Khi sân bay không còn chỉ là nơi chờ chuyền bay

Các chính phủ, hãng hàng không và nhà điều hành sân bay trong khu vực đang coi hàng không không chỉ là phương tiện vận tải mà còn là trụ cột của chiến lược du lịch và kinh tế. Thông qua việc đơn giản hóa thủ tục cấp visa, các chương trình quá cảnh do hãng hàng không triển khai, đầu tư bền vững vào hạ tầng, cũng như công nghệ sân bay, các quốc gia vùng Vịnh đang biến hành khách quá cảnh thành khách du lịch.

Nicholas Nahas, đối tác tại Arthur D. Little, cho biết các điểm đến trong khu vực GCC đã chuyển đổi từ vai trò trung tâm trung chuyển toàn cầu sang định vị là nơi du khách chủ động lựa chọn ghé thăm, ngay cả khi chỉ lưu trú ngắn ngày trong hành trình tiếp theo.

Các sân bay ở Trung Đông đang đầu tư mạnh vào các hệ thống xử lý sinh trắc học, cổng điện tử và kiểm soát biên giới kỹ thuật số nhằm rút ngắn thời gian chờ đợi và cải thiện luồng hành khách. Nhờ được phối hợp giữa khu vực công và tư, những nâng cấp này đang thu hẹp khoảng cách giữa thời gian đến và thời gian khám phá, giúp cho việc lưu trú ngắn ngày trở nên khả thi ngay cả đối với hành khách quá cảnh dưới 48 giờ.

Visa chung trong GCC

2 năm sau khi được đề xuất lần đầu, visa du lịch cho các nước GCC đang trong giai đoạn phối hợp cuối cùng, dự kiến sẽ thúc đẩy mạnh hơn chi tiêu du lịch từ hành khách quá cảnh.

Loại visa này có thể biến khu vực thành một hành lang du lịch chung. Theo Robert Coulson - cố vấn điều hành về bất động sản tại Accenture, giai đoạn tiếp theo là làm cho khu vực GCC giống như một hành trình liền mạch, đồng thời tạo sự khác biệt cho mỗi điểm dừng chân với bản sắc riêng.

Được đề xuất lần đầu vào năm 2023 và được phê duyệt về nguyên tắc vào năm 2024, loại visa này được thiết kế để cho phép đi lại giữa Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE chỉ với một giấy phép duy nhất. Các nhà phân tích cho rằng Saudi Arabia có vị thế là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất, nhờ quy mô, danh mục điểm đến đang mở rộng và năng lực hàng không ngày càng mạnh.

Visa chung dự kiến sẽ bổ sung cho các sáng kiến quá cảnh hiện có bằng cách cho phép du khách kết hợp các chuyến thăm ngắn ngày tới Saudi Arabia với các điểm đến như Dubai hoặc Doha, biến vùng Vịnh thành một hành trình đa quốc gia duy nhất thay vì một loạt các điểm quá cảnh riêng lẻ.

Ngành hàng không Saudi Arabia bùng nổ

Ngành du lịch hàng không Saudi Arabia đã tăng tốc nhanh chóng. Vương quốc này đã đón khoảng 122 triệu du khách vào năm 2025, tiến gần hơn đến mục tiêu Tầm nhìn 2030 là thu hút 150 triệu du khách mỗi năm.

Ông Robert Coulson cho biết: “Các trung tâm du lịch của GCC đã ngừng bán các chuyến bay nối chuyến và bắt đầu bán các trải nghiệm. Họ đã tìm ra cách khai thác mô hình quá cảnh để lưu trú, biến thời gian quá cảnh thành một kỳ nghỉ ngắn thay vì thời gian chết”

Vào tháng 1, Abdulaziz Al-Duailej, Chủ tịch Cơ quan Hàng không dân dụng, cho biết số lượng điểm đến quốc tế phục vụ từ Saudi Arabia sẽ tăng lên 176 vào năm 2025, trong khi Vương quốc này vẫn là nơi có một số tuyến đường hàng không nhộn nhịp nhất thế giới.

