Khơi thông nguồn lực nhà, đất công sau sắp xếp - Bài cuối: Hành động theo từng địa chỉ

Mỗi địa chỉ cần một phương án

Trước khi quyết định xây dựng công viên tại khu đất số 1 Lý Thái Tổ (phường Vườn Lài), TP Hồ Chí Minh từng nhận nhiều đề xuất đầu tư dự án thương mại. Tuy nhiên, Thành phố cuối cùng lựa chọn dành khu đất cho không gian công cộng, đáp ứng nhu cầu về cây xanh và nơi sinh hoạt của người dân khu vực trung tâm.

Ông Trần Lưu Quang, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh, cho biết công viên là nơi người dân vui chơi, tập thể dục, tận hưởng không khí trong lành, đồng thời góp phần giảm ô nhiễm môi trường. Từ trường hợp này, ông xác định các khu đất dôi dư cần được xem xét theo nhu cầu thực tế, ưu tiên những địa bàn đang thiếu trường học, trạm y tế, công viên và thiết chế phục vụ cộng đồng.

Theo UBND TP Hồ Chí Minh, sau quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy và điều chỉnh đơn vị hành chính, Thành phố phát sinh nhiều nhà, đất công dôi dư. Nếu không được xử lý kịp thời, những cơ sở này sẽ tiếp tục bỏ trống, xuống cấp, phát sinh lấn chiếm và gây thất thoát nguồn lực công. Vì vậy, Thành phố đã xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ cơ chế đặc thù của Chính phủ.

Phạm vi xử lý không chỉ gồm tài sản mới phát sinh sau sắp xếp mà còn bao gồm các cơ sở đã giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà kể từ ngày 1/3/2025 nhưng chưa khai thác và những địa chỉ không còn nhu cầu sử dụng từ trước nhưng vẫn bị bỏ trống.

Ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, khẳng định Thành phố sẽ tạo điều kiện để tài sản dôi dư được chuyển đổi nhanh chóng, miễn phương án sử dụng đúng quy định, chính đáng và mang lại hiệu quả thiết thực.

Trọng tâm không phải ban hành thật nhiều quyết định, mà phải kết nối từng địa chỉ với nhu cầu xã hội, lựa chọn đơn vị tiếp nhận đủ năng lực và xác định thời điểm đưa công trình vào hoạt động. Để thực hiện yêu cầu này, Thành phố cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về toàn bộ quỹ nhà, đất công.

Hồ sơ mỗi địa chỉ phải thể hiện diện tích, pháp lý, hiện trạng, quy hoạch, đơn vị quản lý, nhu cầu sử dụng, nguồn vốn, phương án đề xuất và thời hạn hoàn thành. Dữ liệu về dân số, học sinh, nhu cầu khám chữa bệnh, tỷ lệ cây xanh và thiết chế văn hóa cũng cần được tích hợp để lựa chọn công năng sát thực tế.

Trên nền dữ liệu đó, tài sản có thể được phân thành bốn nhóm. Nhóm thứ nhất gồm cơ sở đủ điều kiện chuyển thành trường học, trạm y tế, thiết chế văn hóa hoặc thể thao. Nhóm thứ hai là khu đất phù hợp làm công viên, sân chơi và không gian cộng đồng tạm thời. Nhóm thứ ba gồm tài sản có khả năng cho thuê, khai thác để tạo nguồn thu. Nhóm cuối cùng là những địa chỉ đang tranh chấp, bị lấn chiếm, thiếu hồ sơ hoặc vướng quy hoạch, cần quy trình xử lý riêng.

Theo ông Nguyễn Văn Được, việc phân nhóm giúp các cơ sở đủ điều kiện được triển khai ngay, không phải chờ những hồ sơ phức tạp. Khi nhiều đơn vị cùng đề xuất sử dụng một trụ sở, phương án lựa chọn phải dựa trên mức độ cấp thiết, số người được phục vụ và khả năng vận hành. Khu vực thiếu phòng học nên ưu tiên giáo dục; nơi thiếu điểm chăm sóc sức khỏe cần xem xét bố trí cơ sở y tế. Những tài sản không phù hợp mục đích công cộng mới chuyển sang khai thác để tạo nguồn thu.

Theo thống kê của Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh có 9.434 cơ sở nhà, đất tiếp tục được giữ lại sử dụng, gồm 6.454 cơ sở tại khu vực TP Hồ Chí Minh trước đây, 1.553 cơ sở tại Bình Dương và 1.427 cơ sở tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Thành phố đã điều chuyển, thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý 370 cơ sở, đồng thời tiếp tục phối hợp tiếp nhận 15 cơ sở từ các cơ quan Trung ương.

Trao quyền gắn với trách nhiệm

Để việc chuyển đổi sát nhu cầu thực tế, Thành phố cần trao thêm quyền chủ động cho cấp phường, nơi nắm rõ hiện trạng từng khu đất và mong muốn của người dân. Tuy nhiên, quyền đề xuất và tổ chức thực hiện phải đi cùng trách nhiệm quản lý, vận hành và duy trì công trình sau đầu tư.

