Ký ức đồng đội dưới những lớp đất

Ngày 16/9, Câu lạc bộ Kháng chiến Khối Biệt động Sài Gòn - Gia Định cùng các ban liên lạc Biệt động cánh Tây Nam, Đội 67A, lực lượng thiếu sinh quân và Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định đã đến dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh. Trong không khí trang nghiêm, các cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và đoàn viên thanh niên dâng hoa, thắp hương tại Nhà tưởng niệm, nơi đang lưu giữ hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong quá trình tìm kiếm, quy tập tại công viên.

Nhiều cựu chiến sĩ tuổi đã cao vẫn có mặt từ sớm để chờ đến giờ vào thắp hương tưởng niệm tại Công viên Lê Thị Riêng. Trước Nhà tưởng niệm, họ lặng lẽ thắp hương, nhìn lại những di vật được tìm thấy và nhắc tên những đồng đội đã nằm lại sau các trận đánh năm 1968. Cuộc gặp gỡ không chỉ là một lễ tưởng niệm mà còn là dịp bổ sung ký ức, nhân chứng và thông tin phục vụ quá trình xác minh danh tính liệt sĩ.

Mùa xuân năm 1968, lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định đồng loạt tiến công vào năm mục tiêu trọng yếu ở trung tâm Sài Gòn gồm Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Bộ Tổng Tham mưu, Đài Phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong những trận đánh này.

Khu vực Công viên Lê Thị Riêng trước năm 1975 từng là một phần Nghĩa trang Đô Thành, còn được gọi là Nghĩa trang Chí Hòa. Những tài liệu, lời kể của nhân chứng và di vật được phát hiện cho thấy, nơi đây có thể lưu giữ hài cốt của nhiều chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Ông Huỳnh Văn Cấn, Trưởng Ban liên lạc Biệt động cánh Tây Nam nhớ lại, trong đợt đầu của cuộc tiến công, lực lượng biệt động đảm nhận nhiều nhiệm vụ ngay trong nội đô. Các trận đánh diễn ra quyết liệt, khiến nhiều chiến sĩ hy sinh. Sau đó, thi thể của một số người được đưa về khu vực Nghĩa trang Đô Thành.

Theo ông Huỳnh Văn Cấn, thế hệ chiến sĩ khi ấy sống và chiến đấu trong điều kiện đặc biệt khắc nghiệt. Họ đối diện bom đạn từng ngày nhưng vẫn giữ vững ý chí và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Với những người còn sống, việc trở lại Công viên Lê Thị Riêng hôm nay mang theo nỗi xúc động khi nhiều đồng đội từng bước được tìm thấy.

“Chiến tranh ác liệt vô cùng, anh em hy sinh rất nhiều. Đêm nằm dưới pháo, ngày sống chung với bom. Trong hoàn cảnh ấy, ý chí và phẩm chất của người chiến sĩ, người đảng viên luôn được đặt lên trên hết”, ông Cấn cho biết thêm.

Ông Nguyễn Quốc Độ, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống Kháng chiến Khối Vũ trang - Biệt động Quân khu Sài Gòn - Gia Định cho biết, điều mong mỏi lớn nhất của những người từng tham gia chiến đấu là các liệt sĩ được đưa về nơi an nghỉ trang trọng và từng bước xác định danh tính. Sau gần sáu thập niên, nhiều gia đình vẫn chờ đợi thông tin về người thân nên mỗi hài cốt, di vật được phát hiện đều có ý nghĩa đặc biệt. Theo đó, những nén hương tại Nhà tưởng niệm còn là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình. Việc tiếp tục tìm kiếm không chỉ nhằm hoàn thành trách nhiệm với người đã khuất mà còn giúp lịch sử được nhận diện rõ hơn từ những chứng tích cụ thể.

