Việc ông Trump viện dẫn tình trạng khẩn cấp để áp thuế đang làm dấy lên tranh cãi hiến pháp, buộc Tòa án Tối cao Mỹ phải lên tiếng về ranh giới quyền lực hành pháp (trong ảnh: Trụ sở Tòa án Tối cao ở Washington, D.C., Mỹ). Ảnh: THX/TTXVN
Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến sẽ sớm đưa ra phán quyết về tính hợp pháp của thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt. Tuy nhiên, theo nhận định từ Axios.com và Wall Street Journal ngày 20/1, quyết định này khó có thể mang lại nhiều sự chắc chắn cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đang theo dõi chính sách kinh tế của Nhà Trắng.
Tầm quan trọng của phán quyết
Theo hãng tin Reuters, phán quyết được mong đợi từ lâu của Tòa án Tối cao Mỹ về tính hợp pháp của thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt dự kiến sẽ được đưa ra có thể sớm nhất vào ngày 20/1 (giờ Mỹ). Những người phản đối thuế quan, bao gồm một số doanh nghiệp nhỏ và các tiểu bang của Mỹ, lập luận rằng Tổng thống Trump đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt các loại thuế sâu rộng này vào năm ngoái.
Hai tòa án cấp dưới đã phán quyết rằng Tổng thống Mỹ không có thẩm quyền áp đặt thuế quan toàn cầu, vốn được ban hành bằng quyền khẩn cấp cho phép tổng thống đưa ra các mệnh lệnh ngay lập tức và bỏ qua Quốc hội Mỹ.
Wall Street Journal lưu ý, hiện cả thế giới đang chờ đợi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết về tính hợp pháp của các mức thuế "khẩn cấp" do Tổng thống Trump áp đặt. Vụ kiện này đặc biệt quan trọng vì những hành động táo bạo liên tục của ông Trump cho thấy quyền lực mà ông chủ Nhà Trắng tuyên bố là vô hạn cần phải được kiềm chế.
Giống như việc cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden lạm dụng quyền chi tiêu để xóa nợ sinh viên mà không có sự chấp thuận của Quốc hội Mỹ, việc ông Trump lạm dụng quyền đánh thuế cũng cần được Tòa án Tối cao can thiệp. Đây là lý do tại sao phán quyết sắp tới có ý nghĩa vượt xa phạm vi chính sách thương mại.
Vấn đề cốt lõi là ông Trump có thể đang dựa vào quyền hạn trong "tình trạng khẩn cấp" theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà không viện dẫn cơ sở pháp lý cụ thể. Ông có thể tự mình tuyên bố tình trạng khẩn cấp, quyết định áp thuế lên những quốc gia và hàng hóa nào, cũng như mức thuế suất tùy ý.
Tuy nhiên, Quốc hội Mỹ không trao cho tổng thống quyền lực rộng lớn như vậy theo IEEPA hay bất kỳ đạo luật nào khác. Quyền đánh thuế thuộc về Quốc hội Mỹ theo Hiến pháp trừ khi được ủy quyền rõ ràng cho Tổng thống.
Kịch bản sau phán quyết
Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hôm 19/1 rằng nếu Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế quan của chính quyền Trump, Tổng thống Mỹ sẽ nhanh chóng dựa vào các thẩm quyền áp thuế khác. Nhưng các thẩm quyền đó bị hạn chế hơn về loại hàng hóa, lý do và thời gian áp dụng. Chúng không cho phép áp thuế trong bất kỳ trường hợp khẩn cấp nào mà ông Trump nêu ra vì bất kỳ mục đích chính trị nào ông muốn.
Theo Axios.com, nếu Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng tổng thống không có thẩm quyền theo IEEPA để thiết lập thuế quan, thì Nhà Trắng vẫn có thể sử dụng nhiều biện pháp khác để tăng thuế nhập khẩu.
Trong thời kỳ chính quyền Biden, các cuộc điều tra theo Điều 232 (điều khoản trong Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962, cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế hoặc hạn chế nhập khẩu các mặt hàng nếu xác định chúng đe dọa đến an ninh quốc gia) thường kết thúc một cách dứt khoát hơn. Còn dưới thời chính quyền Trump, chúng dường như vẫn chưa có hồi kết - làm dấy lên khả năng áp thuế bổ sung hoặc thuế cao hơn bất cứ lúc nào.
Doanh nghiệp Mỹ trong tình trạng chờ đợi
Dana Peterson, nhà kinh tế trưởng tại Conference Board, cho biết các CEO người Mỹ hiện đang ngồi chờ xem điều gì sẽ xảy ra trên nhiều lĩnh vực. Theo khảo sát của Conference Board công bố đầu tuần này, các giám đốc điều hành tại Mỹ cho biết mức độ bất an của họ cao hơn so với các đồng nghiệp toàn cầu.
Theo công ty tư vấn Korn Ferry, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đang nỗ lực "bắt kịp với những biến động nhanh chóng" ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Kate Shattuck, một đối tác quản lý, nhận định: "Đây là điều chưa từng có tiền lệ".
Ông Trump chắc chắn không chờ đợi phán quyết của tòa án. Cuối tuần qua, ông đe dọa áp thêm thuế quan đối với 8 đồng minh NATO trừ khi đạt được thỏa thuận về việc Mỹ kiểm soát Greenland. Mới tuần trước, Tổng thống Trump công bố mức thuế quan đối với chất bán dẫn, chủ yếu áp dụng cho các chip do Nvidia nhập khẩu. Nhà Trắng cảnh báo rằng ông Trump "trong tương lai gần có thể áp đặt thuế quan rộng hơn đối với hàng nhập khẩu".
Chuyên gia Peterson nhận xét: "Những điều bất ngờ vẫn tiếp diễn cho đến bây giờ". Và như kết luận từ Axios.com: Điều chắc chắn duy nhất là sự bất định sẽ tiếp tục tồn tại.