Để làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc phỏng vấn Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội về những kết quả sau hơn một năm cả nước thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.
Sau hơn một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Trung tướng có ghi nhận gì về những kết quả bước đầu khẳng định tính đúng đắn của mô hình mới?
Thực tiễn đã bước đầu cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp là chủ trương lớn, đúng hướng, phù hợp yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.
Điểm nổi bật trước hết là bộ máy được tổ chức theo hướng tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo, điều hành và nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Nhiều địa phương đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức, phân công nhiệm vụ, bảo đảm hoạt động cơ bản thông suốt, không để khoảng trống trong quản lý Nhà nước.
Thứ hai, mô hình mới đang tạo chuyển biến rõ hơn theo hướng chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ và liên thông dữ liệu được đẩy mạnh; qua đó giảm thời gian, chi phí và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Thứ ba, việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho địa phương, nhất là cấp xã, đã tạo điều kiện để cấp cơ sở chủ động giải quyết công việc thuộc thẩm quyền, phản ứng nhanh hơn trước những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Từ góc độ quốc phòng, an ninh, một ý nghĩa rất quan trọng là mô hình mới góp phần tăng cường năng lực quản trị địa bàn, nâng cao khả năng nắm tình hình ngay từ cơ sở, qua đó phục vụ tốt hơn yêu cầu giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Những kết quả bước đầu đó là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình, chứ không phải là điểm kết thúc của quá trình đổi mới.
Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn vận hành mô hình mới cũng cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được hoàn thiện, theo Trung tướng những hạn chế cần khắc phục là gì?
Cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, một mô hình tổ chức lớn, tác động đến toàn bộ hệ thống chính trị và đời sống xã hội, không thể hoàn thiện ngay trong thời gian ngắn. Sau hơn một năm vận hành, một số vấn đề cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh.
Trước hết là phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền ở một số lĩnh vực chưa thật sự đồng bộ, rõ ràng. Một số quy định pháp luật và hướng dẫn chuyên ngành chưa theo kịp mô hình mới, dẫn đến có nơi còn lúng túng trong xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và trách nhiệm giải quyết công việc. Đây cũng là vấn đề đã được Trung ương yêu cầu tiếp tục tháo gỡ.
Thứ hai là năng lực thực thi của cấp xã chưa đồng đều. Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển xuống cơ sở, yêu cầu đối với cán bộ, công chức cấp xã cao hơn trước rất nhiều, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, tài chính, quy hoạch, xây dựng, công nghệ thông tin và giải quyết thủ tục hành chính. Vì vậy, đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa đội ngũ là yêu cầu rất cấp thiết.
Thứ ba là cơ sở vật chất, trang thiết bị, hạ tầng số, dữ liệu và điều kiện làm việc ở một số địa bàn còn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Điều này càng rõ ở những địa bàn rộng, dân cư phân tán, miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa.
Thứ tư, cần tiếp tục xử lý tốt tài sản công, trụ sở dôi dư, hồ sơ, tài liệu và các nguồn lực sau sắp xếp, bảo đảm sử dụng hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Trung ương cũng đã đặt yêu cầu tăng cường quản lý, thanh tra, kiểm tra nội dung này.
Một vấn đề đáng quan tâm là phải tiếp tục đánh giá hiệu quả thực chất của mô hình, không chỉ nhìn vào việc bộ máy đã được sắp xếp xong hay chưa, mà quan trọng nhất là người dân có được phục vụ tốt hơn không, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không, việc quản lý nhà nước có nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn không. Nói cách khác, cần chuyển mạnh từ tư duy “sắp xếp bộ máy” sang “nâng cao chất lượng quản trị và phục vụ nhân dân”.
Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp thực sự phát huy hiệu quả trong giai đoạn tới, chúng ta cần tập trung thực hiện đồng bộ giải pháp trọng tâm nào, thưa Trung tướng?
Theo tôi, thời gian tới cần tập trung vào một số nhóm giải pháp có tính nền tảng.
Một là tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật về chính quyền địa phương hai cấp. Phải rà soát toàn bộ hệ thống quy định để bảo đảm phân cấp, phân quyền thực chất, rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; hạn chế tình trạng một việc nhưng nhiều cơ quan cùng tham gia hoặc ngược lại không xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm.
Hai là xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thực sự đáp ứng yêu cầu mới. Đây là khâu quyết định. Cần đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm, nhất là kỹ năng quản trị, pháp luật, tài chính, đất đai, quy hoạch, chuyển đổi số; đồng thời có cơ chế thu hút, trọng dụng người có năng lực về cơ sở. Trung ương cũng đã xác định việc nâng cao năng lực cán bộ cấp xã là một nhiệm vụ trọng tâm.
Ba là đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa thủ tục lên môi trường điện tử mà phải hình thành hệ thống dữ liệu liên thông, để người dân không phải cung cấp lại những thông tin Nhà nước đã có, tiến tới giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính ở những lĩnh vực phù hợp. Đây cũng là hướng Chính phủ đang tiếp tục thúc đẩy.
Bốn là bảo đảm nguồn lực cho cấp cơ sở. Phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực về tài chính, con người, cơ sở vật chất và công nghệ. Không thể giao thêm nhiệm vụ nhưng nguồn lực không tương xứng.
Năm là tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, đồng thời chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm ở những lĩnh vực phù hợp. Phân cấp càng mạnh thì cơ chế kiểm tra, giám sát càng phải rõ và hiệu quả.
Cuối cùng, cần lấy sự hài lòng và quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo quan trọng nhất. Mô hình chính quyền hai cấp chỉ thực sự thành công khi bộ máy tinh gọn hơn nhưng không làm giảm chất lượng phục vụ; ngược lại, phải tạo ra một nền quản trị địa phương hiệu lực hơn, hiệu quả hơn, gần dân hơn và phục vụ Nhân dân tốt hơn.
Đây cũng là quá trình cần được tiếp tục tổng kết thực tiễn, kịp thời điều chỉnh những điểm chưa phù hợp, nhân rộng những mô hình tốt, để chính quyền địa phương hai cấp ngày càng vận hành ổn định và hiệu quả trong giai đoạn 2026–2030.
Xin trân trọng cảm ơn Trung tướng!