Ông cho rằng thành tích này là nhờ sự “hỗ trợ vô điều kiện” của lãnh đạo Vương quốc, đồng thời xác định ngành hàng không là yếu tố then chốt giúp hiện thực hóa Tầm nhìn 2030 và đa dạng hóa kinh tế rộng hơn.

Hãng hàng không mới nhất của Saudi Arabia, Riyadh Air, dự kiến sẽ đóng góp hơn 20 tỷ USD vào GDP phi dầu mỏ và tạo ra hơn 200.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp, nhấn mạnh tầm ảnh hưởng kinh tế ngày càng mở rộng của ngành hàng không.

Một trụ cột quan trọng trong chiến lược của Saudi Arabia là việc giới thiệu visa quá cảnh điện tử vào năm 2023, cho phép hành khách quá cảnh nhập cảnh vào Vương quốc này tối đa 96 giờ. Sáng kiến này cho phép các chuyến thăm ngắn ngày để hành hương Umrah, đi đến Madinah hoặc khám phá các địa điểm văn hóa và lịch sử của đất nước. Chính sách này phản ánh nỗ lực rộng lớn hơn trong khu vực nhằm biến thời gian giữa các chuyến bay thành hoạt động kinh tế ngoài nhà ga sân bay, đặc biệt là trong lĩnh vực khách sạn, vận tải và du lịch văn hóa.

Du lịch ngắn ngày

Sự phát triển này được thúc đẩy bởi khả năng kết nối toàn cầu, thủ tục cấp visa đơn giản hơn và khả năng cung cấp những trải nghiệm chất lượng cao trong vòng 24 đến 72 giờ. UAE, đặc biệt là Dubai, là ví dụ sớm nhất và rõ ràng nhất về sự chuyển đổi này, chuyển đổi một phần ngày càng tăng lượng khách quá cảnh thành khách du lịch thông qua các gói quá cảnh do các hãng hàng không cung cấp, các loại visa linh hoạt và các điểm tham quan sầm uất, thân thiện với du khách lưu trú ngắn ngày.

Sân bay quốc tế Dubai phục vụ hơn 85 triệu hành khách mỗi năm. Các sản phẩm dịch vụ quá cảnh được thiết kế riêng, kết hợp lưu trú tại khách sạn với các trải nghiệm văn hóa và giải trí, đã giúp chuyển đổi lưu lượng hành khách quá cảnh thành nhu cầu du lịch giải trí. Việc kết nối trực tiếp với hệ thống tàu điện ngầm và quy trình nhập cảnh được đơn giản hóa đã giảm thiểu hơn nữa những trở ngại. Kết quả là, Dubai đã đón khoảng 19 triệu lượt khách quốc tế lưu trú qua đêm vào năm 2025.

Các điểm đến khác trong GCC cũng đã áp dụng các mô hình tương tự. Abu Dhabi đã mở rộng các dịch vụ quá cảnh thông qua hãng hàng không quốc gia, quảng bá các khu giải trí và văn hóa như những trải nghiệm lưu trú ngắn ngày hấp dẫn. Qatar đã tích hợp du lịch quá cảnh vào chiến lược du lịch quốc gia, chuyển đổi lưu lượng hành khách quá cảnh tại Sân bay Quốc tế Hamad thành các kỳ nghỉ tại thành phố. Saudi Arabia đã mở rộng các dịch vụ du lịch của mình thông qua visa điện tử 96 giờ liên kết với các chuyến bay tiếp theo.

Trải nghiệm quá cảnh suôn sẻ thường là yếu tố quyết định liệu hành khách có ở lại khu vực sân bay hay chọn khám phá thành phố. Quy trình nhập cảnh nhanh chóng, thiết kế sân bay trực quan và kết nối sân bay-thành phố đáng tin cậy có thể biến thời gian quá cảnh từ 6 đến 8 tiếng thành thời gian hữu ích thay vì chỉ là chờ đợi vô ích.

Theo Tầm nhìn 2030, Saudi Arabia đã đầu tư mạnh vào việc mở rộng sân bay, quy trình biên giới kỹ thuật số và các dự án giao thông đô thị được thiết kế để rút ngắn khoảng cách giữa lúc đến và trải nghiệm. Các nền tảng quá cảnh của hãng hàng không, ứng dụng di chuyển và thông tin điểm đến tại sân bay giúp hành khách thấy yên tâm và thuận tiện, cũng như khám phá tự phát.

