Đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới mô hình cơ quan dân cử thông minh

Không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động của Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội được xác định là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị, nâng cao chất lượng quyết sách và tăng cường kết nối với người dân. 

Xây dựng nền tảng HĐND số lấy dữ liệu làm trung tâm

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho biết, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Theo bà Phùng Thị Hồng Hà, Quốc hội Việt Nam thời gian qua đã thể hiện vai trò tiên phong trong xây dựng Quốc hội số với nhiều kết quả nổi bật như tổ chức kỳ họp trực tuyến kết hợp trực tiếp, biểu quyết điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hỗ trợ tổng hợp thông tin và số hóa dữ liệu pháp luật. Đây vừa là nguồn cảm hứng, vừa là yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống HĐND các cấp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương và tăng cường kết nối với cử tri. Từ nhận thức đó, ngay từ đầu nhiệm kỳ 2026-2031, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND thành phố Hà Nội đã triển khai Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động của khối cơ quan dân cử thành phố giai đoạn 2026-2031, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời xây dựng Kho cơ sở dữ liệu dùng chung của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp.

“Quan điểm xuyên suốt của Hà Nội là chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà là đổi mới toàn diện tư duy quản trị, phương thức điều hành và cách thức phục vụ nhân dân; chuyển từ quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm”, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội nhấn mạnh. Theo lãnh đạo HĐND thành phố, Hà Nội đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi về cơ chế, nguồn lực và hạ tầng để triển khai các nền tảng số đồng bộ, hiện đại; đồng thời mạnh dạn triển khai nhiều mô hình mới, từng bước hình thành nền tảng HĐND số gắn với mục tiêu xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh.

Từ thực tiễn triển khai, bám sát khung kiến trúc số quốc gia và mô hình trưởng thành chính phủ số của Gartner, Hà Nội xác định lộ trình chuyển đổi từ số hóa công cụ sang quản trị thông minh với ba nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, giải pháp đầu tiên là tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ, xây dựng nền tảng điều hành tập trung theo hướng lấy dữ liệu làm trung tâm. Thay vì “số hóa cơ học” các quy trình cũ, Hà Nội tiến hành rà soát, tái cấu trúc toàn diện quy trình nghiệp vụ. Các hệ thống quản lý văn bản, điều hành, theo dõi nhiệm vụ, lịch công tác và phòng họp không giấy tờ được tích hợp trên một nền tảng thống nhất. Hiện nay, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND thành phố Hà Nội đã vận hành nền tảng điều hành tập trung tích hợp 9 phân hệ phần mềm cốt lõi trên hệ thống xác thực tập trung (SSO), triển khai tới 126 HĐND xã, phường với hơn 3.200 tài khoản sử dụng. Nền tảng này cho phép xử lý toàn bộ văn bản, theo dõi nhiệm vụ và đánh giá tiến độ công việc trên cùng một giao diện, góp phần chuẩn hóa hoạt động của cơ quan dân cử theo hướng hiện đại, minh bạch và liên thông. Đối với Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, nền tảng còn hỗ trợ hiệu quả công tác lập pháp thông qua số hóa quy trình lấy ý kiến xây dựng luật, giúp tổng hợp, phân tích nhanh ý kiến cử tri, chuyên gia và cơ quan quản lý. Song song với đó, Hà Nội đang phối hợp với nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Viettel, VNPT, FPT, Bkav, Gtel xây dựng hệ sinh thái công nghệ đồng bộ, bảo mật cao, hướng tới mục tiêu 100% hồ sơ công việc được xử lý hoàn toàn trên môi trường số.

