Thanh toán số xuyên biên giới - Bài cuối: Rào chắn bảo mật dữ liệu thông tin

Xây dựng rào chắn công nghệ chặn gian lận

Sự bùng nổ của các giao dịch không tiền mặt xuyên biên giới mang lại lợi ích to lớn cho nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng tạo ra môi trường hoạt động phức tạp cho tội phạm mạng. Khác với giao dịch nội địa vốn nằm trong sự kiểm soát của một hệ thống tài chính quốc gia, thanh toán quốc tế đòi hỏi dữ liệu và dòng tiền phải đi qua nhiều hệ thống máy chủ, nền tảng trung gian của các quốc gia khác nhau.

Thực tế này làm gia tăng đáng kể rủi ro liên quan đến gian lận tài chính, rửa tiền và đánh cắp thông tin định danh. Các hình thức lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi. Công ty Công nghệ An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCS) chỉ ra rằng, lừa đảo trực tuyến vẫn hoành hành mạnh mẽ, trong đó tội phạm lợi dụng công nghệ để “cá nhân hóa” các kịch bản tấn công.

Thông tin cá nhân bị rò rỉ đang trở thành “mỏ dữ liệu” cho kẻ xấu khai thác, từ đó thực hiện các hành vi chiếm đoạt tài khoản hoặc giả mạo giao dịch. Khi một rủi ro xảy ra ở hệ thống thanh toán xuyên biên giới, việc truy vết và thu hồi tài sản trở nên cực kỳ khó khăn do sự khác biệt về luật pháp và thẩm quyền tài phán giữa các quốc gia.

Để ứng phó với thách thức này, các tổ chức tài chính và trung gian thanh toán tại Việt Nam đang chạy đua nâng cấp hạ tầng bảo mật. Từ ngày 1/3/2026, loạt tiêu chuẩn bảo mật mới đối với ứng dụng ngân hàng đã chính thức được áp dụng theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước. Các hệ thống cảnh báo sớm dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) được triển khai rộng rãi nhằm phân tích hành vi người dùng theo thời gian thực.

Theo đó, bất kỳ một giao dịch bất thường nào - ví dụ như tài khoản vừa phát sinh giao dịch tại TP Hồ Chí Minh nhưng chỉ ít phút sau lại có yêu cầu thanh toán ở nước ngoài - đều có thể bị hệ thống tự động đóng băng hoặc yêu cầu xác thực bổ sung.

Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh: Ngành Ngân hàng luôn ưu tiên bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an toàn hệ thống. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định tại Thông tư 50/2024/TT-NHNN về an toàn, bảo mật trực tuyến, đặc biệt là yêu cầu đối chiếu thông tin sinh trắc học đối với các giao dịch, đã tạo ra một lớp phòng vệ vững chắc. Nền tảng dữ liệu sinh trắc học “sạch” giúp các ngân hàng tự tin hơn khi cấp quyền cho khách hàng thực hiện các giao dịch quét mã QR xuyên biên giới, loại bỏ triệt để nguy cơ tài khoản ảo hay tài khoản rác được sử dụng cho mục đích rửa tiền.

Hoàn thiện pháp lý và bảo vệ chủ quyền dữ liệu

Bên cạnh công nghệ, hành lang pháp lý là bệ phóng quyết định sự thành bại của chiến lược hội nhập tài chính số. Trong các giao dịch xuyên biên giới, luồng dữ liệu cá nhân của người dùng Việt Nam - bao gồm thông tin định danh, lịch sử giao dịch, thói quen tiêu dùng - bắt buộc phải truyền tải qua các hệ thống đối tác nước ngoài. Điều này đặt ra bài toán lớn về bảo vệ quyền riêng tư và chủ quyền dữ liệu quốc gia.

Sự ra đời của Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân là một bước tiến quan trọng, thiết lập nguyên tắc pháp lý cao nhất trong việc thu thập, lưu trữ và chuyển giao dữ liệu ra nước ngoài. Các tổ chức tài chính, ngân hàng hay ví điện tử khi hợp tác với các mạng lưới thanh toán toàn cầu đều phải chứng minh được luồng dữ liệu của khách hàng Việt Nam được mã hóa an toàn, không bị lạm dụng cho các mục đích nằm ngoài thỏa thuận cung cấp dịch vụ.

Mới đây nhất, vào cuối tháng 5/2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục ban hành Thông tư số 21/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Động thái này nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp công nghệ tài chính phát triển, song vẫn bảo đảm sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan quản lý đối với các dòng tiền số.

Ở bình diện hợp tác quốc tế, Việt Nam đang tích cực ký kết các thỏa thuận hợp tác song phương và đa phương về giám sát hệ thống thanh toán. Việc thiết lập mạng lưới liên thông QR với Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc hay Lào không đơn thuần là ghép nối công nghệ mà là quá trình đàm phán để thống nhất các tiêu chuẩn chung về phòng chống rửa tiền (AML), tài trợ khủng bố (CFT) và cơ chế chia sẻ thông tin rủi ro giữa các ngân hàng trung ương. Sự tham gia của hạ tầng thanh toán quốc gia vào Sáng kiến Kết nối thanh toán khu vực (RPC) của ASEAN chính là minh chứng rõ nét cho nỗ lực xây dựng một sân chơi tài chính chung minh bạch, an toàn.

Việc gỡ bỏ rào cản địa lý và liên thông mã QR chỉ là bước khởi đầu. Để nền kinh tế số thực sự bứt phá từ dòng chảy thương mại và du lịch xuyên biên giới, sự tiện lợi phải luôn song hành cùng tính an toàn. Một hạ tầng công nghệ lõi vững chắc, sự chủ động của các tổ chức tài chính và khung pháp lý đủ sức răn đe sẽ là “kiềng ba chân” giúp Việt Nam tự tin hội nhập, bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp trên bản đồ tài chính toàn cầu.