Việc bỏ lỡ nhiều chỉ tiêu cải cách trong quý IV/2025 có thể khiến Kiev mất quyền tiếp cận các khoản giải ngân lớn từ EU, đe dọa ổn định kinh tế vĩ mô giai đoạn 2026–2027 (trong ảnh: Chủ tịch EC Ursula von der Leyen gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Copenhagen, Đan Mạch ngày 2/10/2025). Ảnh: THX/TTXVN
Theo truyền thông Ukraine (Kyiv Post và Kyiv Independent) ngày 2/1, nước này đang đứng trước một thách thức tài chính nghiêm trọng khi các báo cáo mới nhất chỉ ra rằng Kiev có thể không nhận được khoản tiền trợ giúp khổng lồ từ Liên minh châu Âu (EU) do chậm trễ trong việc thực hiện các cam kết cải cách. Đây là một đòn giáng mạnh vào nỗ lực duy trì ổn định kinh tế vĩ mô của chính phủ Ukraine trong bối cảnh xung đột vẫn kéo dài.
Áp lực từ các chỉ tiêu cải cách bị bỏ lỡ
Dựa trên đánh giá của RRR4U (liên minh các viện nghiên cứu hàng đầu về Phục hồi, Tái thiết và Cứu trợ cho Ukraine) công bố hôm 29/12/2025, Kiev đã không thực hiện được 9 chỉ tiêu quan trọng trong quý IV năm 2025. Đây là số lượng chỉ tiêu bị bỏ lỡ cao nhất trong một quý kể từ khi Cơ chế Hỗ trợ Ukraine (Ukraine Facility) đi vào hoạt động năm 2024.
Hệ quả trực tiếp của việc này là Ukraine có nguy cơ mất quyền tiếp cận khoản giải ngân 2,3 tỷ euro (tương đương 2,7 tỷ USD). Cộng dồn với 1,3 tỷ euro (1,5 tỷ USD) vốn đã bị đe dọa do không đạt được 4 điều kiện hồi đầu năm 2025, tổng số tiền mà Ukraine có nguy cơ bị thất thoát lên tới 3,6 tỷ euro (khoảng 4,2 tỷ USD).
Sự thiếu hụt này xảy ra vào thời điểm nhạy cảm khi nền kinh tế Ukraine đang phụ thuộc lớn vào viện trợ nước ngoài. Dù tại hội nghị thượng đỉnh Brussels ngày 19/12/2025, các nhà lãnh đạo châu Âu đã đồng ý cung cấp khoản vay 105 tỷ USD, nhưng số tiền này ước tính chỉ đáp ứng được 2/3 nhu cầu thực tế của Kiev trong giai đoạn 2026-2027.
Trong năm 2025, Ukraine đã nhận được tổng cộng 10,7 tỷ euro từ Cơ chế hỗ trợ của EU. Tuy nhiên, các nhà tài trợ lớn như EU luôn gắn liền các khoản vay ưu đãi và trợ cấp với những điều kiện cải cách nghiêm ngặt nhằm điều chỉnh chính sách của Ukraine phù hợp với các chuẩn mực chung của châu Âu.
Những tín hiệu khả quan và nỗ lực khắc phục
Mặc dù đối mặt với rủi ro mất vốn, Ukraine vẫn ghi nhận những kết quả giải ngân nhất định nhờ hoàn thành một số tiêu chí cụ thể: Vào ngày 22/12/2025, Bộ Tài chính Ukraine xác nhận đã nhận được 2,3 tỷ euro (2,7 tỷ USD) từ EU. Khoản tiền này bao gồm 2,1 tỷ euro tiền vay ưu đãi và 200 triệu euro tiền trợ cấp.
Về mục đích sử dụng: Số tiền này được chuyển trực tiếp vào ngân sách nhà nước để chi trả cho các nhu cầu thiết yếu như trợ cấp xã hội và cứu trợ nhân đạo. Về điều kiện đạt được: Để nhận đợt thanh toán thứ 6 này, Ukraine đã hoàn thành 8 tiêu chí cải cách theo quy định.
Trước tình hình các chỉ tiêu còn tồn đọng, Bộ Kinh tế Ukraine cho biết đang khẩn trương cập nhật các cơ chế quản lý, giám sát và kiểm soát việc thực hiện cải cách. Để nhận lại khoản 4,2 tỷ USD đang bị treo, Kiev buộc phải thành công trong việc triển khai 13 chỉ tiêu then chốt, trong đó bao gồm: Thay đổi toàn diện hệ thống tòa án; cải cách sâu rộng trong lĩnh vực năng lượng.
Ngoài EU, các quốc gia khác cũng đang nỗ lực bù đắp khoảng trống tài chính cho Ukraine. Ngay sau khi EU phê duyệt khoản vay dài hạn vào giữa tháng 12/2025, Nhật Bản và Canada đã cam kết hỗ trợ thêm lần lượt 6 tỷ USD và 1,8 tỷ USD.
Tổng kết từ tháng 2/2022 đến nay, EU đã cung cấp tổng cộng 70,7 tỷ euro viện trợ tài chính cho Ukraine. Tuy nhiên, như tờ Kyiv Post đã từng cảnh báo, nếu không thể đẩy nhanh tiến độ cải cách, Ukraine không chỉ đối mặt với việc nhận được ít tiền hơn mà còn phải chịu sự kiểm soát và kiểm toán chặt chẽ hơn từ phía Brussels trong giai đoạn 2026-2027.