Một điểm nhấn đáng chú ý là quy trình tiếp nhận và xử lý kiến nghị cử tri đã được số hóa toàn diện, tích hợp trực tiếp trên ứng dụng công dân số iHanoi. Người dân có thể gửi kiến nghị, theo dõi tiến độ xử lý và đánh giá mức độ hài lòng ngay trên thiết bị di động. Bên cạnh đó, thành phố triển khai trợ lý ảo AI hỗ trợ giải đáp chính sách và cung cấp thông tin liên quan đến các nghị quyết đặc thù. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc tăng cường tương tác giữa đại biểu dân cử với người dân thông qua môi trường số. Nếu nền tảng điều hành tập trung là “hạ tầng vận hành” thì kho dữ liệu dùng chung được xem là “bộ não dữ liệu” phục vụ công tác giám sát và ra quyết sách của HĐND thành phố. Theo đó, Hà Nội đang xây dựng Kho dữ liệu dùng chung của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp theo mô hình tích hợp đồng bộ dữ liệu điều hành, dữ liệu giám sát, tiếp xúc cử tri và dữ liệu chuyên ngành. Kho dữ liệu này vừa bảo đảm lưu trữ tập trung, vừa hỗ trợ phân tích và khai thác dữ liệu phục vụ công tác điều hành. Hệ thống tích hợp cả dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc, bao gồm báo cáo số liệu, biên bản họp, dữ liệu giám sát và phản ánh của cử tri. Kho dữ liệu được kết nối với các sở, ngành và hệ thống điều hành của thành phố nhằm chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, giảm tối đa việc nhập liệu thủ công. Thông qua các bảng điều khiển trực quan (Dashboard), Thường trực HĐND thành phố có thể theo dõi kịp thời các chỉ số về đầu tư công, ngân sách, y tế, giáo dục và nhiều lĩnh vực quan trọng khác. Điều này giúp nâng cao chất lượng giám sát, đồng thời hỗ trợ ban hành các quyết sách sát thực tiễn hơn.

Hướng tới mô hình “đại biểu số”, nâng cao chất lượng quản trị đô thị

Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai nhiều nhiệm vụ lớn về phát triển đô thị, cải cách hành chính và chuyển đổi số, dữ liệu ngày càng đóng vai trò nền tảng cho công tác quản trị hiện đại. Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về đổi mới mô hình quản trị đô thị và xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Theo ông Vũ Đại Thắng, thành phố đã tập trung tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị đô thị. Nhiều hệ thống dữ liệu dùng chung, trung tâm điều hành thông minh và dịch vụ công trực tuyến đã được đưa vào vận hành, từng bước hình thành nền tảng chính quyền số và đô thị thông minh của Thủ đô.

Một trong những mục tiêu cao hơn mà Hà Nội hướng tới là phát triển mô hình “đại biểu số”, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động của cơ quan dân cử. Theo kế hoạch, Hà Nội đang phát triển ứng dụng di động thông minh dành cho đại biểu dân cử, tích hợp nền tảng AI hỗ trợ tra cứu văn bản pháp luật, tổng hợp thông tin dư luận xã hội, phân tích dữ liệu và phục vụ hoạt động chất vấn, giám sát. Ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và AI giúp đại biểu có thêm công cụ phân tích độc lập, phản biện chính sách, từng bước chuyển hoạt động nghị trường từ “nghe báo cáo” sang “phân tích dữ liệu và phản biện chính sách dựa trên dữ liệu gốc”. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy hoạt động của cơ quan dân cử, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền quản trị hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà, quá trình chuyển đổi số vẫn còn không ít khó khăn, thách thức. Hiện chưa có khung kiến trúc tổng thể riêng cho hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND số; dữ liệu còn phân tán; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chưa đồng bộ; các công cụ hỗ trợ đại biểu ứng dụng AI chưa thực sự hoàn thiện; hệ thống pháp lý cho hoạt động dân cử trên môi trường số vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Từ thực tiễn triển khai, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội cho rằng, vai trò người đứng đầu là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Việc lãnh đạo trực tiếp sử dụng các nền tảng số không chỉ tạo hiệu ứng lan tỏa mà còn hình thành tinh thần đổi mới, trách nhiệm và kỷ luật trong toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số chỉ thực sự hiệu quả khi gắn với nhu cầu thực tiễn và lấy sự thuận tiện của người dân, cử tri làm mục tiêu trọng tâm. Trong chiến lược phát triển Thủ đô thời gian tới, Hà Nội tiếp tục xác định chuyển đổi số là một trong những động lực then chốt để nâng cao năng lực quản trị, phát triển kinh tế số và xây dựng đô thị thông minh. Theo định hướng quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2035, kinh tế số chiếm khoảng 50% GRDP; đồng thời áp dụng mô hình quản trị đô thị dựa trên “bản sao số” và trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ mô phỏng, phân tích và ra quyết sách trong nhiều lĩnh vực như quy hoạch, giao thông, môi trường và dịch vụ công. Từ nền tảng dữ liệu số, các hệ thống điều hành thông minh đến mô hình “đại biểu số”, Hà Nội đang từng bước chuyển đổi phương thức hoạt động của cơ quan dân cử theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và gần dân hơn. Quá trình đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND các cấp mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng chính quyền số, thúc đẩy quản trị đô thị hiện đại và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn…