Xung đột Yemen nóng trở lại
Xe tải được cho là vận chuyển thiết bị quân sự từ Saudi Arabia tới căn cứ quân sự Al-Wadiah ở tỉnh Hadramout, Yemen bốc cháy sau khi trúng tên lửa của lực lượng Houthi, ngày 7/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN
Bạo lực tại Yemen bất ngờ leo thang sau nhiều năm tương đối yên ổn, khi lực lượng Houthi mở chiến dịch nhằm giành thêm quyền kiểm soát khu vực bờ biển phía Tây, qua đó củng cố vị trí quanh eo biển Bab al-Mandab.
Các cuộc giao tranh nhanh chóng lan tới nhiều khu vực, trong đó có al-Jawf, al-Baydaa, Taiz và Hodeida. Chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn tuyên bố mở chiến dịch phản công, đồng thời tìm cách giành lại thủ đô Sana'a từ Houthi.
Theo tờ The Guardian, ngày 8/9, Houthi phóng tên lửa vào Saudi Arabia, làm 73 người bị thương và gây cháy lớn tại các cơ sở dầu mỏ. Riyadh đáp trả bằng hơn 50 cuộc không kích nhằm vào Yemen trong vòng 12 giờ hôm sau.
Đây là đợt giao tranh nghiêm trọng nhất tại Yemen kể từ khi các bên đạt thỏa thuận ngừng bắn do Liên hợp quốc làm trung gian năm 2022. Dù chiến sự Mỹ - Iran là tác nhân trực tiếp khiến căng thẳng gia tăng, nguyên nhân sâu xa vẫn nằm ở cuộc nội chiến kéo dài tại Yemen.
Xung đột bắt đầu năm 2014, khi Houthi nổi dậy và nhanh chóng chiếm thủ đô Sana'a. Đến năm 2015, lực lượng này lật đổ chính phủ, khiến Saudi Arabia dẫn đầu liên minh Arab can thiệp quân sự nhằm khôi phục chính quyền được quốc tế công nhận.
Sau nhiều năm giao tranh và không bên nào giành được thắng lợi quyết định, các chiến tuyến dần rơi vào thế bế tắc. Lệnh ngừng bắn năm 2022 giúp tình hình tạm lắng, nhưng không giải quyết được những bất đồng cốt lõi.
Houthi hiện kiểm soát phần lớn miền Tây Yemen, trong đó có Sana'a và duy trì quan hệ gần gũi với Iran. Trong khi đó, chính phủ Yemen nhận được sự hậu thuẫn chủ yếu từ Saudi Arabia. Các lực lượng chống Houthi cũng bị chia rẽ bởi lợi ích khác nhau của những nước hậu thuẫn, khiến Yemen tiếp tục phân mảnh.
Chiến sự Gaza làm căng thẳng leo thang
Tiến trình hòa bình tại Yemen chịu sức ép lớn từ khi chiến sự Gaza bùng phát tháng 10/2023. Houthi tuyên bố ủng hộ người Palestine và bắt đầu tấn công các tàu qua Biển Đỏ mà họ cho là có liên quan tới Israel.
Các cuộc tấn công kéo Mỹ vào một chiến dịch quân sự nhằm bảo vệ tuyến hàng hải, đồng thời giúp Houthi củng cố vị thế trong khu vực. Khi sức mạnh được cải thiện, lực lượng này ngày càng ít sẵn sàng tham gia các cuộc đàm phán, khiến Saudi Arabia lo ngại.
Căng thẳng tiếp tục gia tăng sau khi một máy bay Iran hạ cánh xuống Sana'a hồi tháng 7 bất chấp phản đối của chính phủ Yemen. Saudi Arabia sau đó không kích sân bay, còn Houthi tuyên bố phong tỏa hải quân đối với Saudi Arabia trên Biển Đỏ.
Vị trí của Yemen khiến cuộc xung đột có thể gây ảnh hưởng vượt xa biên giới nước này. Bab al-Mandab là eo biển nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương, nơi khoảng 10% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua.
Tầm quan trọng của tuyến đường càng tăng sau khi Iran đóng eo biển Hormuz trong bối cảnh chiến sự với Mỹ. Biển Đỏ trở thành tuyến vận chuyển quan trọng để Saudi Arabia đưa dầu ra thị trường quốc tế.
Nếu Houthi giành quyền kiểm soát Bab al-Mandab, lực lượng này có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động hàng hải hoặc áp đặt phí đối với tàu thuyền. Điều đó đồng nghĩa Iran và các đồng minh có khả năng gây sức ép lên hai tuyến hàng hải chiến lược của khu vực, Hormuz và Bab al-Mandab.
Vấn đề nhân đạo ngày càng nghiêm trọng
Yemen vốn đã trải qua một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới. Ít nhất 150.000 người thiệt mạng trực tiếp do giao tranh kể từ năm 2014, trong khi hàng trăm nghìn người khác tử vong vì đói nghèo, bệnh tật và những hậu quả liên quan đến chiến tranh.
Liên hợp quốc ước tính khoảng 4,5 triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa và hơn 18,2 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết đợt giao tranh mới nhất đã khiến hơn 1.000 người thiệt mạng hoặc bị thương và làm hàng chục nghìn người phải sơ tán.
Với việc Houthi gia tăng hoạt động quân sự và Saudi Arabia đáp trả mạnh tay, Yemen đứng trước nguy cơ rơi trở lại vòng xoáy chiến tranh toàn diện. Trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran chưa hạ nhiệt, một mặt trận mới tại Yemen có thể đẩy bất ổn từ Trung Đông lan sang an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu.