Những chuyến bay mang theo không chỉ các mẫu hài cốt được nâng niu, bảo quản cẩn trọng mà còn gửi gắm niềm tri ân và hy vọng đưa những người đã hy sinh trở về với tên tuổi, quê hương, gia đình sau hơn nửa thế kỷ.
Những chuyến bay mang theo hy vọng
5 giờ sáng 11/9, TP Hồ Chí Minh vẫn còn chìm trong khoảng lặng của buổi sớm. Những ánh đèn đường chưa tắt hẳn. Tại Ga Quân sự, Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, không khí làm việc đã khẩn trương.
Các đại biểu, cán bộ, chiến sĩ và lực lượng tham gia nhiệm vụ tất bật chuẩn bị cho lễ dâng hoa, dâng hương và tiễn các mẫu hài cốt liệt sĩ ra Hà Nội. Không tiếng ồn ào, không sự vội vã thường thấy ở một nhà ga hàng không, mọi công việc diễn ra trong sự tập trung và cẩn trọng.
Trên khu vực tập kết, 144 thùng chuyên dụng chứa các mẫu hài cốt liệt sĩ được niêm phong, đóng gói cẩn thận và phủ Quốc kỳ. Mỗi thùng hàng không chỉ mang một mã số hay một mẫu vật phục vụ giám định khoa học, mà còn là một phần ký ức về những người đã hy sinh.
Tổng cộng 13.563 mẫu được vận chuyển trong chuyến bay lần này. Trong đó, Đồng Nai có 4.651 mẫu, Tây Ninh 5.287 mẫu và Lâm Đồng 3.625 mẫu. Tại Hà Nội, các mẫu được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để thực hiện giám định ADN.
Đúng 6 giờ, lễ dâng hoa, dâng hương được tổ chức. Trong không khí trang nghiêm, những nén hương được dâng lên tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Khoảnh khắc ấy khiến hành trình của những mẫu hài cốt trở nên đặc biệt hơn, đó không chỉ là một chuyến vận chuyển mà là một nghi lễ tiễn đưa những người đã hy sinh trên hành trình trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình.
Đúng 7 giờ 30 phút, vận tải cơ CASA-295 của Quân chủng Phòng không - Không quân cất cánh, mang theo những mẫu hài cốt liệt sĩ ra Hà Nội. Một hành trình mới bắt đầu.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Nhưng với nhiều gia đình, thời gian dường như chưa thể khép lại câu chuyện về người thân đã ra đi.
Có những người cha, người mẹ đã chờ cả đời. Có những người vợ mang theo ký ức về người chồng trong suốt những năm tháng dài. Có những người con lớn lên mà vẫn chưa biết chính xác người thân của mình đang nằm ở đâu. Phía sau những ngôi mộ chưa rõ tên là sự chờ đợi và khắc khoải kéo dài qua nhiều thế hệ.
Chính vì vậy, từng mẫu hài cốt được thu thập, từng mẫu sinh phẩm được đưa đi giám định đều mang theo một hy vọng xác định được danh tính của một người đã hy sinh; trả lại cho họ cái tên; xác định quê quán, đơn vị; quan trọng hơn là giúp một gia đình hoàn thành tâm nguyện đã chờ đợi quá lâu.
Trung tướng Trần Vinh Ngọc, Chính ủy Quân khu 7, cho biết trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc đã hiến dâng tuổi thanh xuân, máu xương để bảo vệ độc lập, tự do và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Sự hy sinh của các Anh hùng, liệt sĩ đã góp phần làm nên cuộc sống hòa bình, độc lập, tự do và hạnh phúc hôm nay.
Hơn nửa thế kỷ đất nước hòa bình, vẫn còn những người con ưu tú của Tổ quốc nằm lại trong lòng đất nhưng chưa xác định đầy đủ danh tính. Phía sau những ngôi mộ chưa rõ tên là sự chờ đợi, khắc khoải của cha, mẹ, vợ và thân nhân liệt sĩ qua nhiều năm tháng.
Thời gian qua, lực lượng vũ trang Quân khu 7 phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng, cấp ủy, chính quyền địa phương, nhân chứng lịch sử và các nhà khoa học triển khai nhiều giải pháp tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Qua đó, thể hiện trách nhiệm, tình cảm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc, đồng thời góp phần gìn giữ, phát huy đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”.
“Mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ được trao đi hôm nay là thêm một hy vọng được thắp lên, góp phần xoa dịu nỗi mòn mỏi, chờ mong của người thân, gia đình sau bao năm tháng. Xin cúi đầu tiễn biệt các anh về với Thủ đô yêu dấu, để ánh sáng khoa học và sự tri ân gọi đúng tên các anh, đưa các anh trở về trong vòng tay yêu thương của đồng bào, đồng chí, gia đình và những người thân yêu”, Trung tướng Trần Vinh Ngọc chia sẻ.
Đây không phải lần đầu những mẫu hài cốt liệt sĩ được đưa ra Hà Nội bằng máy bay. Trước đó, sáng 21/8, một chuyến bay đặc biệt đã vận chuyển hơn 7.000 mẫu hài cốt liệt sĩ từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nội phục vụ giám định ADN. Từ tháng 4/2026, Thành phố đã hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm tại 18 nghĩa trang liệt sĩ, với hơn 9.800 phần mộ chưa xác định được danh tính; hơn 7.000 mẫu hài cốt liệt sĩ được thu thập, bảo đảm yêu cầu, tiêu chuẩn phục vụ giám định.
Sau lễ dâng hoa, dâng hương ngày 21/8, các mẫu hài cốt liệt sĩ được đưa lên máy bay CASA C-295 của Quân chủng Phòng không - Không quân. Một hành trình đặc biệt lại bắt đầu, lần này mang theo hơn 7.000 hy vọng được soi chiếu bằng khoa học để tìm lại những cái tên đã bị thời gian phủ mờ.
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Chỉ đạo Thành phố về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cho biết từ tháng 4/2026 đến nay, Thành phố đã hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm tại 18 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn, vượt kế hoạch đề ra. Các lực lượng đã lấy mẫu tại hơn 9.800 phần mộ chưa xác định được danh tính; trong đó hơn 7.000 mẫu hài cốt liệt sĩ được thu thập, bảo đảm các yêu cầu, tiêu chuẩn để phục vụ giám định ADN.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, chuyến bay đặc biệt do TP Hồ Chí Minh phối hợp Quân chủng Phòng không - Không quân tổ chức lần này nhằm vận chuyển, bàn giao hơn 7.000 mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang trên địa bàn Thành phố ra Hà Nội để phục vụ giám định ADN. Đây là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
“Chuyến bay đặc biệt thể hiện tình cảm và trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân TP Hồ Chí Minh đối với các Anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh trên mảnh đất Sài Gòn - Gia Định, Chợ Lớn”, ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.
Theo Thiếu tướng Vũ Văn Điền, Tư lệnh Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, thời gian qua, cán bộ, chiến sĩ Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh đã tiếp nhận thông tin từ các nhân chứng và nhân dân, tổ chức sàng lọc, phối hợp với các nhà khoa học nghiên cứu, hội thảo, xác định những khu vực có khả năng còn hài cốt liệt sĩ để triển khai tìm kiếm, quy tập.
Đến nay, lực lượng chức năng đã hoàn thành lấy mẫu tại 18 nghĩa trang trên địa bàn; đồng thời tiếp tục tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng và một số địa điểm khác được xác định thông qua thông tin từ nhân chứng, nhân dân cung cấp.
Đằng sau mỗi chuyến bay là một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng. Sư đoàn 370 phối hợp Lữ đoàn 98 chuẩn bị hai máy bay CASA C-295, trong đó một máy bay thực hiện nhiệm vụ chính và một máy bay dự bị. Các phương án được luyện tập, hiệp đồng chặt chẽ; công tác điều hành bay, thời tiết, sân bay dự bị và các phương án bảo đảm an toàn đều được tính toán để chuyến bay thực hiện đúng kế hoạch.
Đại tá Phan Việt Anh, Phó Sư đoàn trưởng Sư đoàn 370, gọi đây là một nhiệm vụ đặc biệt, thiêng liêng, thể hiện sự tri ân đối với các Anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Dù thời gian chuẩn bị ngắn, cán bộ, chiến sĩ không quản ngày đêm, quyết tâm tổ chức và phối hợp thực hiện nhiệm vụ một cách trọn vẹn.
“Đảng, Nhà nước đang quyết tâm thực hiện mục tiêu trong chương trình 500 ngày đêm; Sư đoàn 370 là đơn vị đóng quân, quản lý vùng trời phía Nam Tổ quốc, xác định đây là nhiệm vụ quan trọng, góp phần vào thành công chung của Đảng và Nhà nước”, ông Phan Việt Anh nhấn mạnh.
Dưới lòng đất, cuộc tìm kiếm vẫn tiếp tục
Trong khi những chuyến bay đưa mẫu hài cốt ra Hà Nội để giám định, tại TP Hồ Chí Minh, cuộc tìm kiếm vẫn tiếp tục.
Ở Công viên Lê Thị Riêng, hơn 2 tháng qua, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh đã mở rộng phạm vi tìm kiếm tại Khu A và Khu B. Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, công việc vẫn được triển khai khẩn trương, liên tục.
Hiện lực lượng tập trung tại rãnh thứ hai của Khu A. Phạm vi đào tìm được mở rộng trên cơ sở kết quả khảo sát và những dấu hiệu phát hiện trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Khối lượng đất cần xử lý còn lớn. Máy móc, nhân lực được duy trì liên tục. Nhưng tại những vị trí xuất hiện tín hiệu hoặc phát hiện hài cốt, tiếng máy cơ giới sẽ dừng lại.
Phần việc còn lại được thực hiện bằng đôi tay của cán bộ, chiến sĩ. Từng lớp đất được kiểm tra thận trọng, tỉ mỉ để hạn chế bỏ sót hài cốt và di vật, đồng thời giữ nguyên vẹn những gì còn lại sau nhiều năm nằm dưới lòng đất.
Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội K74, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, nói về quan điểm xuyên suốt của lực lượng làm nhiệm vụ: “Còn thông tin, còn dấu tích thì còn tiếp tục tìm kiếm”.
Mưa nắng thất thường, thời tiết thay đổi liên tục khiến công tác khai quật gặp không ít khó khăn. Nhà bạt, mái che và các phương tiện bảo đảm được bố trí để vừa duy trì tiến độ, vừa bảo vệ những phần hài cốt còn nằm dưới lòng đất. Cán bộ, chiến sĩ luôn quán triệt tinh thần đoàn kết, quyết tâm cao nhất, thực hiện nhiệm vụ với sự thận trọng và trách nhiệm cao nhất.
“Mục tiêu của chúng tôi là quy tập hài cốt liệt sĩ một cách trọn vẹn, an toàn và khi nào không còn hài cốt liệt sĩ trong khu vực thì lực lượng mới dừng nhiệm vụ”, Trung tá Lê Ngọc Hà nhấn mạnh.
Từ ngày 23/6 đến hết ngày 14/9/2026, các lực lượng đã phát hiện, quy tập 632 bộ hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng; trong đó 296 bộ có di vật. Số hài cốt được quy tập gồm 599 bộ riêng lẻ và 33 bộ tại 8 vị trí mộ tập thể, gồm 2 vị trí tại Khu A và 6 vị trí tại Khu B.
Những con số ấy cho thấy quy mô của cuộc tìm kiếm, nhưng cũng gợi lên một điều khác: dưới lòng đất vẫn còn những câu chuyện chưa được gọi tên.
Mỗi mẫu hài cốt được đưa lên máy bay là một bước tiến trên hành trình tìm lại danh tính. Mỗi kết quả giám định ADN thành công có thể là khoảnh khắc một gia đình sau hàng chục năm được biết người thân của mình đã nằm lại ở đâu, tên gì, quê quán nơi nào.
Hành trình ấy được gọi là một cuộc chạy đua với thời gian, bởi những thân nhân, đồng đội của các liệt sĩ cũng ngày càng cao tuổi. Khi những người từng biết, từng nhớ về các liệt sĩ dần thưa đi, cơ hội xác định danh tính cũng trở nên quý giá hơn.
Vì thế, từ những nghĩa trang, những địa điểm được nhân chứng và nhân dân cung cấp thông tin, đến những khu vực khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng; từ đôi tay cẩn trọng của người lính trên hiện trường đến những phòng giám định ADN ở Hà Nội, tất cả đang nối thành một hành trình.
Đó không chỉ là hành trình tìm kiếm hài cốt mà còn là hành trình trả lại tên tuổi, quê hương và gia đình cho những người đã hy sinh. Sau hơn nửa thế kỷ, các liệt sĩ được trở về trong vòng tay người thân.
