Từ phong trào thể thao đến chiến lược phát triển con người

Từ các kết luận của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Trung ương, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ đã dần hình thành một tư duy phát triển mới: thể thao không chỉ là phong trào hay thành tích mà là nền tảng để xây dựng con người khỏe mạnh và nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.

Từ những bước chân trong công viên…

Năm giờ sáng, khi nhiều tuyến phố Hà Nội còn chưa đông đúc, Công viên Thống Nhất đã rộn ràng tiếng bước chân. Trên những lối dạo phủ bóng cây, các nhóm chạy bộ nối nhau hoàn thành những vòng cuối trước khi bắt đầu ngày làm việc. Góc quảng trường phía Đông công viên, hàng chục người cao tuổi tập thái cực quyền theo tiếng nhạc quen thuộc. Cách đó không xa, những sân bóng chuyền hơi đã có các bà, các mẹ khởi động từ rất sớm; khu tập thể dục ngoài trời cũng kín người.

Khung cảnh ấy đang dần trở nên quen thuộc ở nhiều địa phương. Từ các đô thị lớn đến những thị trấn, vùng nông thôn, ngày càng nhiều câu lạc bộ chạy bộ, đạp xe, bóng chuyền hơi, dưỡng sinh hay các nhóm tập luyện tự phát được hình thành. Thể thao không còn chỉ hiện diện trong những sân vận động hay các giải đấu, mà đã bước vào nhịp sống hằng ngày của người dân.

Anh Phùng Chí Ninh (44 tuổi, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội) cho biết, việc tập luyện với anh giờ đây không còn nhằm mục tiêu giảm cân hay đơn thuần "theo phong trào", mà đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống.

"Trước đây tôi chỉ tập khi có thời gian rảnh. Giờ gần như sáng nào cũng dậy lúc 5 giờ để vào công viên đi bộ khoảng 5 km. Tập đều giúp tôi ngủ ngon hơn, ít ốm vặt và có nhiều năng lượng khi làm việc. Một ngày không vận động lại thấy thiếu", anh Ninh chia sẻ.

Câu chuyện của anh Ninh phản ánh một xu hướng đang ngày càng rõ nét: nhận thức của người dân về vai trò của vận động thể chất đã thay đổi. Nếu trước đây, việc tập luyện thường gắn với các chiến dịch vận động hoặc chỉ được quan tâm khi sức khỏe có vấn đề, nay nhiều người chủ động dành thời gian cho thể thao như một cách đầu tư cho chính mình.

Sự thay đổi ấy không diễn ra một cách tự nhiên. Đằng sau những bước chân đều đặn trong công viên mỗi buổi sáng là cả một quá trình chuyển biến trong cộng đồng, minh chứng cho việc những đổi mới trong chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển thể dục, thể thao đã đi vào cuộc sống.

Nhiều năm qua, thể thao thường được nhìn nhận với hai nhiệm vụ trọng tâm là phát triển phong trào quần chúng và nâng cao thành tích thi đấu. Hai mục tiêu đó vẫn giữ nguyên giá trị, nhưng không còn phản ánh đầy đủ vai trò của thể thao trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Một loạt chủ trương quan trọng được ban hành trong thời gian gần đây đã cho thấy cách tiếp cận toàn diện hơn. Đó là Kết luận số 70-KL/TW của Bộ Chính trị về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới; Quyết định số 1189/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Chỉ thị 354 về đẩy mạnh Cuộc vận động "Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại" giai đoạn 2021-2030 và Nghị quyết 72-NQ/TW về công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân đã tạo thành một hệ thống định hướng thống nhất.

Điểm chung của các văn bản này là đưa thể thao vượt ra khỏi phạm vi của một hoạt động phong trào. Thể dục, thể thao được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, chất lượng dân số, năng suất lao động, giáo dục, y tế và phát triển nguồn nhân lực. Nói cách khác, phát triển thể thao không còn chỉ để có thêm người tập luyện hay thêm huy chương, mà nhằm tạo dựng nền tảng con người cho sự phát triển bền vững của đất nước. Đây là bước chuyển có ý nghĩa đặc biệt. Trong bối cảnh già hóa dân số, gia tăng các bệnh không lây nhiễm và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư cho thể lực và sức khỏe người dân trở thành một trong những điều kiện để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Những con số được nêu trong Chỉ thị 354 phần nào phản ánh kết quả bước đầu của quá trình này. Tỷ lệ người dân luyện tập thể dục, thể thao thường xuyên tăng từ 34,4% năm 2020 lên 37,8% năm 2024; tỷ lệ gia đình thể thao tăng từ 25,8% lên 28,5%; số câu lạc bộ thể thao cơ sở tăng từ hơn 83.000 lên gần 104.000. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các vùng miền vẫn còn khá lớn khi tỷ lệ người dân luyện tập thường xuyên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi mới đạt khoảng 16,18%.

Những con số ấy cho thấy phong trào đã có bước phát triển tích cực, song để hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội khỏe mạnh vẫn còn nhiều việc phải làm. Điều quan trọng hơn là các chỉ tiêu về tỷ lệ người tập luyện không chỉ phản ánh sự phát triển của ngành thể thao, còn phản ánh chất lượng cuộc sống, khả năng phòng bệnh và sức khỏe của cộng đồng.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Mạnh Thắng, Chủ tịch Hội Y học thể thao Việt Nam cho rằng, sự thay đổi lần này là một bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển. Theo ông, trước đây khi nói đến sức khỏe, nhiều người thường nghĩ ngay đến bệnh viện, thuốc men và điều trị. Tuy nhiên, tinh thần xuyên suốt của Kết luận 70-KL/TW, Quyết định 1189/QĐ-TTg và Nghị quyết 72-NQ/TW là chuyển mạnh sang chủ động phòng bệnh, rèn luyện thân thể, nâng cao năng lực vận động và chăm sóc sức khỏe liên tục trong suốt vòng đời. Thể dục, thể thao vì thế không còn chỉ là một hoạt động phong trào hay lĩnh vực thành tích cao, mà trở thành một bộ phận của chính sách y tế, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực.

