Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung: Những đồng thuận và khác biệt

Tuy nhiên, theo hãng tin CNA, phía sau các hoạt động ngoại giao được chuẩn bị kỹ lưỡng cùng những thông điệp biểu tượng, nhiều vấn đề then chốt trong quan hệ Mỹ - Trung vẫn tồn tại những khác biệt – từ thương mại, Đài Loan, an ninh toàn cầu cho tới cạnh tranh công nghệ và chip trí tuệ nhân tạo (AI).

Đáng chú ý, hội nghị lần này chưa xuất hiện dấu hiệu đột phá liên quan đến khả năng Trung Quốc tiếp cận chip AI H200 - tiên tiến của Nvidia, dù CEO Jensen Huang bất ngờ tham gia chuyến thăm vào phút cuối.

Các chuyên gia nhận định hội nghị lần này không chỉ góp phần xoa dịu tâm lý thị trường sau nhiều tháng biến động, mà còn phản ánh nỗ lực của Washington và Bắc Kinh trong việc duy trì ổn định và kiểm soát khác biệt trong quan hệ song phương.

Ông William Yang, chuyên gia phân tích cấp cao về Đông Bắc Á tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng hội nghị “không có quá nhiều bất ngờ so với những nội dung đã được dự báo trước”. Theo ông, sự chuẩn bị kỹ lưỡng của cả Washington và Bắc Kinh giúp cuộc gặp diễn ra tương đối thuận lợi.

Dưới đây là những nội dung đáng chú ý tại hội nghị Mỹ - Trung được hai bên mô tả là “mang tính lịch sử”.

Thông điệp ổn định từ ngoại giao biểu tượng

Hội nghị lần này mang đậm dấu ấn nghi lễ và biểu tượng – từ việc lựa chọn địa điểm, lịch trình cho tới các hình ảnh được truyền thông đặc biệt chú ý trong chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump.

Trong cuộc gặp nhóm nhỏ tại Trung Nam Hải, ông Tập ca ngợi chuyến thăm “mang tính lịch sử” và “đầy ý nghĩa biểu tượng”. Trong khi đó, ông Trump mô tả đây là chuyến công du “rất thành công”, “khó quên” và “được cả thế giới theo dõi”.

Đại lễ đường Nhân dân là nơi diễn ra cuộc hội đàm chính thức và quốc yến, còn Thiên Đàn - nơi các hoàng đế Trung Hoa xưa cầu cho quốc thái dân an và mùa màng thuận lợi - được xem là biểu tượng của sự hài hòa và ổn định.

Đáng chú ý, ông Tập đã tiếp đón ông Trump tại Trung Nam Hải - khu phức hợp được ví như “Nhà Trắng” của Trung Quốc và là trung tâm quyền lực của nước này và hiếm khi mở cửa cho khách quốc tế.

Theo các nhà phân tích, Bắc Kinh và Washington đều muốn tận dụng hội nghị để phát đi tín hiệu về việc duy trì ổn định quan hệ trong bối cảnh môi trường địa chính trị quốc tế còn nhiều biến động.

Chuyên gia Yang cho rằng cả hai nhà lãnh đạo đều nhấn mạnh nhu cầu “tìm kiếm điểm đồng và quản lý khác biệt”, đặc biệt trong bối cảnh xung đột Trung Đông và các căng thẳng địa chính trị tiếp tục gia tăng.

Theo ông, cả Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đều đề cao hợp tác và ổn định trong phát biểu mở đầu, dù cách thể hiện của mỗi bên có khác nhau.

“Dựa trên thông cáo của hai phía, có thể thấy cả hai nhà lãnh đạo đều muốn nhấn mạnh những lĩnh vực mà hợp tác cùng có lợi vẫn còn khả thi”, ông Yang nói, đề cập tới thương mại và kinh tế.

Đồng thời, hai bên cũng tránh đi sâu vào các chủ đề nhạy cảm như Đài Loan hay Iran trong phần phát biểu công khai.

Phó giáo sư Chong Ja Ian tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng hội nghị đã tạo ra “bầu không khí tích cực” cho quan hệ song phương, đồng thời giúp Bắc Kinh thể hiện vai trò và vị thế của mình.

Trong thông cáo chính thức của Trung Quốc, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí xây dựng mối quan hệ dựa trên khái niệm “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” - khuôn khổ được Bắc Kinh xem là định hướng cho quan hệ song phương trong những năm tới.

Theo ông Tập, mô hình này cần lấy hợp tác làm nền tảng, duy trì cạnh tranh trong phạm vi có thể kiểm soát, quản lý khác biệt và hướng tới ổn định lâu dài.

Các chuyên gia nhận định đây là nỗ lực của Bắc Kinh nhằm định hình giai đoạn tiếp theo trong quan hệ với Washington.

Bà Su Yue, nhà kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc tại Cơ quan Tình báo Kinh tế (EIU), cho rằng Bắc Kinh không chỉ muốn ổn định quan hệ mà còn kỳ vọng xây dựng một khuôn khổ rộng hơn để quản lý cạnh tranh với Mỹ.

“Lần này, ông Tập đã đưa ra một số ý tưởng mới, đồng thời nhấn mạnh khía cạnh hợp tác trong quan hệ song phương trong khuôn khổ mà hai bên hy vọng xây dựng trong ba năm tới”, bà Su nói.

Theo bà, điều này phần nào phản ánh sự điều chỉnh trong cách tiếp cận của Trung Quốc, theo hướng chủ động hơn trong việc định hình quan hệ song phương. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý Bắc Kinh vẫn duy trì “kỳ vọng thực tế” rằng khác biệt và cạnh tranh sẽ tiếp tục tồn tại.

Về phần mình, chuyên gia Yang cho rằng khuôn khổ mới cho thấy Bắc Kinh muốn duy trì cạnh tranh trong giới hạn có thể kiểm soát, đồng thời bảo đảm đủ ổn định để phát triển các lĩnh vực chiến lược như AI hay an ninh năng lượng.

Trong khi đó, Phó giáo sư Chong cho rằng khái niệm “ổn định” chủ yếu phản ánh mong muốn duy trì trạng thái có thể kiểm soát được trong quan hệ song phương.

Iran và giới hạn của sự đồng thuận Mỹ - Trung

Diễn biến liên quan tới Iran được xem là một trong những chủ đề đáng chú ý trước thềm hội nghị.

Với Washington, câu hỏi đặt ra là liệu Bắc Kinh có thể tận dụng quan hệ với Tehran để góp phần giảm căng thẳng hay không. Trung Quốc hiện vẫn là khách hàng mua dầu lớn của Iran và duy trì quan hệ chính trị, kinh tế chặt chẽ với Tehran.

Thông cáo của Nhà Trắng sau cuộc gặp song phương ngày 14/5 cho biết hai nhà lãnh đạo nhất trí rằng eo biển Hormuz cần được duy trì thông suốt nhằm đảm bảo dòng chảy năng lượng toàn cầu, đồng thời Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong khi đó, phía Trung Quốc chỉ cho biết hai bên “trao đổi quan điểm về tình hình Trung Đông”.

Chuyên gia Yang nhận định sự khác biệt trong cách công bố thông tin cho thấy hội nghị chưa tạo ra đồng thuận đáng kể liên quan Iran. Theo ông, Bắc Kinh có thể đồng tình với một số nguyên tắc chung, nhưng vẫn muốn tránh can dự sâu vào cuộc khủng hoảng Trung Đông.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News sau hội đàm, ông Trump cho biết ông Tập đã bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ nếu cần thiết liên quan Iran. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho biết phía Trung Quốc mong muốn duy trì hoạt động vận tải năng lượng ổn định qua eo biển Hormuz.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhận định Washington và Bắc Kinh có một số quan điểm tương đồng liên quan tuyến hàng hải chiến lược này, đặc biệt về việc đảm bảo lưu thông hàng hải. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng điều đó chưa đồng nghĩa với thay đổi lớn trong cách tiếp cận của hai nước đối với Iran.

Theo Phó giáo sư Chong, cả Mỹ và Trung Quốc đều có lợi ích trong việc duy trì ổn định tại Trung Đông, đảm bảo an ninh năng lượng và hạn chế biến động giá cả hàng hóa.

Tuy nhiên, diễn biến thực tế của xung đột còn phụ thuộc vào tính toán của nhiều bên liên quan khác, bao gồm Iran và Israel.

“Có vẻ cả Washington lẫn Bắc Kinh đều chưa thể khiến Iran và Israel thay đổi lập trường”, ông Chong nói, đồng thời nhấn mạnh câu hỏi lớn là liệu Trung Quốc có điều chỉnh mức độ hỗ trợ dành cho Tehran hay không.

Theo ông Chong, ngay cả khi không chuyển giao vũ khí trực tiếp, các hình thức hỗ trợ về công nghệ, kỹ thuật, linh kiện hay thiết bị lưỡng dụng vẫn có thể mang ý nghĩa nhất định.

Vấn đề Đài Loan

Đúng như dự đoán, Đài Loan là một trong những chủ đề được quan tâm nhiều tại hội nghị, khi Bắc Kinh coi đây là nội dung cốt lõi trong quan hệ Mỹ - Trung.

Mô tả Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ song phương, ông Tập cho rằng quan hệ hai nước có thể duy trì ổn định nếu vấn đề này được xử lý phù hợp. Ngược lại, nếu xử lý không thận trọng, quan hệ song phương có thể đối mặt nhiều rủi ro.