Ông Nguyễn Bạch Hoàng Phụng, Bí thư Đảng ủy phường Tăng Nhơn Phú, đề xuất các địa phương cần định kỳ rà soát, lập danh mục các khu đất trống để lựa chọn vị trí có thể cải tạo nhanh thành công viên, sân chơi... Bên cạnh đó, địa phương nghiên cứu chuyển một số cơ sở thể thao thương mại hoạt động chưa hết công suất sang mô hình mở theo khung giờ, tạo điều kiện để nhiều người dân cùng sử dụng.

Tại phường Bình Tân, bà Phạm Thị Ngọc Diệu, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường, cho rằng cần ưu tiên xử lý các khu đất thường phát sinh rác thải, lấn chiếm bằng những hoa viên hoặc điểm tập thể dục quy mô nhỏ. Phường cũng cần xây dựng cơ chế để khu phố, đoàn thể và cư dân cùng chăm sóc cây xanh, giám sát thiết bị, duy trì vệ sinh sau khi công trình được đưa vào hoạt động.

Còn ông Trần Quốc Trung, Bí thư Đảng ủy phường Bình Trưng, cũng đề xuất lựa chọn công năng theo hướng đa mục tiêu, kết hợp cây xanh, thể thao, sinh hoạt cộng đồng và giáo dục truyền thống trong cùng một không gian.

Cụ thể, với mô hình Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Công viên Nguyễn Tư Nghiêm được triển khai đã giúp người dân tiếp cận tư liệu thuận lợi, lại có thêm không gian vui chơi, giải trí cho người dân. Với cách làm này đang gợi mở cách lựa chọn công năng đa mục tiêu cho đất công khi chuyển đổi, trong đó một công viên có thể đồng thời bổ sung không gian cây xanh, không gian vui chơi, phục vụ sinh hoạt cộng đồng và không gian văn hoá, giáo dục truyền thống.

Theo UBND TP Hồ Chí Minh, để các mô hình chuyển đổi nhà, đất công hiệu quả không dừng ở sáng kiến riêng lẻ, Sở Tài chính cần làm đầu mối tổng hợp danh mục, theo dõi tiến độ và tháo gỡ vướng mắc; Sở Xây dựng hướng dẫn phương án khai thác, đơn giá và chính sách hỗ trợ; đồng thời các ngành quy hoạch, đất đai, y tế, giáo dục, văn hóa cùng chính quyền cơ sở phải khảo sát ngay từ đầu, tránh hồ sơ chuyển tuần tự qua nhiều đơn vị rồi quay lại bổ sung.

Bên cạnh đó, Sở Nội vụ được giao xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá, đưa kết quả quản lý và khai thác nhà, đất dôi dư thành một tiêu chí xem xét mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo sở, ngành, địa phương; chỉ tiêu không nên dừng ở số quyết định đã ban hành mà phải đo thời gian đưa tài sản vào sử dụng, số người được phục vụ, tình trạng duy tu và hiệu quả hạn chế lấn chiếm.

Về lâu dài, đối với những khu đất công đang chờ dự án dài hạn, Thành phố sẽ mở rộng hình thức sử dụng tạm thời theo nguyên tắc đầu tư vừa đủ, linh hoạt và có khả năng hoàn trả mặt bằng. Công viên mini, sân chơi, vườn cộng đồng, bãi tập thể thao hoặc không gian văn hóa ngoài trời là những công năng có thể triển khai nhanh, góp phần hạn chế xả rác và tái lấn chiếm. Thời hạn sử dụng tạm thời cần được công bố ngay từ đầu để người dân hiểu rõ và không phát sinh vướng mắc khi dự án chính thức triển khai. Nguồn xã hội hóa cũng phải gắn với quy chế minh bạch. Doanh nghiệp, người dân có thể đóng góp cây xanh, thiết bị, kinh phí hoặc công chăm sóc nhưng quyền tiếp cận công trình phải thuộc về cộng đồng.

Mỗi phương án cần xác định nguồn lực duy trì chiếu sáng, vệ sinh, tưới cây, sửa chữa thiết bị và bảo đảm an ninh. Ngân sách chịu trách nhiệm đối với các khoản chi thiết yếu; khu phố, đoàn thể và cư dân có thể tham gia tự quản, phản ánh hư hỏng và ngăn tái lấn chiếm. Nếu không có đơn vị vận hành và kinh phí duy trì, công trình dễ xuống cấp dù đã được đầu tư.

Ngoài ra, theo Chỉ thị số 14-CT/TU của Thành ủy TP Hồ Chí Minh, việc quản lý quỹ nhà, đất công phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu. HĐND, MTTQ, cộng đồng dân cư và báo chí cần tham gia giám sát những địa chỉ chậm triển khai, bị sử dụng sai mục đích hoặc tiếp tục bỏ hoang. Bởi một tài sản chỉ được xem là khai thác hiệu quả khi có người sử dụng thường xuyên, cảnh quan được duy trì và công năng đáp ứng đúng nhu cầu.

Khi từng địa chỉ có hồ sơ số, phương án riêng, đơn vị vận hành và thời hạn hoàn thành, quỹ nhà, đất công mới thực sự chuyển từ trạng thái “đã rà soát” sang “đang phục vụ” người dân.