Đối với những người tin rằng lịch sử luôn lặp lại, việc giá dầu tăng vọt trong bối cảnh nền kinh tế suy yếu là một dấu hiệu đáng sợ.
Trong vài ngày qua, các nhà kinh tế, nhà phân tích và nhà đầu tư đã liên tục cảnh báo về lạm phát đình trệ, một kịch bản đặc biệt gây lo ngại khi lạm phát cao đè nặng lên một nền kinh tế tăng trưởng thấp và trì trệ. Tình trạng này từng xảy ra tại Mỹ vào thập niên 1970 và gợi nhớ đến hình ảnh người dân xếp hàng tại các trạm xăng và lãi suất ở mức hai con số.
Ông Don Rissmiller, đối tác kiêm kinh tế trưởng của Strategas, nhận định trong một báo cáo gửi các nhà đầu tư ngày 8/3, rằng Mỹ đang trải qua cú sốc tăng trưởng, và đồng thời là cú sốc lạm phát (giá năng lượng tăng cao do địa chính trị).
Ông Rissmiller viết rằng tăng trưởng chậm thường dễ xử lý hơn lạm phát, đồng thời nói thêm: “Chúng tôi chưa nâng xác suất suy thoái của Mỹ năm 2026. Xác suất hiện vẫn ở mức 20%. Một đợt tăng giá năng lượng ngắn hạn có thể được bù đắp bằng việc giảm tỷ lệ tiết kiệm. Nhưng sẽ không cần thêm nhiều yếu tố nữa để xác suất đó bắt đầu tăng lên. Chúng ta có lẽ chỉ còn vài tuần trước khi thương mại Trung Đông trở nên mang tính quyết định”.
Trong một ghi chú gửi nhà đầu tư ngày 8/3, nhà kinh tế nổi tiếng Ed Yardeni viết rằng ông đang nâng xác suất của “kịch bản sụp đổ (Meltdown - hiện bao gồm cả lạm phát đình trệ kiểu thập niên 1970)” từ 20% lên 35%.
Giá dầu đã tăng gần 40% kể từ khi xung đột tại Iran bắt đầu, khiến giá cả trong toàn bộ nền kinh tế tăng theo và làm giảm khả năng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất. Hiện các nhà giao dịch gần như đồng thuận rằng các nhà hoạch định chính sách sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 3, và phần lớn dự báo cho rằng việc cắt giảm lãi suất sẽ chỉ diễn ra vào cuối năm.
Tuy nhiên, những lo ngại về tình trạng thực sự của nền kinh tế vẫn còn đó, đặc biệt sau báo cáo việc làm gây sốc ngày 6/3, cho thấy mất 92.000 việc làm trong tháng 2. Trong điều kiện bình thường, mức tăng trưởng chậm hoặc thậm chí âm có thể khiến Fed cắt giảm lãi suất để kích thích nhu cầu.
Ngày 6/3, Chủ tịch chi nhánh Chicago của Fed Austan Goolsbee nói với tờ The Wall Street Journal rằng các điều kiện hiện tại tạo ra “chính xác kiểu môi trường lạm phát đình trệ khó chịu nhất mà một ngân hàng trung ương phải đối mặt”.
Tuy nhiên, không phải ai cũng tin rằng tình hình hiện tại tồi tệ như những gì báo chí vẫn đưa tin. Ông Peter Andersen, người quản lý 500 triệu USD với tư cách là giám đốc Andersen Capital Management, cho biết: “Tôi nghĩ đó là một nỗi sợ bị thổi phồng và tôi không thấy nó xảy ra. Tôi nghĩ rủi ro lớn hơn hiện nay là nền kinh tế tăng trưởng chậm kéo dài”.
Trong cuộc phỏng vấn với USA TODAY, ông Andersen giải thích rằng tăng trưởng chậm cùng với giá các mặt hàng thiết yếu ở mức cao là một vấn đề đáng lo. Ông nói: “Đối với phần lớn các gia đình, điều đó có thể cảm thấy giống như lạm phát đình trệ, ngay cả khi đó không phải là cách giải thích chính thức”.
Ông Andersen khuyên nên bỏ qua một chỉ số kinh tế riêng lẻ và thay vào đó xem xét các xu hướng dài hạn. Ví dụ, báo cáo việc làm tháng 2 đáng lo ngại nhưng không đáng để thị trường phản ứng “quá mức và đảo chiều mạnh” như đã xảy ra.
Dù vậy, xu hướng tuyển dụng cơ bản hiện khá yếu. Bộ Lao động cho biết ngày 6/3 rằng các nhà tuyển dụng chỉ tạo thêm 181.000 việc làm trong năm 2025, tương đương khoảng 15.000 việc làm mỗi tháng. Theo ông Andersen, trong một nền kinh tế tăng trưởng chậm như vậy, và với những tiến bộ sắp tới trong công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều khả năng những lao động ở cấp thấp sẽ là nhóm chịu tác động nhiều nhất. Nền kinh tế nhìn từ trên cao thì có vẻ mạnh, nhưng khi ở dưới mặt đất thì cảm giác lại bất ổn hơn nhiều.
