Quang cảnh eo biển Hormuz ngày 20/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Theo hãng tin AFP, Tổng thống Trump ngày 13/7 bất ngờ tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ được biết đến với vai trò là "người bảo vệ eo biển Hormuz" và sẽ thu phí 20% đối với toàn bộ hàng hóa đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Thông báo được đưa ra trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục là tâm điểm căng thẳng khu vực và là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Theo các nguồn tin, một số cố vấn của Tổng thống Trump trước đó đã bày tỏ lo ngại về đề xuất này, cho rằng việc áp dụng cơ chế thu phí trên một tuyến hàng hải quốc tế có thể làm phát sinh nhiều vấn đề pháp lý và kinh tế.
Ngay sau tuyên bố trên, Nhà Trắng bắt đầu khẩn trương xem xét các phương án triển khai một cơ chế thu phí chưa từng có tiền lệ. Các trợ lý của Tổng thống Trump được giao nghiên cứu nhiều vấn đề kỹ thuật, trong đó có việc xác định đối tượng chịu phí, phương thức thu và cơ chế vận hành.
Ban đầu, nhiều quan chức và nhà phân tích cho rằng các chủ hàng hoặc doanh nghiệp vận tải biển sẽ là bên phải thanh toán khoản phí này. Tuy nhiên, đề xuất tiếp tục thay đổi khi Tổng thống Trump sau đó cho biết các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh sẽ là bên chi trả thay.
Theo các nguồn tin, tuyên bố của Tổng thống Trump đã mở ra một giai đoạn trao đổi kéo dài khoảng 24 giờ giữa Nhà Trắng và các đối tác trong khu vực nhằm làm rõ nội dung của đề xuất cũng như tìm kiếm một phương án phù hợp hơn.
Trong thời gian đó, lãnh đạo nhiều quốc gia vùng Vịnh, gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain và Qatar, đã chủ động liên lạc với Tổng thống Trump. Các cuộc điện đàm tập trung vào những tác động của đề xuất thu phí và các giải pháp thay thế.
Đến sáng 14/7, Tổng thống Trump thông báo không tiếp tục kế hoạch thu phí qua eo biển Hormuz. Thay vào đó, ông cho biết các đồng minh vùng Vịnh đã cam kết tăng cường đầu tư vào Mỹ.
Bày tỏ trên tài khoản cá nhân, Tổng thống Trump cho biết ông đã nhận được các cuộc gọi từ lãnh đạo nhiều quốc gia trong khu vực.
"Tôi đã đưa ra kế hoạch đó ngày hôm qua và tôi nghĩ đó là một kế hoạch tốt. Sau đó tôi nhận được cuộc gọi từ nhiều người, từ nhiều quốc gia khác nhau. Họ đều là những đối tác rất mạnh mẽ và nói rằng họ muốn thực hiện theo một cách khác", ông Trump nói.
Một quan chức Nhà Trắng cũng cho biết sau các cuộc trao đổi, các đồng minh vùng Vịnh đã đề nghị tăng đầu tư vào Mỹ và Tổng thống Trump cho rằng đây là phương án phù hợp hơn so với việc triển khai cơ chế thu phí.
Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia vùng Vịnh đã công bố các kế hoạch đầu tư quy mô lớn vào Mỹ trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, quy mô đầu tư thực tế cũng như thời gian triển khai các cam kết này vẫn chưa được xác định đầy đủ.
Đề xuất thu phí qua eo biển Hormuz cũng thu hút sự chú ý bởi trước đó chính quyền Mỹ nhiều lần khẳng định việc áp đặt phí hoặc kiểm soát đối với một tuyến hàng hải quốc tế là không phù hợp với luật pháp quốc tế.
Cuối tháng 6 vừa qua, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố không quốc gia nào có quyền áp đặt phí hoặc lệ phí đối với các tuyến đường thủy quốc tế. "Không quốc gia nào được phép thu phí hoặc lệ phí trên các tuyến đường thủy quốc tế. Đó là nguyên tắc của luật pháp quốc tế hiện hành", ông Rubio nhấn mạnh.
Ngay trước đó, Mỹ cũng đã ký một tuyên bố chung phản đối "bất kỳ khoản phí, lệ phí hoặc nỗ lực nào nhằm khẳng định quyền kiểm soát" đối với eo biển Hormuz.
Phản ứng trước đề xuất của Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho rằng những bên bảo đảm an ninh cho hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz cần nhận được chi trả cho dịch vụ của mình, song nhận định mức phí 20% là quá cao.
"Ông Trump nói hoàn toàn đúng. Bất kỳ ai bảo đảm an ninh và an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz đều nên được trả tiền cho dịch vụ đó. Tuy nhiên, mức 20% dĩ nhiên là quá nhiều. Mức giá của chúng tôi sẽ hợp lý hơn", ông Araghchi nói.
Eo biển Hormuz nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Arab, là một trong những tuyến vận tải dầu mỏ và khí hóa lỏng quan trọng nhất thế giới. Mỗi ngày có hàng chục triệu thùng dầu và nhiều lô hàng năng lượng được vận chuyển qua khu vực này, khiến mọi diễn biến liên quan đến hoạt động lưu thông tại đây đều được thị trường quốc tế theo dõi sát sao.