Ngoài lưu lượng giao thông quá cảnh, ông Nahas cho biết tăng trưởng du lịch trên khắp các nước vùng Vịnh (GCC) được thúc đẩy bởi hệ sinh thái điểm đến tích hợp. Các điểm đến thành công được thiết kế trọn gói - từ lập kế hoạch chuyến đi và đến nơi, cho đến chỗ ở, di chuyển, trải nghiệm và khởi hành - đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan du lịch, hãng hàng không, sân bay, nhà cung cấp dịch vụ vận tải và các nhà điều hành trải nghiệm.

Thiết kế điểm đến

Đối với các nhà phát triển đang định hình giai đoạn tăng trưởng du lịch tiếp theo của khu vực, trọng tâm đã chuyển sang việc tạo ra những điểm đến thu hút du khách ngay từ khi họ đặt chân đến.

Sultan Moraished, trưởng nhóm công nghệ và xuất sắc doanh nghiệp tại Red Sea Global, cho biết các điểm đến thế hệ mới đang được thiết kế để thu hút du khách toàn cầu vượt ra không chỉ là một chuyến bay nối chuyến. Ông cho biết khi thiết kế và xây dựng các điểm đến thế hệ mới, trọng tâm luôn là tạo ra những trải nghiệm gây ấn tượng với du khách toàn cầu từ thời điểm họ đặt chân đến nơi cho đến khi họ lựa chọn khám phá sau khi kết thúc chuyến bay.

Ông Moraished cũng cho biết việc cung cấp những trải nghiệm độc đạo từ hòa mình vào văn hóa đến các hoạt động gắn liền với thiên nhiên, tạo ra những lý do thuyết phục để du khách kéo dài thời gian lưu trú thay vì chỉ quá cảnh. Ông nói thêm rằng sự hợp tác giữa các cơ quan hàng không, khách sạn và điểm đến đảm bảo mọi phần của hành trình đều phù hợp với tầm nhìn chung về tăng trưởng du lịch.

Nhìn về tương lai, Moraished cho biết sự giao thoa giữa đổi mới và ngành khách sạn sẽ tiếp tục mở ra những con đường mới, từ những trải nghiệm kỹ thuật số thông minh đến các hoạt động du lịch tái sinh thu hút những du khách ngày càng có ý thức và khuyến khích họ quay trở lại.

Nền kinh tế trải nghiệm

Các sân bay đã chuyển đổi từ các cơ sở hạ tầng độc lập thành những công cụ phân phối đẳng cấp thế giới cho các thành phố và điểm đến. Đầu tư vào các sân bay cửa ngõ đã biến chúng thành một phần của lời hứa xây dựng thương hiệu điểm đến.

Theo Coulson, du lịch hoạt động như một phễu chuyển đổi liên tục. Mỗi bước được loại bỏ giữa cửa lên máy bay và thành phố đều làm tăng khả năng du khách rời khỏi nhà ga và chi tiêu tiền tại địa phương. Kết nối nhanh chóng, xử lý hành lý dễ dàng và chỉ dẫn rõ ràng mang lại cho khách hàng cảm nhận tốt, trong khi visa quá cảnh được đơn giản hóa giúp cho việc du lịch tự phát trở nên khả thi.

Một loại visa du lịch chung giữa các nước vùng Vịnh có thể mở ra cơ hội lưu trú dài ngày hơn và các hành trình đa quốc gia, được hỗ trợ bởi đầu tư vào các khu phố đi bộ, khu vực ven sông và thiết kế thân thiện với khí hậu.

Nhìn chung, sự chuyển đổi các trung tâm trung chuyển thành những điểm du lịch phản ánh một sự thay đổi rộng lớn hơn trong cách các quốc gia vùng Vịnh tiếp cận tăng trưởng dựa vào hàng không. Sân bay không còn chỉ là điểm trung chuyển mà còn là cửa ngõ kinh tế, nơi những chuyến quá cảnh ngắn ngủi chuyển biến thành chi tiêu du lịch, việc làm và sự đa dạng hóa lâu dài.