Tỷ phú Elon Musk (trái) và Tổng thống Donald Trump. Ảnh: Wikimedia Commons
Theo truyền thông Anh ngày 20/8, đây không phải những thế lực quen thuộc từng đứng trên đỉnh chính trường ở Washington trong nhiều thập kỷ trước.
Các công ty tiền số, doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) và lĩnh vực cá cược trực tuyến đã nổi lên là những ngành có ảnh hưởng lớn nhất đến các cuộc đua trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026, thúc đẩy mức chi tiêu kỷ lục của giới doanh nghiệp cho các cuộc đua vào Quốc hội.
Theo các chiến lược gia của cả hai đảng, dòng tiền mới đổ vào chính trường Mỹ đến từ một thế hệ tỷ phú mới, xuất thân từ những ngành hầu như chưa tồn tại cách đây một thế hệ. Họ đang chiếm lĩnh vị trí vốn thuộc về Phố Wall, các ngành dược phẩm, dầu mỏ và truyền thông.
Trong bối cảnh các nhà lập pháp trên khắp nước Mỹ thúc đẩy tăng cường giám sát và quản lý những ngành này, các nhà sáng lập doanh nghiệp đang sử dụng khối tài sản mới có được để tìm kiếm đồng minh, định hình các quy định và phản đối những nỗ lực nói trên.
Theo số liệu do tổ chức phi lợi nhuận Public Citizen chuyên giám sát trách nhiệm doanh nghiệp tổng hợp, các công ty Mỹ đã chi mức chưa từng có là 517 triệu USD cho các cuộc đua vào Hạ viện và Thượng viện Mỹ trong 15 tháng tính đến hết quý I/2026, vượt mức kỷ lục 461 triệu USD mà các doanh nghiệp chi trong suốt 2 năm cho cuộc bầu cử năm 2024.
Đó còn chưa tính đến làn sóng chi tiêu cho vận động tranh cử dự kiến tăng mạnh trong giai đoạn cuối trước cuộc bầu cử ngày 3/11, khi đảng Dân chủ hy vọng giành lại quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện.
Ông Rick Claypool, Giám đốc nghiên cứu của Public Citizen, bình luận: “Quy mô chi tiêu của doanh nghiệp trong chu kỳ bầu cử này chưa từng có tiền lệ”.
Những người chỉ trích cho rằng việc chi tiền như vậy có nguy cơ làm gia tăng ảnh hưởng của một nhóm nhỏ các lợi ích đặc thù, đồng thời khiến những vấn đề như quản lý tiền số và AI, nhu cầu năng lượng của các trung tâm dữ liệu và giám sát hoạt động cờ bạc trực tuyến lấn át những vấn đề tác động trực tiếp đến túi tiền của người dân như giá xăng cao và chăm sóc y tế. Những người ủng hộ cho rằng nguồn tiền này giúp các ngành mới nổi có tiếng nói, tương tự lợi thế mà các nhóm lợi ích doanh nghiệp khác đã được hưởng từ lâu.
Không có giới hạn
Tổng số tiền quyên góp từ các ngành tiền số, công nghệ và trò chơi trực tuyến đạt ít nhất 294 triệu USD trong tổng chi tiêu của doanh nghiệp cho các cuộc đua giữa nhiệm kỳ trong giai đoạn từ ngày 1/1/2025 đến hết quý I/2026.
Các ngành này tổ chức hoạt động tài trợ tranh cử thông qua mạng lưới rộng lớn gồm các siêu ủy ban hành động chính trị (PAC) và các tổ chức phi lợi nhuận “tiền đen”, vốn không phải công khai danh tính các nhà tài trợ. Các công ty và nhà sáng lập thường quyên góp thông qua những mạng lưới này cũng như trực tiếp cho các ứng cử viên cụ thể.
Các nhóm này có thể tiếp nhận số tiền không giới hạn nhưng không được trực tiếp trao tiền cho ứng cử viên hoặc phối hợp với họ. Thay vào đó, các nhóm có thể chi tiền cho quảng cáo, tổ chức các chiến dịch vận động cử tri và tài trợ các cuộc mít tinh tranh cử.
Các lãnh đạo điều hành những công ty này cũng trực tiếp chi thêm hàng triệu USD. Chẳng hạn, nhà sáng lập SpaceX Elon Musk đã chi hơn 90 triệu USD cho các cuộc bầu cử liên bang năm 2026 và dự kiến chi nhiều hơn nữa trước tháng 11. Đồng sáng lập Google Sergey Brin cũng đã chi hơn 106 triệu USD tại California để phản đối đề xuất đánh thuế tài sản cùng một số vấn đề khác ở cấp bang.
Meta đã quyên góp 65 triệu USD cho bốn PAC khác nhau để chi tiền ủng hộ các ứng cử viên thuộc cả hai đảng trong các cuộc đua cấp bang tại California, Texas, Illinois và một số nơi khác.
Nếu tính toàn bộ chi tiêu chính trị, bao gồm các khoản đóng góp của những tỷ phú như ông Musk, các tổ chức công đoàn và các nhóm hoạt động xã hội, tổng chi tiêu cho quảng cáo chính trị trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến đạt mức kỷ lục 11,6 tỷ USD, vượt kỷ lục 11,2 tỷ USD của chu kỳ 2023-2024.
Những nhân tố phá vỡ trật tự chính trị
Các công ty tiền số Coinbase và Ripple cùng quỹ đầu tư Andreessen Horowitz đã chi mạnh tay trong năm 2024 thông qua siêu PAC Fairshake để giúp đánh bại nghị sĩ Dân chủ kỳ cựu Sherrod Brown trong cuộc đua giành ghế Thượng viện tại Ohio.
Chiến lược của ngành tiền số hiệu quả đến mức Public Citizen gọi Fairshake là một “ngôi sao tử thần” của doanh nghiệp, có khả năng “tiêu diệt” các ứng cử viên. Theo các chiến lược gia Dân chủ và Cộng hòa, mô hình này đang được các công ty công nghệ lớn, ngành cá cược thể thao và các lĩnh vực khác áp dụng.
Thay vào đó, ngành tiền số công khai ủng hộ những ứng cử viên có quan điểm ủng hộ các chính sách của ngành, bất kể họ thuộc đảng nào, đồng thời chi hàng triệu USD để chấm dứt sự nghiệp chính trị của những người phản đối.
Fairshake bước vào năm nay với quỹ chiến dịch trị giá 193 triệu USD và hiện còn khoảng 130 triệu USD để chi tiêu. Quỹ này gần như được tài trợ toàn bộ bởi Coinbase, Ripple và công ty đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz của California.
Hai nhà đồng sáng lập công ty này là Ben Horowitz và Marc Andreessen mỗi người đã quyên góp khoảng 4 triệu USD từ tài sản cá nhân trong chu kỳ bầu cử này, phần lớn số tiền được chuyển cho siêu uỷ ban hành động chính trị MAGA Inc. của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong khi đó, công ty đầu tư của họ đã đóng góp hơn 81 triệu USD cho các PAC chủ yếu liên quan đến tiền số và AI. Ít nhất 23,8 triệu USD trong số này được chuyển cho Fairshake.
AI bước vào cuộc đua
AI hầu như không được chú ý trong cuộc bầu cử năm 2024, nhưng đã bắt đầu thể hiện vai trò đáng kể trong cuộc bầu cử lần này.
Các nhóm chính trị được các công ty AI như OpenAI và Anthropic hậu thuẫn, hoặc các lãnh đạo của những công ty này, đã chi hơn 23 triệu USD chỉ riêng trong tháng 6 để ủng hộ hai ứng cử viên Dân chủ đối đầu nhau tại một khu vực bầu cử có xu hướng ủng hộ mạnh mẽ đảng Dân chủ ở thành phố New York.
Ông Brendan Glavin, Giám đốc tại tổ chức giám sát tài chính tranh cử phi đảng phái OpenSecrets, nói: “Về cơ bản, đó là hai nhóm AI đối đầu nhau, còn các ứng cử viên chỉ là yếu tố thứ yếu”.
Siêu PAC Leading the Future đã huy động được 140 triệu USD cho các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Trong số những nhà tài trợ đáng kể có đồng sáng lập kiêm Chủ tịch OpenAI Greg Brockman.
Anthropic đã quyên góp ít nhất 40 triệu USD trong chu kỳ bầu cử này thông qua một tổ chức phi lợi nhuận có tên Public First Action, vốn đã huy động được 100 triệu USD cho đến nay. Khoảng một nửa số tiền của tổ chức này được dành cho các cuộc bầu cử thông qua hai PAC liên kết.
Công ty Anthropic cũng có liên hệ với một siêu PAC có tên Public First, đã huy động thêm 3,9 triệu USD. Trong đó, 1 triệu USD đến từ đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei.
Ngoài ra, Anthropic vận hành một PAC truyền thống quy mô nhỏ mang tên AnthroPAC, nhận đóng góp từ nhân viên và có thể trực tiếp chuyển tiền cho các chiến dịch tranh cử.
Công ty này bảo vệ các khoản đóng góp cho tổ chức phi lợi nhuận trên, cho rằng số tiền được sử dụng để giáo dục công chúng về chính sách thay vì ủng hộ hoặc phản đối các ứng cử viên cụ thể.
Công ty cá cược
Theo ước tính của Public Citizen, DraftKings, FanDuel, Fanatics và công ty cá cược có trụ sở tại Anh bet365 đã quyên góp hơn 72 triệu USD cho các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ cho đến nay, đưa ngành này trở thành lĩnh vực doanh nghiệp đóng góp lớn thứ ba trong chu kỳ bầu cử này.
Các công ty trên chuyển phần lớn số tiền thông qua hai PAC liên kết là American Conservative Fund và American Future, nhằm hướng tới các cuộc đua cấp bang nơi ngành này phải đối mặt với nhiều quy định nhất.
Thị trường dự đoán Polymarket cũng đã quyên góp riêng 1 triệu USD hồi tháng 6 thông qua công ty mẹ Blockratize Inc. cho một siêu PAC của đảng Cộng hòa mang tên Congressional Leadership Fund, tổ chức được Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson hậu thuẫn.
Các tổ chức giám sát tài chính tranh cử cho rằng lượng tiền đổ vào chu kỳ bầu cử này là đáng kinh ngạc. Ông Claypool nói: “Một phần ba số tiền của doanh nghiệp được chi kể từ năm 2010 đã được chi trong chính chu kỳ bầu cử này, trong khi cuộc bầu cử thậm chí vẫn chưa kết thúc. Lượng tiền của doanh nghiệp đổ vào các cuộc bầu cử này là chưa từng có”.