Tết Diwali của người Ấn Độ

Trong những ngày lễ lớn ở Ấn Độ, từ miền núi Kashmir phủ tuyết trắng đến vùng duyên hải Kerala nắng gió, các gian bếp đều trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Mỗi vùng, mỗi cộng đồng lại chuẩn bị những món ăn mang ý nghĩa thiêng liêng, biến ẩm thực thành linh hồn của lễ hội.

Sắc màu ẩm thực Diwali

Diwali, Lễ hội Ánh sáng, không chỉ là dịp lễ lớn nhất của Ấn Độ mà còn là thời khắc các gian bếp trên khắp đất nước bừng lên sức sống. Khi những chuỗi đèn dầu (deepavali) được thắp sáng trong mọi ngõ ngách của căn nhà cũng là lúc mùi hương của bơ sữa, gia vị và đường nóng chảy lan tỏa khắp các khu phố, báo hiệu mùa lễ hội đã đến.

Điểm chung dễ nhận thấy nhất trong ẩm thực Diwali trên bàn ăn của người Ấn Độ là vị ngọt. Theo quan niệm truyền thống của người Ấn Độ, đồ ngọt tượng trưng cho sự viên mãn, lời chúc tốt lành và niềm hy vọng về một năm mới đủ đầy. Trong ngày Diwali, các gia đình thường chuẩn bị nhiều loại mithai (bánh kẹo ngọt truyền thống) để dâng cúng thần Lakshmi, nữ thần của tài lộc, và chia sẻ với người thân, hàng xóm, bạn bè.

Tuy nhiên, phía sau vị ngọt ngào ấy là cả một thế giới hương vị đa dạng, phản ánh điều kiện tự nhiên, lịch sử và văn hóa của từng vùng miền.

Ngày nay, ẩm thực Diwali đang trải qua những biến đổi đáng kể. Các loại bánh kẹo truyền thống được đóng gói hiện đại, bán trên các nền tảng thương mại điện tử và xuất khẩu ra nước ngoài. Song song với đó là xu hướng “mithai lành mạnh”, giảm đường, giảm chất béo, phù hợp với lối sống đô thị.

Tuy hình thức có thay đổi, song tinh thần cốt lõi của ẩm thực Diwali vẫn được gìn giữ. Với nhiều gia đình, tự tay chuẩn bị món ăn trong ngày lễ vẫn là cách để kết nối các thế hệ, kể lại những câu chuyện cũ và duy trì bản sắc văn hóa.

Trong mùi thơm của bơ sữa, gia vị và đường nóng chảy, Diwali tiếp tục kể câu chuyện về một Ấn Độ đa dạng nhưng thống nhất, nơi ẩm thực trở thành ngôn ngữ chung của lễ hội, ký ức và niềm tin vào tương lai.

Bắc Ấn Độ: Vương quốc của bơ sữa và bánh ngọt

Tại các bang Bắc Ấn như Uttar Pradesh, Punjab, Delhi hay Rajasthan, Diwali gắn liền với những món bánh kẹo đậm đà từ sữa. Kaju katli, bánh hạt điều mịn phủ lá bạc – gần như đã trở thành “biểu tượng quốc dân” của dịp lễ này. Thoạt nhìn, món bánh dễ khiến người ta liên tưởng đến những loại bánh sữa Mộc Châu được phủ bạc, nhưng khi thưởng thức lại cảm nhận rõ sự khác biệt: vị hạt điều béo bùi thấm đẫm hương sữa ngọt lịm, tan chậm và để lại dư vị rất riêng của ẩm thực Bắc Ấn. Hay món gulab jamun – những viên bánh tròn nhỏ được ngâm trong siro đường – thoạt nhìn gợi nhớ đến bánh trôi, bánh chay của Việt Nam, nhưng khi thưởng thức lại mang sắc thái hoàn toàn khác: lớp vỏ mềm xốp thấm đẫm nước đường thơm mùi bạch đậu khấu và hoa hồng, vị ngọt đậm và béo từ sữa cô đặc, tạo cảm giác ấm áp rất đặc trưng trong không khí Diwali. Bên cạnh đó là các món barfi, peda hay ladoo làm từ bột đậu gà, bơ sữa và đường.

Tây Ấn Độ: Sự giao thoa của ngọt – mặn – cay

Diwali ở các bang Gujarat và Maharashtra mang màu sắc ẩm thực rất riêng. Người Gujarat nổi tiếng với khẩu vị kết hợp hài hòa giữa ngọt và mặn. Trong dịp đại lễ này, các món ăn truyền thống thường bao gồm thepla, fafda, dhokla (trông như những miếng bánh kem vuông nhỏ xíu), kèm theo các loại đồ ngọt tráng miệng như mohanthal hay basundi được làm chủ yếu từ đường, sữa, ghee, bột đậu gà, hạt khô…

Một điểm đặc biệt là với nhiều gia đình ở Gujarat, Diwali còn đánh dấu thời điểm bắt đầu năm tài chính mới. Bữa ăn lễ hội vì thế mang ý nghĩa cầu chúc kinh doanh hanh thông, “mở” sổ sách suôn sẻ. Các món ăn thường được chế biến cầu kỳ, chú trọng đến sự cân bằng hương vị.

Đông Ấn Độ: Tinh tế và thanh nhẹ

Nếu Bắc Ấn chuộng vị béo, Tây Ấn ưa sự hòa trộn, thì Đông Ấn, đặc biệt là Bengal và Odisha, lại mang đến phong vị tinh tế hơn. Người Bengal nổi tiếng với các món ngọt từ sữa đông và đường, như sandesh (hình thức giống bánh giầy ở miền Bắc Việt Nam), rasgulla (giống món gulab jamun ở miền Bắc Ấn Độ) hay mishti doi.

Trong đêm Diwali, các gia đình Bengal thường chuẩn bị bhog (mâm cúng thần linh) với những món chay thanh đạm, ít gia vị, nhấn mạnh sự thuần khiết. Điểm đặc biệt là dù đồ ngọt chiếm ưu thế, nhưng không hề tạo cảm giác ngấy, nhờ cách sử dụng khéo léo sữa tươi và đường mía.

Nam Ấn Độ: Pha trộn gia vị và sự giản dị

Diwali ở Nam Ấn Độ mang sắc thái khác biệt rõ rệt. Thay vì tập trung quá nhiều vào đồ ngọt, các bang như Tamil Nadu, Karnataka, Andhra Pradesh hay Telangana chú trọng đến các món mặn, cay và giòn. Murukku, seedai, mixture và ribbon pakoda là những món ăn vặt phổ biến trong dịp lễ. Chúng được làm sẵn với số lượng lớn, bảo quản được lâu để cả gia đình cùng thưởng thức trong nhiều ngày. Bên cạnh đó, vẫn có những món ngọt đặc trưng như mysore pak hay adhirasam, nhưng hương vị thường đậm và nặng hơn so với các món ngọt Bắc Ấn.

Ẩm thực Diwali Nam Ấn phản ánh triết lý sống tiết chế, coi trọng sự cân bằng và tính thực tế – những giá trị ăn sâu trong đời sống văn hóa khu vực này.