Toàn cảnh khu phức hợp đường hầm Núi Pickaxe nằm cạnh cơ sở hạt nhân Natanz, gần thành phố Natanz, tỉnh Isfahan ở miền trung Iran, ngày 7/3/2026. Ảnh: Ảnh vệ tinh của Vantor
Theo các phân tích an ninh được báo chí phương Tây dẫn lại, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào ba cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran vào tháng 6/2025, Tehran được cho là đang nắm giữ khoảng 440 kg urani làm giàu ở mức 60%. Đây là mức làm giàu chỉ còn một bước ngắn để đạt ngưỡng 90% - tiêu chuẩn urani cấp độ vũ khí. Nếu tiếp tục được làm giàu, lượng vật liệu này được cho là có thể đủ để chế tạo khoảng 10 đầu đạn hạt nhân.
Ngoài ra, Iran cũng được cho là sở hữu thêm gần 200 kg urani làm giàu ở mức 20%. Dù chưa đạt ngưỡng sử dụng cho vũ khí, lượng urani này vẫn có thể tiếp tục được nâng cấp mức làm giàu trong thời gian tương đối ngắn.
Theo Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, khoảng một nửa số urani làm giàu 60% được lưu trữ trong hệ thống đường hầm tại cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran. Các báo cáo tình báo cho rằng khu vực này chỉ có một lối tiếp cận rất hẹp, khiến việc tiếp cận và thu hồi vật liệu trở nên khó khăn ngay cả khi lực lượng quân sự kiểm soát được khu vực.
Các chuyên gia quân sự nhận định, nếu muốn thu giữ số urani nói trên, Mỹ và Israel sẽ phải triển khai một chiến dịch quân sự quy mô lớn ngay trên lãnh thổ Iran. Cựu Tư lệnh tối cao NATO James Stavridis cho rằng đây có thể trở thành “chiến dịch lực lượng đặc nhiệm lớn nhất trong lịch sử”.
Theo các cựu quan chức quân đội Mỹ, chiến dịch như vậy có thể cần tới hơn 1.000 binh sĩ tham gia trực tiếp tại hiện trường. Lực lượng tác chiến sẽ phải thiết lập và bảo vệ vành đai an ninh quanh cơ sở hạt nhân, trong khi các đơn vị công binh và chuyên gia kỹ thuật tiến hành đào bới hàng tấn đống đổ nát để tiếp cận kho vật liệu.
Quá trình này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các đội công binh sẽ phải rà soát khả năng tồn tại của mìn và bẫy nổ trước khi tiếp cận các khu vực ngầm. Bên cạnh đó, lực lượng tham gia chiến dịch có thể phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng tên lửa hoặc thiết bị bay không người lái từ phía Iran hoặc các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.
Khó khăn không chỉ nằm ở việc tiếp cận vật liệu hạt nhân mà còn ở khâu vận chuyển. Urani đã làm giàu phải được đặt trong các thùng chứa chuyên dụng để bảo đảm an toàn phóng xạ. Để đưa số vật liệu này ra khỏi lãnh thổ Iran, lực lượng tham gia chiến dịch cần có một sân bay gần khu vực hoạt động. Trong trường hợp không có sẵn cơ sở hạ tầng phù hợp, một sân bay dã chiến có thể phải được thiết lập ngay trong quá trình triển khai chiến dịch.
Một phương án khác được các chuyên gia nhắc tới là phá hủy hoặc pha loãng số urani ngay tại chỗ thay vì vận chuyển ra khỏi Iran. Tuy nhiên, phương án này có nguy cơ gây ô nhiễm phóng xạ tại khu vực và tạo ra những hệ lụy môi trường nghiêm trọng.
Trong khi đó, phía Iran cho biết các cơ sở hạt nhân của nước này đã bị phá hủy nghiêm trọng sau các cuộc tấn công. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố phần lớn cơ sở hạ tầng hiện “đang nằm dưới đống đổ nát”. Ông cũng cho biết Tehran không có kế hoạch thu hồi số vật liệu hạt nhân trong bối cảnh chiến sự vẫn tiếp diễn, đồng thời khẳng định Iran không sẵn sàng thảo luận về tương lai kho urani khi các cuộc tấn công vẫn đang diễn ra.
Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump cho biết Washington hiện chưa tập trung vào kế hoạch thu giữ số urani này. Theo ông, ưu tiên trước mắt của Mỹ là phá hủy năng lực tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran.
Căng thẳng liên quan đến chương trình hạt nhân Iran đã leo thang thành xung đột quân sự từ cuối tháng 2/2026, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu hạt nhân của Iran, kéo theo các đợt đáp trả bằng tên lửa và thiết bj bay không người lái từ phía Tehran.
Iran lâu nay khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Tuy nhiên, nhiều nước phương Tây và Israel cáo buộc Tehran đã làm giàu urani vượt xa mức cần thiết cho các ứng dụng dân sự, đồng thời hạn chế hoạt động giám sát của các thanh sát viên quốc tế.