Cảnh đổ nát do xung đột tại Dải Gaza. Ảnh: IRNA/TTXVN
Theo truyền thông châu Âu ngày 17/9, đặc phái viên Mỹ Jared Kushner đã kết thúc chuyến công du Trung Đông nhằm thúc đẩy kế hoạch hòa bình Gaza, sau các cuộc gặp với lãnh đạo Hamas Khalil al-Hayya và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Chuyến đi diễn ra sau khi ông Netanyahu công khai bác bỏ lộ trình hòa bình gồm 15 điểm vào đầu tháng 8/2026. Kế hoạch được Hội đồng Hòa bình của Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố cuối tháng 7, hướng tới việc Israel rút hoàn toàn khỏi Dải Gaza, đồng thời yêu cầu Hamas giải giáp và từ bỏ quyền kiểm soát bộ máy quản lý vùng lãnh thổ này.
Dù Hamas đã chấp thuận kế hoạch, ông Netanyahu vẫn yêu cầu lực lượng này phải giải giáp hoàn toàn trước khi Israel rút quân. Điều kiện này tiếp tục là điểm bất đồng lớn, khiến các cuộc tiếp xúc vừa qua của ông Kushner chưa tạo được bước tiến đáng kể.
Israel đặt điều kiện giải giáp trước tái thiết
Sau cuộc gặp giữa ông Kushner và Thủ tướng Netanyahu, một quan chức cấp cao Israel cho biết Mỹ và Israel thống nhất rằng quân đội Israel sẽ không tái triển khai và hoạt động tái thiết Gaza cũng chưa thể bắt đầu cho đến khi Hamas giải giáp trên toàn bộ vùng lãnh thổ.
Theo quan chức này, bước đầu tiên trong quá trình phi quân sự hóa Gaza là yêu cầu Hamas bàn giao vũ khí để vô hiệu hóa dưới sự giám sát của một quan chức Mỹ.
Văn phòng Thủ tướng Israel đánh giá cuộc gặp diễn ra sâu sắc và mang tính xây dựng, đồng thời khẳng định Israel và Hội đồng Hòa bình đều cho rằng quá trình giải giáp Hamas và phi quân sự hóa Gaza phải được tiến hành nhanh chóng, hoàn tất trước khi bắt đầu tái thiết.
Hai bên cũng nhất trí thành lập hai nhóm công tác. Một nhóm phụ trách vấn đề giải giáp và phi quân sự hóa, trong khi nhóm còn lại tập trung vào vệ sinh môi trường, nước sạch và các vấn đề y tế công cộng đối với người dân Gaza.
Điều này cho thấy điều kiện giải giáp tiếp tục là trở ngại lớn nhất đối với việc triển khai kế hoạch hòa bình. Trong khi Hamas chấp thuận lộ trình do Mỹ đề xuất, Israel vẫn yêu cầu phải có những hành động cụ thể nhằm loại bỏ năng lực quân sự của lực lượng này trước khi rút quân hoặc cho phép tái thiết.
Mỹ kỳ vọng sớm có tiến triển
Trả lời truyền thông Mỹ sau cuộc gặp ngày 17/8, ông Kushner cho rằng tiến trình giải giáp Hamas có thể đạt được bước tiến chỉ trong vòng 30 ngày.
Theo đặc phái viên Mỹ, các bên có thể sớm bắt đầu thu hồi một phần vũ khí và lấp một số đường hầm tại Gaza. Tuy nhiên, ông không nêu rõ cơ chế thực hiện cũng như cách thức thuyết phục Hamas bàn giao vũ khí.
Các cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh ông Netanyahu đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử tại Israel vào tháng 10/2026. Lập trường đối với Gaza và yêu cầu giải giáp Hamas được cho là một trong những vấn đề có ảnh hưởng lớn đến môi trường chính trị trong nước trước cuộc bỏ phiếu.
Nhiều nước phản đối quyết định của Israel
Trước đó, ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Indonesia, Jordan, Pakistan, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất ngày 16/8 đã ra tuyên bố chung lên án việc Israel bác bỏ kế hoạch hòa bình Gaza do Washington đề xuất.
Tuyên bố cho rằng quyết định từ chối lộ trình đồng nghĩa với việc Israel không muốn tiếp tục thực hiện kế hoạch toàn diện, đồng thời có nguy cơ làm chệch hướng những nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm chấm dứt xung đột tại Gaza và tạo điều kiện cho một nền hòa bình lâu dài.
Dù Washington vẫn kỳ vọng quá trình giải giáp có thể sớm bắt đầu, việc Israel gắn hoạt động rút quân và tái thiết Gaza với yêu cầu Hamas bàn giao toàn bộ vũ khí cho thấy triển vọng thực hiện kế hoạch hòa bình vẫn phụ thuộc vào khả năng các bên đạt được một cơ chế giải giáp được chấp nhận chung.