Những chú voi tại vườn thú Johannesburg năm 2022. Ảnh minh họa: Gallo Images
Vụ kiện gây chú ý đặc biệt không chỉ bởi đối tượng tranh chấp là… voi, mà còn vì lần đầu tiên vấn đề sức khỏe tinh thần của động vật hoang dã được đưa ra trước tòa như một phần trong tranh luận pháp lý về quyền sống và phúc lợi động vật tại Nam Phi.
Theo phóng viên TTXVN tại Pretoria, nguyên đơn gồm nhiều tổ chức bảo vệ động vật, trong đó có Tổ chức Cải cách Luật Động vật Nam Phi (ALRSA). Các bên cho rằng chính quyền thành phố Johannesburg đã không bảo đảm môi trường sống phù hợp cho 3 con voi Lammie, Ramadiba và Mopane.
Ông David Bilchitz - thành viên Hội đồng quản trị ALRSA - cho biết vụ kiện nhằm yêu cầu tòa án xem xét liệu chính phủ có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý trong việc bảo vệ động vật hoang dã theo Hiến pháp Nam Phi hay không. Các chuyên gia hành vi động vật dự kiến sẽ ra làm chứng về những biểu hiện bất ổn tâm lý của những con voi này.
Theo các nhà hoạt động, trong môi trường tự nhiên, voi là loài có đời sống xã hội rất phát triển, thường sống theo đàn từ 20-50 con và di chuyển trên những khu vực rộng lớn. Tuy nhiên, tại Vườn thú Johannesburg, ba con voi bị giới hạn trong không gian chỉ tương đương một sân bóng đá, thiếu cây xanh, bùn tắm và các hoạt động bản năng tự nhiên.
Đại diện nguyên đơn cho rằng những hành vi như đứng bất động hàng giờ, lắc lư cơ thể liên tục hay uể oải là dấu hiệu điển hình của stress và rối loạn tâm lý ở động vật bị nuôi nhốt lâu ngày. Ông Bilchitz nhấn mạnh “Đây không chỉ là câu chuyện về phúc lợi động vật, mà còn là vấn đề đạo đức trong cách con người đối xử với các loài có trí thông minh và cảm xúc cao như voi”.
Trong khi đó, Ban quản lý Vườn thú Johannesburg bác bỏ các cáo buộc, khẳng định những con voi vẫn được chăm sóc đầy đủ và nhận được sự quan tâm từ nhân viên cũng như khách tham quan. Phía vườn thú cũng cảnh báo việc đưa voi đã quen sống trong môi trường nuôi nhốt trở lại khu bảo tồn bán hoang dã tiềm ẩn nhiều rủi ro và không phải lúc nào cũng thành công.
Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh phong trào “trả tự do” cho động vật nuôi nhốt tại Nam Phi đang gia tăng sức ảnh hưởng. Năm 2024, chú voi đực Charley từng được giải cứu khỏi Vườn thú Quốc gia Pretoria sau nhiều thập kỷ sống trong rạp xiếc và chuồng nuôi nhốt. Việc Charley được chuyển thành công tới khu bảo tồn thiên nhiên sau thời gian dài cô độc đã trở thành biểu tượng của phong trào bảo vệ động vật tại nước này.
Giới quan sát cho rằng phán quyết trong vụ kiện lần này có thể tạo ra tiền lệ pháp lý quan trọng, không chỉ với voi mà còn với cách các sở thú trên thế giới đối xử với động vật hoang dã trong tương lai.