Theo thông cáo phía Trung Quốc, ông cho rằng duy trì hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan là “mẫu số chung lớn nhất” giữa Bắc Kinh và Washington.

Đáng chú ý, thông cáo phía Mỹ không đề cập tới vấn đề Đài Loan.

Theo NBC News, ông Trump cho biết ông đã trao đổi “rất nhiều” với ông Tập về Đài Loan trong hội nghị. Ông Trump nói phía Trung Quốc có quan điểm rất rõ ràng về vấn đề này, đồng thời cho biết ông “không đưa ra cam kết theo hướng nào”.

Chuyên gia Lee Chan Hui, nhà quan sát Trung Quốc có trụ sở tại Singapore, cho rằng những khác biệt trong vấn đề Đài Loan sẽ tiếp tục tồn tại trong quan hệ Mỹ - Trung.

Công nghệ và cạnh tranh chiến lược

Từ Nvidia cho tới sự xuất hiện của nhiều lãnh đạo công nghệ trong phái đoàn Mỹ, giới phân tích nhận định công nghệ cũng một trong những chủ đề nổi bật nhất của hội nghị lần này.

Khác với các chuyến thăm Trung Quốc trước đây, vốn tập trung nhiều hơn vào tài chính hay thương mại truyền thống, phái đoàn năm nay có sự hiện diện đáng chú ý của các lãnh đạo ngành công nghệ và bán dẫn.

Trong số đó có Giám đốc điều hành (CEO) Tesla Elon Musk, CEO Apple Tim Cook và CEO Nvidia Jensen Huang.

Ông Lin Han-Shen, Giám đốc phụ trách Trung Quốc của Tập đoàn The Asia, cho rằng sự hiện diện của các lãnh đạo công nghệ phản ánh tầm quan trọng ngày càng lớn của AI và bán dẫn trong quan hệ Mỹ - Trung.

Trong bối cảnh đó, thông tin 10 công ty Trung Quốc được phép mua chip AI H200 của Nvidia thu hút nhiều chú ý, giữa lúc Washington tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến.

Tuy nhiên, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết kiểm soát xuất khẩu chip không phải chủ đề trọng tâm trong hội đàm.

Ông Trump sau đó xác nhận vấn đề chip H200 “có được nhắc tới”, đồng thời cho rằng Trung Quốc cũng mong muốn phát triển công nghệ riêng. Ông cũng cho biết hai bên đã thảo luận về việc thiết lập “hàng rào an toàn” trong các lĩnh vực như AI, y tế, dược phẩm và quân sự.

Theo giới phân tích, điều này phản ánh việc công nghệ ngày càng gắn chặt với cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Ông Luigi Gambardella, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp ChinaEU, cho rằng chip AI không chỉ liên quan tới thương mại mà còn gắn với năng lực công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia trong tương lai.

Trong khi đó, nhà kinh tế cấp cao Gary Ng nhận định các diễn biến hiện nay chủ yếu cho thấy mức độ linh hoạt thương mại nhất định, thay vì báo hiệu sự thay đổi lớn trong cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung.

Thương mại tiếp tục là trọng tâm

Thương mại và quan hệ doanh nghiệp tiếp tục là một nội dung quan trọng tại hội nghị tuần này.

Ông Tập và Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã gặp riêng các lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ, trong đó phía Trung Quốc khẳng định tiếp tục mở cửa thị trường và nhấn mạnh tầm quan trọng của một quan hệ Mỹ - Trung ổn định.

Trong chuyến thăm, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết hai bên đang thảo luận khả năng thành lập “Hội đồng Thương mại” và “Hội đồng Đầu tư” nhằm tạo thêm các cơ chế đối thoại về kinh tế và đầu tư.

Ông Trump cho biết Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing và tăng nhập khẩu dầu mỏ cùng nông sản Mỹ.

Tuy nhiên, ông Marco Sun, trưởng bộ phận phân tích thị trường tài chính tại Tập đoàn tài chính MUFG, cho rằng các thông báo này phần lớn nằm trong dự đoán và tương đồng với những vòng đàm phán trước đây giữa Washington và Bắc Kinh.

Cùng lúc, Trung Quốc cũng phát tín hiệu có thể nối lại quyền tiếp cận thị trường cho một số nhà xuất khẩu thịt bò Mỹ, cho thấy hai bên vẫn muốn duy trì hợp tác trong các lĩnh vực thương mại quan trọng.

Ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp tại ISEAS-Yusof Ishak Institute ở Singapore, cho rằng cả Washington và Bắc Kinh đều đạt được những mục tiêu nhất định từ hội nghị lần này.

Theo ông, Bắc Kinh muốn khẳng định vị thế của Trung Quốc trong quan hệ với Mỹ, trong khi ông Trump cũng có thể nhấn mạnh các kết quả kinh tế và thương mại đạt được sau chuyến thăm.