Giấc mộng vàng và nước mắt rừng phòng hộ Yên Na - Bài cuối: Cần sự đối diện trung thực và quyết liệt ngăn chặn

Thực trạng đã rõ như ban ngày, diễn ra rầm rộ trong suốt nhiều tháng qua. Thế nhưng, câu trả lời từ cấp chính quyền cơ sở phơi bày một thực trạng đáng báo động hơn cả nạn chảy máu rừng: Đó là sự bất lực đến khó hiểu, những lời tuyên bố "đanh thép trên giấy" nhưng vô giá trị và nghiêm trọng hơn là dấu hiệu bưng bít thông tin...

“Quyết liệt” chỉ trên giấy

Thực trạng khai thác vàng trái phép tại suối Huổi Lúc và các tiểu khu rừng phòng hộ Yên Na đã để lại những vết thương nham nhở cho môi trường. Những hố sâu, vách hàm ếch khoét vào lòng núi trở thành “bẫy tử thần” chực chờ sập xuống khi mưa lớn. Mùa mưa bão đang đến gần, nguy cơ sạt lở đất, đá lăn, cây đổ luôn rình rập trên đầu những phu vàng. Khát vọng đổi đời chưa thành nhưng hiểm họa trắng tay, thậm chí mất mạng đã hiện rõ dưới tán rừng phòng hộ Yên Na.

Theo ông Nguyễn Sỹ Hiếu, Phó trưởng Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương, dựa trên báo cáo của các trạm gửi về, không chỉ khe Huổi Lúc, Bản Hạt xảy ra tình trạng người dân khai thác khoáng sản (vàng) trái phép mà trong khoảng từ tháng 3-5/2026, các đoàn kiểm tra của Trạm quản lý bảo vệ rừng Yên Na nhiều lần ghi nhận tình trạng người dân khai thác vàng trái phép tại các tiểu khu 566 bản Na Cáng, tiểu khu 575 bản Huồi Pai, xã Yên Na (Nghệ An). Mới đây, ngày 4/6 các kiểm lâm vừa gọi điện về sau khi đi tuần tra, hiện nay, vẫn còn một số hộ dân dùng dụng cụ thô sơ vào khai thác vàng trong rừng phòng hộ. Ngoài có người cảnh giới báo tin khi phát hiện lực lượng chức năng, việc người dân đi khai thác vàng vào ban đêm khiến công tác xử lý gặp nhiều khó khăn.

“Quan điểm của Ban Quản lý rừng phòng hộ là sẽ không có sự thỏa hiệp với các cá nhân hoặc tổ chức trong việc khai thác vàng trái phép. Đơn vị cũng đã có những văn bản chỉ đạo các Trạm cùng phối hợp với xã và các đơn vị trên địa bàn thường xuyên tuần tra, kiểm tra rừng; đồng thời chỉ đạo Phòng quản lý, bảo vệ rừng cắt cử lực lượng thường xuyên vào đóng tại địa bàn để tuần tra, hỗ trợ cho lực lượng ở Trạm. Hiện đơn vị đã tăng cường thêm 2 cán bộ cho chốt có tình trạng khai thác vàng trái phép”, ông Hiếu cho hay.

Thừa nhận tình trạng khai thác “vàng chui” xảy ra trên địa bàn, ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na, tỉnh Nghệ An cho biết: “Quan điểm của xã là không có chuyện khai thác lằng nhằng trên địa bàn, tuyệt đối nghiêm cấm. Còn một vài điểm nào đó mà người dân họ đi mót thì không đáng kể. Còn ở đâu mà có manh nha là xã chỉ đạo Công an bằng mọi biện pháp phải ngăn cấm, xử lý, ngăn chặn”.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hữu Huề, Trưởng Phòng Kinh tế xã Yên Na cũng khẳng định, khi nắm được thông tin xảy ra trên suối Huổi Lúc, UBND xã cùng lực lượng Công an, dân quân tuần tra, kiểm tra, tuyên truyền vận động, ngăn chặn vấn đề này, không để người dân tiếp tục vào đó nữa. Các cơ quan, ban, ngành đã cử người canh gác không để người dân vào khu vực đó thực hiện khai thác thủ công, ảnh hưởng đến an ninh trật tự, môi trường. Ông cho rằng, khó khăn của địa phương hiện nay là sau khi sáp nhập chính quyền địa phương 2 cấp, việc phân cấp, phân quyền xuống xã rất nhiều, trong khi đó, lực lượng ở xã rất mỏng. UBND xã hiện thiếu 19 người, lực lượng ở phòng, ban chỉ có 3 - 4 người. Ngoài xử lý công việc chuyên môn, công tác triển khai tuần tra, kiểm tra không có thời gian, lực lượng mỏng, ít. Do đó, xã đã tận dụng các lực lượng công an, quân sự, dân quân tự vệ, an ninh thôn bản cùng tham gia tuần tra, kiểm tra.

