Cờ Liên minh châu Âu tại Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN
Đại diện của các quốc gia EU ngày 4/2 đã thống nhất các văn bản pháp lý cho gói vay 90 tỷ euro, sau khi Cyprus, nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, trình phiên bản điều chỉnh nhằm tháo gỡ những điểm còn vướng mắc.
Khoản vay đã được các lãnh đạo EU nhất trí về mặt chính trị tại một hội nghị thượng đỉnh ở Brussels trước đó. Theo thỏa thuận, EU sẽ phát hành nợ chung, với ngân sách khối đóng vai trò bảo lãnh cho các nhà đầu tư.
Tổng giá trị 90 tỷ euro được chia thành hai trụ cột chính. Trong đó, 30 tỷ euro dành cho hỗ trợ ngân sách nhằm duy trì hoạt động của chính quyền Ukraine, còn 60 tỷ euro được phân bổ cho việc mua sắm vũ khí và đạn dược. Cơ cấu này có thể được điều chỉnh nếu chiến sự chấm dứt.
Hungary, Slovakia và Cộng hòa Séc được miễn hoàn toàn mọi nghĩa vụ tài chính liên quan đến khoản vay, bao gồm cả chi phí lãi suất hằng năm. Ba quốc gia này lâu nay phản đối việc gia tăng hỗ trợ cho Kiev. Ủy ban châu Âu ước tính 24 nước thành viên còn lại sẽ phải đóng góp từ 2 đến 3 tỷ euro mỗi năm để trang trải chi phí phát sinh.
Bộ trưởng Tài chính Cyprus Makis Keravnos cho rằng thỏa thuận cho thấy EU tiếp tục hành động quyết đoán để hỗ trợ Ukraine, đồng thời gửi đi thông điệp rằng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia phải được tôn trọng theo luật pháp quốc tế.
Một trong những điểm tranh cãi cuối cùng trong đàm phán liên quan đến việc mua sắm vũ khí và đạn dược. Pháp thúc đẩy mạnh mẽ nguyên tắc “sản xuất tại châu Âu”, nhằm hạn chế tối đa việc mua sắm ngoài khu vực. Thỏa hiệp cuối cùng là áp dụng “nguyên tắc xếp tầng”, theo đó Ukraine sẽ ưu tiên mua vũ khí từ EU hoặc từ các nước liên kết như Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ. Nếu không có sẵn, Kiev mới được phép tìm đến các thị trường khác, bao gồm Mỹ.
Các quốc gia có quan hệ đối tác an ninh và quốc phòng với EU, như Vương quốc Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và Canada, cũng sẽ được ưu tiên tham gia chuỗi cung ứng nếu chấp nhận đóng góp “công bằng và tương xứng” vào chi phí vay. Giới chức EU coi đây là một bước tiến trong việc xích lại gần London, trong bối cảnh Brussels tìm cách tăng cường hợp tác địa chính trị.
Khoản vay 90 tỷ euro sẽ được giải ngân dần và đi kèm các điều kiện nghiêm ngặt. Bất kỳ sự thụt lùi nào trong nỗ lực chống tham nhũng của Ukraine đều có thể dẫn tới việc đình chỉ viện trợ. Ukraine chỉ phải hoàn trả khoản vay nếu Nga chấm dứt chiến tranh và đồng ý bồi thường thiệt hại cho Kiev. Do Moskva đã bác bỏ khả năng bồi thường, EU được cho là sẽ tiếp tục gia hạn khoản nợ trong thời gian không xác định.
Nghị viện châu Âu cam kết đẩy nhanh thủ tục phê chuẩn các văn bản pháp lý. Mục tiêu của EU là thực hiện đợt giải ngân đầu tiên vào đầu tháng 4/2026 nhằm tránh một khoảng trống tài chính đối với Ukraine.