an toàn trong quá trình chuyển đổi số.
Bảo đảm an toàn thông tin được xem là điều kiện quan trọng để AI phát huy hiệu quả trong lĩnh vực pháp lý và hành chính công.
Từ những áp lực đang hiện hữu tại cơ sở đến các giải pháp công nghệ đang được phát triển trong nước, có thể thấy AI không phải là “chiếc đũa thần” giải quyết mọi khó khăn của bộ máy hành chính. Tuy nhiên, nếu được ứng dụng đúng cách, dựa trên nền tảng dữ liệu đáng tin cậy và đi cùng với việc nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, AI hoàn toàn có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác pháp lý và hành chính công.
Trong hành trình xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, việc hình thành các trợ lý pháp lý số, từng bước đưa AI vào quy trình xử lý công việc không chỉ giúp giảm áp lực cho cán bộ cơ sở mà còn góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đây cũng là hướng đi mà TP Hồ Chí Minh đang từng bước triển khai nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.