Khẩn trương nhưng không vội vàng

Theo Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, hiện nay, công tác tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng được triển khai từ ngày 23/6. Đến chiều 15/9, lực lượng chức năng vẫn duy trì việc xử lý hiện trường, mở rộng phạm vi thăm dò và đối chiếu các dấu vết tại khu A. Cập nhật ngày 16/9, lực lượng chức năng đã quy tập 646 bộ hài cốt liệt sĩ. Việc phát hiện rãnh mộ số 2 tại khu A mở thêm cơ sở để đối chiếu tài liệu, nhận diện cách bố trí các rãnh chôn và tiếp tục rà soát những vị trí nghi vấn.

Tại hiện trường, từng lớp đất được bóc tách theo phương pháp cuốn chiếu. Khi phát hiện dấu hiệu liên quan đến hài cốt hoặc di vật, lực lượng tạm dừng máy móc, chuyển sang thao tác thủ công. Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ bởi nhiều phần hài cốt có thể nằm chồng lấn hoặc đan xen sau thời gian dài.

Trung tá Lê Ngọc Hà, Trưởng Đội K74, cho biết đơn vị thực hiện nhiệm vụ với tinh thần khẩn trương, quyết tâm, thận trọng và tỉ mỉ, kể cả vào ngày nghỉ. Trước khi bắt đầu công việc, cán bộ, chiến sĩ đều dâng hương tưởng niệm các liệt sĩ. Nghi thức này được duy trì từ khi đơn vị nhận nhiệm vụ tại công viên.

Theo Trung tá Lê Ngọc Hà, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là “mệnh lệnh từ trái tim”. Mỗi hài cốt được tìm thấy là kết quả của quá trình tìm kiếm cẩn trọng, đồng thời nhắc nhở thế hệ trẻ rằng cuộc sống hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của nhiều thế hệ.

Bên cạnh việc mở rộng hiện trường, Đội K74 tiếp tục tiếp nhận thông tin từ nhân chứng và người dân. Trung tá Lê Ngọc Hà mong những người đang lưu giữ tài liệu, ký ức hoặc biết địa điểm an táng ban đầu của các liệt sĩ chủ động cung cấp cho cơ quan chức năng. Một thông tin đúng thời điểm có thể mở thêm hướng tìm kiếm và giúp xác định vị trí còn nghi vấn.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, cho biết đơn vị đang tiến hành tổng kết giai đoạn một của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Kết quả sẽ được đánh giá toàn diện để phát huy những mặt đã làm được, khắc phục hạn chế và triển khai giai đoạn tiếp theo.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, việc tìm thấy rãnh mộ số 2 tại khu A tạo thêm cơ sở để tiếp tục rà soát những vị trí nghi vấn. Lực lượng chức năng sẽ đối chiếu tài liệu lịch sử, lời kể nhân chứng, sơ đồ cũ và di vật tại hiện trường nhằm hạn chế thấp nhất nguy cơ bỏ sót.

“Công việc hiện nay được tiến hành với tinh thần khẩn trương, tích cực, tỉ mỉ, khoa học nhưng không vội vàng. Chúng tôi sẽ cố gắng hoàn thành nhiệm vụ này như một lời tri ân các Anh hùng liệt sĩ”, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh.

Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh sẽ phối hợp Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 báo cáo Thường trực Thành ủy, Ủy ban nhân dân TP Hồ Chí Minh và Ban Chỉ đạo 515 quốc gia về kế hoạch tổ chức lễ viếng, lễ truy điệu và an táng các hài cốt liệt sĩ. Hoạt động này dự kiến diễn ra vào đầu tháng 10.

Trong thời gian chờ tổ chức lễ truy điệu, nhiệm vụ tìm kiếm vẫn tiếp tục. Những cán bộ, chiến sĩ tại hiện trường thận trọng với từng lớp đất, từng mảnh di vật; còn các cựu chiến sĩ và người dân tiếp tục đến thắp hương, cung cấp thông tin. Mỗi phần hài cốt được đưa lên khỏi lòng đất là thêm một người lính được trở về, đồng thời nối dài hành trình tri ân của Thành phố đối với những người đã hy sinh vì độc lập, hòa bình.