Sự trỗi dậy của 'Học thuyết Monroe' và 3 bài toán hóc búa đối với châu Âu

Theo các chuyên gia cấp cáo Asli Aydıntaşbaş và Chris Herrmann thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) ngày 5/1, sự kiện lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro vừa qua là một "cú sốc" làm rung chuyển các nước tại lục địa già, báo hiệu sự trở lại của một chính sách đối ngoại can thiệp mạnh mẽ, đơn phương và đầy khó đoán dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Việc ông Trump công khai viện dẫn “Học thuyết Monroe” - một tầm nhìn về sự thống trị Tây bán cầu được hậu thuẫn bởi sức mạnh quân sự - đã đặt châu Âu trước các thách thức chiến lược nghiêm trọng, kéo dài từ Bắc Cực đến Ukraine.

An ninh Bắc Cực và tương lai của Greenland

Thách thức cấp bách nhất hiện hữu ngay tại "sân sau" của châu Âu là vùng cực Bắc. Các chuyên gia ECFR trên nhận định rằng, sự sẵn sàng triển khai quân đội để theo đuổi lợi ích kinh tế và chính trị nội bộ của chính quyền Trump đang gây áp lực cực lớn lên Đan Mạch và các quốc gia láng giềng.

Greenland, với vị trí địa lý chiến lược và nguồn khoáng sản dồi dào, từ lâu đã nằm trong tầm ngắm của Washington. Theo ECFR: Thứ nhất, nguy cơ quân sự hóa. Mỹ có thể mở rộng phạm vi an ninh tại Greenland với lý do đối phó Nga và Trung Quốc.

Thứ hai, thế tiến thoái lưỡng nan, các chính phủ châu Âu phải lựa chọn giữa việc nhượng bộ để duy trì hòa hợp xuyên Đại Tây Dương hoặc chống lại để bảo vệ chủ quyền. Việc không đoàn kết sẽ dẫn đến sự chia rẽ sâu sắc hơn bên trong nội bộ châu Âu.

Hệ lụy đối với cuộc chiến tại Ukraine

Dù Washington mô tả việc bắt giữ ông Maduro là "hành động liên quan đến vấn đề ma túy", nhưng đối với các nhà quan sát châu Âu, đây là chỉ dấu cho thấy Mỹ sẵn sàng vi phạm chủ quyền quốc gia khác để tái cấu trúc hệ thống quốc tế theo hướng "phạm vi ảnh hưởng của các cường quốc".

Điều này làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về tương lai của Ukraine: Thỏa thuận hòa bình bất lợi, giới ngoại giao châu Âu lo sợ ông Trump có thể tìm cách làm trung gian cho một thỏa thuận gây bất lợi cho Kyiv.

Tiếp đó là sự dịch chuyển nguồn lực: Việc Mỹ tập trung can thiệp vào Mỹ Latinh có thể làm chệch hướng nguồn lực chính trị khỏi an ninh châu Âu, vô hình trung tạo điều kiện để "Moskva theo đuổi các thỏa thuận giao dịch về lãnh thổ với Washington".

Tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, chiến dịch tại Venezuela được xem là "phép thử" về giới hạn của Mỹ. Dù kịch bản tương tự khó lặp lại tại eo biển Đài Loan, nhưng các chuyên gia lo ngại Bắc Kinh có thể diễn giải hành động của Mỹ như bằng chứng về một môi trường toàn cầu "dễ dãi" hơn đối với các chiến thuật cưỡng chế.

Các chuyên gia của ECFR trên nhận định, việc "bình thường hóa sử dụng vũ lực đơn phương" có thể làm suy giảm hiệu quả của các công cụ răn đe, làm mất ổn định cán cân an ninh vốn đã mong manh tại eo biển Đài Loan. Châu Âu hiện đứng trước yêu cầu phải tự xây dựng khả năng phục hồi kinh tế và năng lực quốc phòng để tự bảo vệ mình trước kịch bản căng thẳng Mỹ - Trung leo thang.

Châu Âu trước tình thế mới: Tự chủ hay lệ thuộc?

Các chuyên gia của ECFR khẳng định, vụ bắt giữ ông Maduro không phải là một sự kiện đơn lẻ mà là một sự kiện mang tính bước ngoặt. Nó minh chứng cho sự "tuỳ tiện" của chính quyền Trump với các giải pháp quân sự và một thế giới được điều chỉnh bởi quyền lực thay vì luật pháp quốc tế.

Từ Greenland đến Ukraine và Đài Loan, các nhà lãnh đạo châu Âu buộc phải chuẩn bị cho một môi trường chiến lược mà hành động của đồng minh mạnh nhất cũng trở nên khó đoán định như các đối thủ.

Các chuyên gia của ECFR kết luận: "Thời điểm này nhấn mạnh tính cấp thiết của việc tăng cường phối hợp, tự chủ chiến lược và chuẩn bị ứng phó khủng hoảng ở châu Âu - không chỉ để quản lý các đối thủ, mà còn để vượt qua những rủi ro do một đồng minh ngày càng thất thường gây ra".