Một góc khuôn viên Đại học Harvard tại Cambridge, Massachusetts. Ảnh: Đoàn Hùng - PV TTXVN tại Mỹ
Theo truyền thông Trung Quốc, Lầu Năm Góc đã yêu cầu 30 trường đại học Mỹ tiến hành rà soát toàn diện các quan hệ đối tác nghiên cứu với nước ngoài, trong đó có việc hợp tác với các tổ chức, cơ sở của Trung Quốc hoặc các đơn vị có liên quan đến những Viện Khổng Tử trước đây. Các trường có thể đối mặt với nguy cơ mất quyền tiếp cận nguồn tài trợ liên bang trong tương lai nếu không thực hiện yêu cầu này.
Ngày 17/8, Bộ Quốc phòng Mỹ thông báo các trường phải xem xét lại những quan hệ về học thuật, tài chính và nghiên cứu với các "thực thể đáng quan ngại" ở nước ngoài, đồng thời xác định liệu các nghiên cứu nhạy cảm hoặc thuộc diện kiểm soát xuất khẩu có bị rò rỉ hay không.
Các trường phải báo cáo kết quả rà soát và các biện pháp khắc phục dự kiến, trong đó có việc chấm dứt những quan hệ đối tác bị coi là có vấn đề, cho Bộ Quốc phòng trước ngày 31/8.
Bộ Quốc phòng không công khai danh tính 30 trường đại học nói trên, cũng không nêu rõ có bao nhiêu trường có quan hệ với các tổ chức của Trung Quốc, Nga hay Iran. Lầu Năm Góc chưa đưa ra bình luận ngay lập tức về yêu cầu này.
Các cuộc rà soát liên quan đến việc hợp tác với những cơ sở có tên trong danh sách được ban hành theo Mục 1286 của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm 2019, cũng như các tổ chức mà Bộ Quốc phòng mô tả là có liên hệ với "các Viện Khổng Tử đã được đổi tên".
Việc đề cập các Viện Khổng Tử đã đặt Trung Quốc vào tâm điểm của động thái mới liên quan đến an ninh nghiên cứu này.
Đại sứ quán Trung Quốc chưa đưa ra bình luận ngay lập tức.
"Bộ Quốc phòng không chấp nhận bất kỳ hình thức hợp tác học thuật nào gây tổn hại đến an ninh quốc gia của chúng ta", Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách nghiên cứu và kỹ thuật Emil Michael phát biểu khi công bố các cuộc rà soát.
"Các cơ sở nhận tài trợ từ người nộp thuế Mỹ phải tuân thủ những tiêu chuẩn cao nhất về an ninh nghiên cứu và các cuộc rà soát bắt buộc này sẽ bảo đảm trách nhiệm giải trình trên mọi phương diện", ông nói.
Theo Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách khoa học và công nghệ Joseph Jewell, các trường đại học là đối tác quan trọng trong nhiều chương trình nghiên cứu của Lầu Năm Góc.
"Do đó, Bộ phải bảo đảm các khoản đầu tư cho nghiên cứu của chúng ta được bảo vệ chặt chẽ", ông nói.
Hồi tháng 7, Lầu Năm Góc đã đưa 130 trường đại học và tổ chức nghiên cứu tại Trung Quốc, Nga và Iran vào danh sách cập nhật theo Mục 1286, trong đó có 88 cơ sở tại Trung Quốc đại lục.
Danh sách này gồm một số trường đại học dân sự nổi tiếng của Trung Quốc như Đại học Phúc Đán và Đại học Giao thông Thượng Hải, bên cạnh các cơ sở có mối liên hệ rõ ràng hơn với quân đội và hệ thống quốc phòng nước này.
Các đơn vị khác được bổ sung gồm Đại học Sơn Đông, Đại học Hàng Châu Điện tử, Đại học Hàng không Vũ trụ Thẩm Dương, Đại học Quan hệ Quốc tế và Đại học Kỹ thuật thuộc Lực lượng Hỗ trợ Hậu cần Liên hợp của quân đội Trung Quốc.
Lầu Năm Góc từng thông báo các quyết định này áp dụng đối với toàn bộ cơ sở đào tạo, thay vì chỉ nhằm vào các phòng thí nghiệm, khoa hoặc nhà nghiên cứu riêng lẻ.
Các nhà nghiên cứu Mỹ được khuyến nghị thận trọng khi tham gia các hoạt động hợp tác, thỏa thuận tài trợ hoặc chia sẻ dữ liệu với những cơ sở có tên trong danh sách.
Theo các quy định về an ninh nghiên cứu của Bộ Quốc phòng, ngân sách của Lầu Năm Góc thường không được sử dụng cho các dự án nghiên cứu cơ bản có sự hợp tác với một cơ sở nước ngoài nằm trong danh sách. Những quan hệ hiện có có thể phải trải qua đánh giá rủi ro, trong khi một số hoạt động nghiên cứu phi cơ bản vẫn có thể tiếp tục trong những trường hợp hạn chế, miễn là không liên quan đến hợp tác hoặc sử dụng thiết bị do các đơn vị trong danh sách cung cấp.
Thông báo ngày 17/8 đánh dấu bước đi đáng kể, từ việc cảnh báo các nhà nghiên cứu về những cơ sở nước ngoài này sang yêu cầu các trường đại học Mỹ rà soát và có khả năng chấm dứt quan hệ với các cơ sở đó.
Hiện chưa rõ liệu 30 trường đại học Mỹ có bị Lầu Năm Góc phát hiện bằng chứng về việc chuyển giao công nghệ trái phép hoặc các hành vi sai phạm khác, hay chỉ vì duy trì quan hệ với các tổ chức nằm trong danh sách.
Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết đang triển khai sáng kiến này với sự phối hợp của các ủy ban Quân vụ và Phân bổ ngân sách thuộc Hạ viện và Thượng viện, cùng Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện về Trung Quốc.
Thông báo được đưa ra bốn ngày sau khi Ủy ban Hạ viện về Trung Quốc và Ủy ban Giáo dục và Lực lượng Lao động Hạ viện công bố báo cáo cáo buộc Đại học Harvard thiếu sự giám sát chặt chẽ đối với các quan hệ hợp tác với những tổ chức Trung Quốc có liên hệ với Quân Giải phóng Nhân dân và ngành công nghiệp quốc phòng nước này.
Báo cáo cũng cáo buộc Harvard thiếu cơ sở hạ tầng tập trung cần thiết để nhận diện và sàng lọc các quan hệ đối tác nghiên cứu với nước ngoài.
Báo cáo do một ủy ban quốc hội vốn ủng hộ thắt chặt các hạn chế đối với hợp tác học thuật và thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc soạn thảo. Tuy nhiên, các kết luận trong báo cáo không khẳng định Harvard nằm trong số 30 tổ chức đã nhận được thông báo từ Lầu Năm Góc