Những kết quả đó đang được nối tiếp bằng công tác xác minh hồ sơ, thu thập thông tin và giám định ADN trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
“Còn thông tin thì phải tiếp tục xác minh; còn cơ sở thì phải tiếp tục tìm kiếm”
Lễ an táng hài cốt liệt sĩ tại tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Sông Mã (Sơn La). Ảnh: Quang Quyết/TTXVN
Cuối tháng 9/2026, từ thông tin của người dân bản Cang Kiểng, xã Chiềng Khoong, tỉnh Sơn La, lực lượng chức năng tổ chức tìm kiếm tại khu vườn của một gia đình, nơi được cho là có hai liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống thực dân Pháp được an táng. Sau 4 ngày, ngày 27/9, hai hài cốt được tìm thấy cùng xương sọ, xương ống chân, tay, răng và một số di vật, trong đó có mảnh đạn. Mẫu sinh phẩm cũng được thu thập để phục vụ giám định ADN.
Sáng 1/10, hai hài cốt được truy điệu và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Sông Mã. Chủ tịch UBND xã Sông Mã Hoàng Văn Thuyên cho biết, địa phương tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng, lấy mẫu sinh phẩm để sớm xác định danh tính, mang lại tên, tuổi chính xác cho các liệt sĩ.
Thông tin ban đầu về hai liệt sĩ do ông Lường Văn Tụi và ông Hà Văn Pâng, cùng ở bản Cang Kiểng, cung cấp. Từ đầu mối này, lực lượng chức năng phối hợp với chính quyền địa phương huy động 30 cán bộ, chiến sĩ, dân quân tự vệ tổ chức tìm kiếm tại khu vực được xác định.
Cũng trong những ngày cuối tháng 9, tại Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng tìm kiếm vẫn làm việc giữa những trận mưa lớn. Ngày 1/10, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh phát hiện thêm 19 hài cốt, nâng tổng số hài cốt được tìm thấy, quy tập ở công viên này lên 701, gồm 668 hài cốt riêng lẻ và 33 bộ hài cốt tại 8 vị trí mộ tập thể, cùng 304 bộ di vật. Riêng trong ngày, hơn 500 m3 đất được xử lý bằng máy móc kết hợp đào thủ công.
Mưa lớn khiến nước tràn xuống các hố đào, đất nhão, việc tìm kiếm và cất bốc gặp nhiều khó khăn. Cán bộ, chiến sĩ Đội K74 sử dụng máy bơm công suất lớn để hút nước, che bạt và tiếp tục đào thủ công ở những vị trí cần thiết. Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội K74 cho biết: “Mưa lớn coi như mưa nhỏ, mưa nhỏ coi như không mưa. Khi phát hiện hài cốt là căng bạt, chăng đèn làm cả trưa, cả tối, xuyên đêm để đưa các bác lên”.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm tại 18/18 nghĩa trang liệt sĩ với 9.854 mẫu, trong đó 7.104 mẫu đủ điều kiện giám định ADN. Ngoài khu vực Công viên Lê Thị Riêng, lực lượng chức năng còn tìm kiếm, quy tập thêm 5 hài cốt tại xã Thường Tân.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường, Trưởng ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Thành phố cho biết, thành phố tiếp tục rà soát, bổ sung hồ sơ, danh sách, sơ đồ, bản đồ; khai thác các nguồn hồ sơ, tài liệu và gặp gỡ nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, nhân dân. Còn thông tin thì phải tiếp tục xác minh; còn cơ sở thì phải tiếp tục tìm kiếm.
Đẩy nhanh lấy mẫu, giám định ADN để xác định danh tính liệt sĩ
Công việc lấy mẫu sinh phẩm cũng đang được triển khai ở nhiều nơi. Tại Cà Mau, đến ngày 26/9, các lực lượng đã khai quật 3.184 trong tổng số 3.464 phần mộ chưa có thông tin tại 11 nghĩa trang liệt sĩ, tỷ lệ lấy mẫu sinh phẩm thành công đạt 73,8%.
Tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh, 8 tổ chuyên môn được duy trì để thực hiện khai quật, lấy mẫu. Những phần mộ đã khai quật được kiểm tra, ghi nhận thông tin và thu thập mẫu theo quy trình trước khi chuyển đến cơ sở giám định. Cà Mau dự kiến chuyển số mẫu thu thập được ra Hà Nội để bàn giao cho các cơ quan giám định ADN vào ngày 5/10.
Trực tiếp tham gia công việc này, Trung tá Vương Đắc Phong, Đại đội Thông tin, Phòng Tham mưu, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Cà Mau cho biết, mỗi khi tìm thấy kỷ vật, cán bộ làm nhiệm vụ đều xúc động và bảo quản cẩn thận hài cốt, di vật, mong sớm đưa các liệt sĩ về với gia đình.
Tiếp nối quá trình tìm kiếm là khâu xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Trong cuộc làm việc ngày 14/9 của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo đánh giá về công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN, Bộ Nội vụ cho biết các đơn vị được giao hoàn thành giám định 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ trong khuôn khổ Chiến dịch. Đến thời điểm báo cáo, mới giám định 210 mẫu và xác định đúng danh tính 10 trường hợp.
Các cơ sở giám định đang tiếp nhận số lượng mẫu lớn. Viện Pháp y Quốc gia tiếp nhận 16.636 mẫu, Viện Pháp y Quân đội 35.776 mẫu, Viện Sinh học 37.610 mẫu. Song khó khăn lớn hiện nay là chất lượng mẫu và năng lực giám định. Nhiều hài cốt đã chôn cất lâu năm trong điều kiện khí hậu nóng ẩm nên chất lượng ADN bị suy giảm; trong khi đó, nhiều thân nhân liệt sĩ tuổi cao, sức yếu hoặc đã qua đời, gây khó khăn cho việc lấy mẫu đối chứng.
Một số công nghệ mới đang được thử nghiệm để khắc phục tình trạng này. Công nghệ NGS-SNP được thử nghiệm với 58 mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh, trong đó 54 mẫu đạt dữ liệu chuẩn để đối sánh. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng, 965 phần mộ được khai quật, thu được mẫu đủ điều kiện phân tích từ 535 mộ. Từ đầu năm đến nay, bằng việc kết hợp công nghệ ADN ty thể và công nghệ NGS-SNP có độ phân giải cao, Trung tâm Giám định ADN đã có đủ căn cứ khoa học và pháp lý để công bố danh tính 10 trường hợp hài cốt liệt sĩ và trao kết quả cho thân nhân.
Cùng với việc tìm kiếm trong nước, việc khai thác các nguồn thông tin từ thời chiến cũng đang được chú trọng. Theo dữ liệu do tổ chức Mission POW-MIA của Hoa Kỳ cung cấp, tại ấp Tân Lập, xã Bến Cầu, Tây Ninh có một hố chôn tập thể nghi chứa 16 hài cốt chiến sĩ Việt Nam. Hội thảo chuyên đề do Ban Chỉ đạo tỉnh Tây Ninh tổ chức ngày 16/9 đã đối chiếu dữ liệu của Mission POW-MIA với lịch sử chiến đấu của Lữ đoàn đặc công 429 và nhận định có cơ sở về khả năng tồn tại mộ liệt sĩ tập thể chưa được quy tập tại đây. Tỉnh tiếp tục kêu gọi cựu chiến binh, cựu du kích, dân quân, cán bộ từng tham gia chiến đấu và người dân cung cấp thông tin về trận đánh, vị trí chôn cất, nơi đối phương thu gom thi thể hoặc những thay đổi của địa hình để phục vụ xác minh.
Nội dung này cũng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong phát biểu tại Hiệp hội Chính sách Đối ngoại Hoa Kỳ ngày 22/9, khi đề nghị Hoa Kỳ tiếp tục đồng hành với Việt Nam trong khắc phục hậu quả chiến tranh, trong đó có “chia sẻ hồ sơ chiến trường, thông tin lưu trữ và hỗ trợ giám định ADN” phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm. Mỗi kết quả đạt được đều có ý nghĩa đối với những gia đình còn mang nỗi đau chiến tranh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
Chiến dịch 500 ngày đêm đang được triển khai đồng thời ở nhiều khâu. Những người trực tiếp thực hiện vẫn tiếp tục công việc trên thực địa, trong phòng giám định và tại các nghĩa trang, với mong muốn sớm có thêm những trường hợp được xác định danh tính, mở thêm cơ hội để những người đã hy sinh được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình sau những năm tháng dài xa cách.
