Tấm bản đồ mà IRGC công bố. Ảnh: Dailymail
Theo kênh CNN ngày 9/4, lực lượng hải quân thuộc IRGC cảnh báo rằng khu vực lưu thông chính của eo biển Hormuz mà các tàu thuyền sử dụng trước chiến tranh không còn an toàn do có nhiều loại thủy lôi.
Lực lượng này cho biết mọi tàu thuyền có ý định đi qua eo biển Hormuz phải phối hợp với họ và tuân theo các tuyến đường được thể hiện trên bản đồ gồm hai luồng hẹp chạy sát bờ biển Iran.
Bản đồ được công bố trước khi IRGC tuyên bố hoạt động vận tải qua Hormuz đã dừng lại sau khi Israel tấn công Liban ngày 8/4 – hành động mà Iran cho rằng vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Tehran cũng đã bắt đầu yêu cầu các tàu thuyền đi qua phải trả các khoản phí cao bằng tiền điện tử.
Trong các biểu đồ đề ngày từ 28/2 đến 9/4 được các hãng thông tấn ISNA và Tasnim công bố ngày 8/4, có một vòng tròn lớn được đánh dấu là “khu vực nguy hiểm” bằng tiếng Ba Tư trên sơ đồ phân luồng giao thông hàng hải. Đây là tuyến đường mà các tàu thuyền từng đi qua eo biển Hormuz.
Trước đó, ngày 8/4, Iran cảnh báo tất cả các tàu chở dầu trong tuyến đường Hormuz: “Tàu thuyền nào cố gắng đi qua mà không được phép sẽ bị phá hủy”.
Thông điệp mới nhất của IRGC có thể nhằm gây sức ép với Mỹ trong bối cảnh còn nhiều bất ổn xung quanh thỏa thuận ngừng bắn và các cuộc đàm phán bắt đầu tại Pakistan vào ngày 10/4.
Phát ngôn viên Liên minh các nhà xuất khẩu dầu khí và sản phẩm hóa dầu Iran, ông Hamid Hosseini, nói với Financial Times: “Iran cần giám sát những gì đi vào và đi ra khỏi eo biển này để bảo đảm hai tuần này không bị lợi dụng để vận chuyển vũ khí. Mọi thứ đều có thể đi qua, nhưng quy trình sẽ mất thời gian đối với từng tàu, còn Iran không vội”.
Mỗi tàu sẽ phải gửi email cho cơ quan chức năng thông báo về hàng hóa của mình, sau đó Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran sẽ thông báo mức phí cần thanh toán bằng tiền điện tử.
Ông Hosseini cho biết mức phí là 1 USD cho mỗi thùng dầu, đồng thời nói thêm rằng các tàu chở dầu rỗng có thể đi qua tự do.
Những phát biểu này cho thấy Iran có thể yêu cầu tàu thuyền đi theo tuyến phía Bắc sát bờ biển của mình, làm dấy lên lo ngại về việc các tàu chở dầu liên quan đến phương Tây hoặc các quốc gia vùng Vịnh có sẵn sàng chấp nhận rủi ro hay không.
Ông Hosseini nói thêm: “Sau khi email được gửi và Iran hoàn tất đánh giá, tàu thuyền sẽ có vài giây để thanh toán bằng bitcoin, bảo đảm không thể bị truy vết hoặc tịch thu do các lệnh trừng phạt”.
Tương lai của eo biển Hormuz là điểm bất đồng lớn giữa Mỹ và Iran khi Tổng thống Trump kêu gọi khôi phục dòng chảy tự do của giao thông hàng hải.
Viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social sáng 10/4, theo giờ Việt Nam, Tổng thống Trump cho biết: “Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, tốt nhất là họ không nên làm vậy, và nếu thu phí, thì phải dừng lại ngay lập tức!”.
Khoảng 20 phút sau, trong một bài đăng khác, ông Trump nói thêm rằng dòng chảy dầu mỏ sẽ sớm được khôi phục rất nhanh chóng, khẳng định điều đó sẽ xảy ra dù có hay không có sự hợp tác của Iran.
Trước đó, trong một bài đăng trên Truth Social tối 7/4, Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng thỏa thuận ngừng bắn hai tuần phụ thuộc vào việc Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn. Ông Trump đăng tuyên bố khẳng định việc triển khai thêm tàu chiến và binh sĩ của Mỹ sẽ vẫn duy trì quanh Iran cho đến khi thực sự đạt được thỏa thuận đầy đủ. Ông viết: “Nếu vì lý do nào mà không đạt được thỏa thuận, vốn rất khó xảy ra, thì súng sẽ bắt đầu nổ với quy mô lớn hơn, hiệu quả hơn và mạnh hơn bất cứ điều gì từng thấy trước đây”.
Trong khi đó, các chủ tàu phương Tây cho biết họ đang áp dụng cách tiếp cận thận trọng, trong khi chờ thông tin cập nhật về việc tuyến đường thủy này có thể mở lại như thế nào và khi nào.
Dữ liệu theo dõi tàu từ Kpler cho thấy chỉ có bốn tàu bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS) đã đi qua eo biển Hormuz ngày 8/4, ngày đầu tiên của thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, con số này không bao gồm các tàu tắt hệ thống AIS. Nhiều tàu trong số đó vận chuyển dầu thô Iran bị trừng phạt ra thị trường quốc tế.
Trên các thị trường, giá dầu tăng và phần lớn thị trường chứng khoán giảm điểm ngày 9/4 do lo ngại về thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran mới được thiết lập, nhất là sau khi Iran cảnh báo có thể nối lại xung đột trong bối cảnh Israel không kích Liban khiến hàng trăm người chết.
Một ngày trước đó, các thị trường cổ phiếu toàn cầu đã tăng mạnh và giá dầu thô giảm sâu sau khi Tổng thống Trump công bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, còn Iran cho biết sẽ mở lại eo biển Hormuz trong khi các cuộc đàm phán hòa bình diễn ra. Tuy nhiên, khi thỏa thuận chưa đầy một ngày, những rạn nứt đã xuất hiện khi Israel cho rằng thỏa thuận không bao gồm lực lượng Hezbollah thân Iran tại Liban và tiếp tục tấn công vào Liban.
Quan điểm này cũng được Phó Tổng thống JD Vance nhắc lại khi ông nói: “Nếu Iran muốn để các cuộc đàm phán này đổ vỡ vì Liban, vốn không liên quan đến họ và Mỹ chưa từng nói là một phần của thỏa thuận ngừng bắn, thì đó là lựa chọn của họ”.
Iran cho rằng điều này đã vi phạm các điều khoản thỏa thuận. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trên mạng xã hội X rằng cơ sở khả thi để đàm phán đã bị vi phạm, khiến các cuộc đối thoại tiếp theo trở nên không hợp lý.
Ông liệt kê ba hành vi mà ông cho là vi phạm thỏa thuận của Mỹ: tiếp tục các cuộc tấn công tại Liban, thiết bị bay không người lái xâm nhập không phận Iran và việc phủ nhận quyền làm giàu uranium của Iran.
Về phần mình, lực lượng Hezbollah đã phóng rocket về phía Israel để đáp trả hành vi vi phạm của Israel.
Trong khi đó, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo các cuộc tấn công của Israel vào Liban gây ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thỏa thuận ngừng bắn.