(Từ trên xuống dưới, từ trái sang phải) Bốn ứng viên TTK LHQ: Rafael Grossi, Rebeca Grynspan, Macky Sall và Michelle Bachelet. Ảnh: AFP
Theo hãng tin AFP, trong số bốn ứng cử viên đang cạnh tranh vị trí kế nhiệm Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres từ đầu năm 2027, người được lựa chọn sẽ phải đối mặt với thách thức lớn là khôi phục vai trò và uy tín của tổ chức đang trong giai đoạn khó khăn, vốn suy giảm đáng kể trong những năm gần đây.
Trong các phiên điều trần kéo dài trước đại diện các quốc gia thành viên Liên hợp quốc và xã hội dân sự trong hai ngày 21-22/4, các ứng cử viên đều nhấn mạnh cam kết tiếp tục thúc đẩy cải cách tổ chức quốc tế 80 năm tuổi, được thành lập sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Trong bối cảnh các hành động của một số cường quốc lớn đang gây áp lực lên các chuẩn mực lâu đời của trật tự quốc tế hậu chiến, Liên hợp quốc với 193 thành viên cũng đang chịu sức ép phải cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động để chứng minh vai trò của mình.
Ngày 22/4, bà Rebeca Grynspan, cựu Phó Tổng thống Costa Rica, cho biết ưu tiên hàng đầu của bà nếu được lựa chọn là thúc đẩy kiến tạo hòa bình, đồng thời cảnh báo niềm tin vào các thể chế quốc tế đang suy giảm và thời gian để khôi phục niềm tin này không còn nhiều.
Bà Grynspan, nhà kinh tế học sinh ra trong một gia đình di cư từ châu Âu sau Chiến tranh thế giới thứ hai và hiện là Tổng Thư ký Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), nhấn mạnh cải cách là yếu tố then chốt. “Để bảo vệ Liên hợp quốc ngày nay, chúng ta cần có can đảm để thay đổi nó”, bà nói.
Một ứng cử viên đáng chú ý khác là ông Macky Sall, 64 tuổi, cựu Tổng thống Senegal, người đã lãnh đạo quốc gia này trong 12 năm cho đến năm 2024. Tại phiên điều trần ngày 22/4, ông cho biết sẽ thúc đẩy cải cách theo hướng “quản lý chặt chẽ” nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan của Liên hợp quốc và hạn chế tình trạng chồng chéo chức năng.
“Bây giờ là lúc để làm tốt hơn với ít nguồn lực hơn”, ông nói, đồng thời bày tỏ kỳ vọng xây dựng “một tổ chức được hồi sinh, có thể chứng kiến những ngày tươi sáng nhất vẫn còn ở phía trước”.
Các ứng cử viên đang tranh cử cho nhiệm kỳ 5 năm, có thể được gia hạn thêm một nhiệm kỳ 5 năm nữa.
Cho đến nay, số lượng ứng cử viên ít hơn đáng kể so với cuộc bầu chọn năm 2016, khi ông Guterres được lựa chọn từ danh sách 13 ứng cử viên. Tuy nhiên, các ứng viên khác vẫn có thể tiếp tục tham gia trong những tháng tới.
Bà Grynspan, 70 tuổi, và cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet, 74 tuổi, đều hướng tới mục tiêu trở thành nữ Tổng Thư ký Liên hợp quốc đầu tiên trong lịch sử 80 năm của tổ chức này.
Theo thông lệ, vị trí Tổng Thư ký Liên hợp quốc được luân phiên theo khu vực địa lý, với khu vực Mỹ Latinh được xem là ứng viên tiếp theo. Tuy nhiên, ông Macky Sall cho rằng Hiến chương Liên hợp quốc không quy định chính thức về cơ chế luân phiên này.
Trong phiên điều trần ngày 21/4, bà Bachelet nhấn mạnh sự ủng hộ đối với quyền của phụ nữ. Tuy nhiên, một số nghị sĩ bảo thủ tại Mỹ đã kêu gọi Washington phủ quyết ứng cử của bà do quan điểm ủng hộ quyền phá thai.
Một ứng cử viên khác là ông Rafael Grossi, 65 tuổi, nhà ngoại giao chuyên nghiệp người Argentina, hiện là người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế của Liên hợp quốc trong sáu năm qua.
Ông cho rằng tiến trình cải cách Liên hợp quốc đang đi đúng hướng nhưng mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu.
Theo thông lệ, Tổng Thư ký Liên hợp quốc không nên đến từ năm nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an gồm Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga và Mỹ nhằm tránh tập trung quyền lực, dù sự ủng hộ của các cường quốc này vẫn đóng vai trò quan trọng trong quy trình lựa chọn phức tạp và kéo dài.