Người tiêu dùng chọn mua hàng tại siêu thị ở Frankfurt, Đức. Ảnh minh họa: THX/TTXVN
Năm 2025, có 92,7 triệu người tại Liên minh châu Âu (EU) đứng trước nguy cơ nghèo đói hoặc bị loại trừ xã hội. Con số này tương đương với 20,9% tổng dân số, nghĩa là cứ gần 5 người thì có 1 người rơi vào hoàn cảnh này. Tỷ lệ có nguy cơ nghèo đói hoặc bị loại trừ xã hội (chỉ số AROPE) ghi nhận sự phân hóa rõ rệt không chỉ giữa các quốc gia châu Âu mà còn giữa những vùng miền trong cùng một nước.
Vậy, những quốc gia và vùng miền nào có tỷ lệ nguy cơ nghèo đói cao nhất? Khoảng cách giữa các thành phố thủ đô và mức trung bình của cả nước lớn đến mức nào?
Theo số liệu từ Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), Bulgaria (29,0%), Hy Lạp (27,5%) và Romania (27,4%) là những quốc gia có tỷ lệ AROPE cao nhất trong năm 2025. Ngược lại, các mức thấp nhất được ghi nhận tại Cộng hòa Czech (11,5%), Ba Lan (15,0%) và Slovenia (15,5%).
Trong số bốn nền kinh tế lớn nhất EU, Tây Ban Nha nổi lên với tỷ lệ cao nhất là 25,7%, đồng nghĩa với việc cứ hơn 4 người thì có 1 người đối mặt với rủi ro. Đức (21,2%) và Italy (22,6%) đều cao hơn mức trung bình của EU (20,9%). Pháp (20,8%) nằm ngay dưới mức trung bình này.
Nguy cơ nghèo đói tại các thủ đô
Người vô gia cư trên đường phố tại London, Anh. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Cục diện thay đổi rõ rệt khi xét riêng các thành phố thủ đô. Trong số 24 thủ đô châu Âu có dữ liệu sẵn có, tỷ lệ AROPE dao động từ mức thấp kỷ lục 2,9% tại Bratislava cho đến mức cao ngất ngưởng 33,6% tại Brussels. Dù cả Slovakia và Bỉ đều không nằm trong nhóm 3 nước có tỷ lệ cao nhất hay thấp nhất xét trên quy mô toàn quốc, nhưng thủ đô của họ lại đại diện cho hai đầu cực của bảng xếp hạng.
Cần lưu ý rằng phạm vi và định nghĩa về thành phố thủ đô cũng như các vùng miền có thể có sự khác biệt. Một số số liệu được tính cho các vùng mở rộng bao quanh thủ đô chứ không chỉ gói gọn trong khu vực nội đô.
Xếp ngay sau Brussels ở nhóm đầu là Vienna (29,4%) và Berlin (24,4%). Tình trạng cứ hơn 5 người thì có 1 người đối mặt với nguy cơ nghèo đói cũng xuất hiện tại Athens (23,6%), Paris (20,9%) và Rome (20,7%).
Các thủ đô ở Đông Âu có tỷ lệ tương đối thấp hơn. Bên cạnh Bratislava, Warsaw (7,1%) và Praha (9,1%) đều duy trì ở mức một chữ số. Budapest, Zagreb, Ljubljana và Bucharest đều ở ngưỡng dưới 15%.
Tại hầu hết các quốc gia, vùng thủ đô thường có tỷ lệ AROPE thấp hơn mức trung bình toàn quốc. Tuy nhiên, vẫn có những ngoại lệ rất đáng chú ý.
Sự tương phản rõ rệt nhất là trường hợp của Brussels so với toàn nước Bỉ: 33,6% so với 16,5%, tức là chênh lệch tới 17,1 điểm phần trăm. Tiếp theo là Vienna với mức chênh lệch cao hơn trung bình nước Áo là 10,6 điểm phần trăm. Berlin cao hơn mức trung bình của Đức 3,2 điểm phần trăm. Tại Amsterdam, Copenhagen và Paris, mức chênh lệch này là không đáng kể.
Ở chiều ngược lại, mức trung bình toàn quốc của Slovakia cao hơn thủ đô Bratislava tới 13,8 điểm phần trăm. Romania cũng ghi nhận mức chênh lệch tương tự, khi thủ đô Bucharest nằm thấp hơn hẳn so với con số chung của cả nước.
Trong bốn nền kinh tế lớn nhất EU, mức trung bình toàn quốc của Tây Ban Nha (25,7%) cao hơn rõ rệt so với thủ đô Madrid (19,4%), chênh lệch 6,3 điểm phần trăm. Tại Italy, khoảng cách này hẹp hơn, chỉ ở mức 1,9 điểm phần trăm, song con số trung bình cả nước vẫn cao hơn so với thủ đô Rome.
Khi đưa tất cả các vùng miền vào danh sách so sánh, hố sâu ngăn cách nội bộ càng trở nên lớn hơn. Italy là quốc gia ghi nhận sự phân hóa sâu sắc nhất với khoảng cách lên tới 39,7 điểm phần trăm. Tỷ lệ AROPE chạm mức 45,3% ở vùng Calabria trong khi chỉ vỏn vẹn 5,6% ở vùng Valle d'Aosta. Tại Tây Ban Nha, khoảng cách giữa thành phố tự trị Ciudad de Melilla và vùng País Vasco là 29 điểm phần trăm.
Phần Lan là nước có khoảng cách hẹp nhất, chỉ 3 điểm phần trăm giữa vùng Helsinki-Uusimaa (15,5%) và Länsi-Suomi (18,5%). Bồ Đào Nha, Slovenia và Đan Mạch cũng nằm trong số các quốc gia có sự chênh lệch nội bộ thấp nhất.
Bên cạnh các điều kiện kinh tế và xã hội, quy mô diện tích của một quốc gia và số lượng vùng miền được đưa vào tập dữ liệu cũng có thể là những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả.
Bốn vùng miền của Italy và ba vùng của Tây Ban Nha nằm trong số 15 khu vực có tỷ lệ nghèo đói cao nhất châu Âu. Vùng Calabria của Italy dẫn đầu danh sách với 45,3%, theo sau là hai vùng khác cũng của Italy và thành phố Ciudad de Melilla của Tây Ban Nha với 43,7%.
Khu vực Trung và Đông Âu chiếm lĩnh phần lớn danh sách 15 vùng có tỷ lệ thấp nhất. Vùng Bratislavský kraj của Slovakia ghi nhận tỷ lệ chