Tỷ phủ Elon Musk (trái) và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ảnh: TTXVN
Theo truyền thông châu Âu, sắc lệnh công bố trên website của Tổng thống Ukraine ngày 26/8 nêu rõ ông Musk được trao Huân chương Tự do vì những đóng góp nổi bật trong việc bảo vệ tính mạng, quyền tự do của con người và thúc đẩy quan hệ giữa Ukraine với Mỹ.
Quyết định được đưa ra vài tháng sau khi SpaceX phối hợp với Kiev ngăn quân đội Nga sử dụng trái phép dịch vụ internet vệ tinh Starlink. Các biện pháp này đã làm gián đoạn hệ thống liên lạc trên chiến trường của Moskva và góp phần làm chậm đà tiến quân của lực lượng Nga.
Việc trao huân chương đánh dấu một diễn biến đáng chú ý trong mối quan hệ phức tạp giữa ông Musk và Ukraine. Kiev phụ thuộc lớn vào công nghệ vệ tinh của SpaceX, song hai bên nhiều lần bất đồng về phạm vi sử dụng Starlink trong chiến tranh. Trong khi đó, ông Musk ngày càng công khai đưa ra những lời chỉ trích gay gắt nhằm vào Tổng thống Zelensky.
Starlink đóng vai trò quan trọng đối với Ukraine từ những ngày đầu Nga mở chiến dịch quân sự vào tháng 2/2022. Ông Musk kích hoạt dịch vụ này theo đề nghị của ông Mykhailo Fedorov, khi đó là Bộ trưởng Chuyển đổi số Ukraine, sau khi nhiều mạng lưới liên lạc thông thường bị hư hại hoặc phá hủy.
Hàng chục nghìn thiết bị đầu cuối Starlink sau đó được sử dụng để duy trì liên lạc cho người dân, các cơ quan chính phủ và quân đội Ukraine. Hệ thống này cũng ngày càng được tích hợp vào hoạt động điều khiển thiết bị bay không người lái.
Quan hệ nhiều bất đồng
Dù SpaceX tuyên bố không kinh doanh tại Nga hoặc hợp tác với chính phủ và quân đội nước này, lực lượng Nga vẫn tìm được cách sở hữu trái phép các thiết bị Starlink.
Đầu năm 2026, giới chức Ukraine cho biết quân đội Nga đã đẩy mạnh việc trang bị Starlink cho các máy bay không người lái tấn công. Kết nối vệ tinh ổn định cho phép các phương tiện này bay thấp, hoạt động ở khoảng cách xa hơn và hạn chế ảnh hưởng từ các biện pháp tác chiến điện tử.
Tháng 2/2026, Kiev đã trực tiếp đề nghị SpaceX hỗ trợ xử lý tình trạng này. Sau khi ông Musk công khai phản hồi đề nghị của ông Fedorov, các kỹ sư Ukraine và SpaceX đã phối hợp tìm cách ngăn quân đội Nga sử dụng Starlink trái phép.
Dù vậy, hai bên đã bất đồng từ lâu về phạm vi sử dụng Starlink trong chiến sự. Ông Musk cho rằng dịch vụ này chỉ nhằm duy trì liên lạc, không phải phục vụ các cuộc tấn công tầm xa có nguy cơ khiến xung đột leo thang.
Theo một cuộc điều tra báo chí công bố năm 2025, ông Musk từng ra lệnh ngừng phủ sóng Starlink tại một số khu vực Ukraine do Nga kiểm soát trong cuộc phản công năm 2022, đồng thời từ chối kích hoạt dịch vụ quanh Sevastopol cho chiến dịch nhằm vào Hạm đội Biển Đen tại Crimea vì lo SpaceX bị cuốn vào một hành động chiến tranh quy mô lớn.
Những bất đồng sau đó chuyển sang lĩnh vực chính trị. Tỷ phú Elon Musk nhiều lần đặt câu hỏi về việc phương Tây tiếp tục hỗ trợ Ukraine, đồng thời cho rằng Kiev nên tìm kiếm giải pháp đàm phán để chấm dứt chiến tranh. Ông cũng công kích trực tiếp Tổng thống Zelensky và ủng hộ việc Ukraine tổ chức bầu cử, dù hoạt động này bị đình chỉ theo lệnh thiết quân luật kể từ tháng 2/2022.
Kiev tiếp tục đề nghị mở rộng Starlink
Bất chấp những chỉ trích của tỷ phú Mỹ, Ukraine vẫn duy trì hợp tác chặt chẽ với SpaceX. Starlink hiện giữ vai trò khó thay thế trong hệ thống liên lạc quân sự của nước này, đặc biệt tại những khu vực mà kết nối vô tuyến thông thường dễ bị Nga gây nhiễu.
Kiev hiện muốn ông Musk cho phép mở rộng việc sử dụng máy bay không người lái tích hợp Starlink để tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Ukraine cho rằng công nghệ này có thể giúp lực lượng nước này đánh trúng các bệ phóng tên lửa đạn đạo cơ động của Nga và Triều Tiên khi chúng di chuyển vào vị trí khai hỏa.
Đây được xem là một phương án giúp Ukraine đối phó với một trong những mối đe dọa khó xử lý nhất đối với hệ thống phòng không. Tuy nhiên, đến nay ông Musk vẫn chưa chấp thuận đề nghị của Kiev.
Việc trao huân chương cho ông Musk cho thấy Kiev vẫn ưu tiên duy trì quan hệ với SpaceX và bảo đảm khả năng tiếp cận Starlink, bất chấp những bất đồng chính trị kéo dài với vị tỷ phú này.