Để cơn sốt vàng không còn là “lời nguyền”

Dù người đứng đầu chính quyền xã khẳng định “quyết liệt” nhưng thực tế rừng phòng hộ Yên Na vẫn ngày đêm bị cày xới, băm vằm. "Vàng tặc" ngang nhiên cắm ta-leo phân chia lãnh địa. Khi được chất vấn về việc có bất kỳ văn bản, báo cáo chính thức nào lên cấp trên về thực trạng nhức nhối ở bản Hạt hay không, ông Nguyễn Hữu Huề, Trưởng Phòng Kinh tế xã Yên Na đã đưa ra một câu trả lời khiến tất cả phải ngỡ ngàng: “Chưa có, đang trong quá trình xử lý”.

Nạn "vàng tặc" hoành hành nhiều tháng, người dân kêu cứu vì mất ruộng, rừng phòng hộ xung yếu tan hoang nhưng không có một dòng báo cáo bằng văn bản nào được gửi đi. Sự im lặng của chính quyền xã Yên Na tương phản hoàn toàn với tập biên bản hiện trường dày cộp được lập trong các tháng 3,4,5,6/2026 của các Chốt, Trạm Quản lý bảo vệ rừng Yên Na, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương khiến dư luận đặt câu hỏi về tính minh bạch trong công tác quản lý.  

Là vùng đất có trữ lượng vàng lớn, trong đó, có mỏ vàng ở núi Pu Phen trữ lượng 1.300 tấn quặng vàng nguyên khai. Thế nhưng trong ký ức người dân Yên Na, vàng lại gắn với “lời nguyền” luôn để lại nổi ám ảnh. Đó là hệ lụy về tình trạng khai thác vàng trái phép diễn ra giai đoạn 2007- 2008 và kéo dài đến hàng chục năm sau. Đồi núi bị đục khoét, hầm lò được xây dựng thô sơ nên nhiều vụ sập hầm gây chết người đã xảy ra, có thời điểm chỉ trong vòng một tuần đã có 2 vụ sập hầm khiến 3 người chết. Dân làm vàng từ các nơi khác đổ về kéo theo các tệ nạn xã hội như, ma túy, mại dâm, các tổ đội khai thác vàng đánh nhau… khiến tình hình an ninh trật tự rất phức tạp. Chưa dừng lại, hóa chất từ hoạt động khai thác vàng trái phép trên đỉnh Pu Phen xả thải ra các khe suối, ngấm vào đất ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cối, khe suối nhiễm độc, cá không sống được, trâu bò uống phải nước có hóa chất không thể sinh sản….

Chính những hệ lụy đó, năm 2024, khi UBND huyện Tương Dương cũ tổ chức Hội nghị lấy ý kiến của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Ủy ban nhân dân và dân cư các bản bị ảnh hưởng về “Dự án đầu tư xây dựng công trình khai thác hầm lò quặng vàng gốc tại khu vực xã Yên Na-Yên Tĩnh, huyện Tương Dương” của Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương Mại tổng hợp Thủ Đô, 100% người được lấy ý kiến không đồng ý, dù chủ đầu tư cam kết sẽ trích một phần lợi nhuận hỗ trợ cho nhân dân vùng bị ảnh hưởng.

Nếu chính quyền địa phương, lực lượng chức năng vẫn tiếp tục thái độ bàng quan, thiếu quyết liệt và im lặng, thảm họa hủy diệt môi trường sinh thái, sập hầm chết người sẽ sớm hiện hữu. Khi đó, cái giá phải trả sẽ không chỉ là nước mắt của rừng mà là sinh mạng của người dân và sự nghiêm minh của pháp luật. Đã đến lúc tỉnh Nghệ An cần làm rõ trách nhiệm, có giải pháp quyết liệt để Yên Na thoát khỏi “lời nguyền vàng tặc”.