Tầm vóc của một quốc gia bắt đầu từ sức khỏe của mỗi người dân

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Mạnh Thắng, nếu chỉ nhìn "tầm vóc" dưới góc độ chiều cao hay thể lực của vận động viên sẽ chưa đầy đủ. Khái niệm này cần được hiểu rộng hơn, bao gồm sức bền tim mạch, sức mạnh cơ bắp, khả năng vận động, sức khỏe tinh thần, ý thức kỷ luật và số năm sống khỏe mạnh của mỗi người.

"Một dân tộc có tầm vóc là một dân tộc mà trẻ em được phát triển toàn diện, người trưởng thành đủ sức khỏe để học tập, lao động, sáng tạo, còn người cao tuổi vẫn duy trì được khả năng tự lập và chất lượng cuộc sống. Con người khỏe mạnh không chỉ là đối tượng thụ hưởng thành quả phát triển mà chính là nguồn lực và động lực của sự phát triển bền vững", ông Thắng phân tích.

Nhìn từ góc độ đó, mục tiêu của các chủ trương mới không đơn thuần là nâng tỷ lệ người tập luyện thể thao hay tăng số lượng huy chương quốc tế. Xa hơn, đó là tạo dựng một xã hội khỏe mạnh hơn, nơi mỗi người dân đều có điều kiện duy trì hoạt động thể chất trong suốt cuộc đời.

Chính vì vậy, Kết luận số 70-KL/TW yêu cầu lồng ghép mục tiêu phát triển thể dục, thể thao vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, y học thể thao và xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá thể lực người Việt Nam. Đây là những nội dung trước đây ít được đề cập trong các văn bản về thể thao nhưng nay đã trở thành một phần của chiến lược phát triển quốc gia.

Trong khi đó, Quyết định số 1189/QĐ-TTg cụ thể hóa những định hướng đó bằng các mục tiêu rõ ràng đến năm 2030. Theo chiến lược, trên 45% dân số sẽ tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên; trên 90% học sinh, sinh viên và chiến sĩ lực lượng vũ trang đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể; 100% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có đủ ba công trình thể thao cơ bản và 100% đơn vị hành chính cấp xã có thiết chế văn hóa, thể thao đáp ứng tiêu chuẩn.

Những chỉ tiêu này không chỉ phản ánh mục tiêu phát triển của ngành thể thao, mà gắn trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu và khả năng thích ứng của xã hội trước những thách thức mới như già hóa dân số hay gia tăng các bệnh không lây nhiễm.

Ở góc nhìn y học thể thao, đầu tư cho vận động thể chất cũng đồng nghĩa với giảm áp lực cho hệ thống y tế trong tương lai.

"Một cộng đồng khỏe mạnh sẽ giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, giảm chi phí khám chữa bệnh, đồng thời nâng cao năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, đầu tư cho thể thao không phải là một khoản chi, mà là đầu tư cho sự phát triển lâu dài của đất nước", Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Mạnh Thắng nhấn mạnh.

Thông điệp này cũng cho thấy sự giao thoa ngày càng rõ giữa các lĩnh vực thể thao, y tế, giáo dục và phát triển kinh tế - xã hội. Nếu trước đây, các chính sách thường được xây dựng theo từng ngành riêng lẻ thì nay sức khỏe cộng đồng được tiếp cận theo hướng tổng thể hơn, trong đó hoạt động thể chất giữ vai trò là một trong những giải pháp phòng bệnh hiệu quả ngay từ cơ sở.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, cùng với sự gia tăng của các câu lạc bộ thể thao cộng đồng, nhiều người dân đã chủ động thay đổi lối sống, dành thời gian nhiều hơn cho vận động. Những hình ảnh quen thuộc như người cao tuổi tập dưỡng sinh, thanh niên chạy bộ, trẻ em học bơi hay các gia đình cùng tham gia hoạt động ngoài trời đang dần trở thành một phần của nhịp sống đô thị và nông thôn.

Đó chính là những biểu hiện cụ thể nhất của quá trình chuyển đổi từ tư duy "phát triển phong trào" sang "xây dựng văn hóa vận động". Khi việc tập luyện không còn phụ thuộc vào các đợt phát động hay các giải thi đấu, mà trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người, các mục tiêu về nâng cao thể lực, tầm vóc và chất lượng dân số mới có cơ sở để hiện thực hóa.

Buổi sáng ở Công viên Thống Nhất dần khép lại. Những người chạy bộ trở về với công việc thường ngày, các nhóm dưỡng sinh thu dọn dụng cụ tập luyện, sân bóng chuyền hơi thưa dần tiếng cười nói. Một ngày mới bắt đầu với nhịp sống quen thuộc của thành phố. Những hình ảnh bình dị ấy có thể không tạo nên những kỷ lục hay tấm huy chương. Nhưng chính từ những bước chân đều đặn mỗi buổi sáng, từ thói quen vận động của từng cá nhân và từng gia đình, một nền tảng sức khỏe mới đang được bồi đắp cho xã hội.

Khi đó, thể thao sẽ không chỉ còn là một phong trào hay một lĩnh vực thành tích cao. Thể thao sẽ trở thành một bộ phận của chiến lược phát triển con người, góp phần nâng cao chất lượng dân số, tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đó cũng là thông điệp xuyên suốt mà các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước đang hướng tới.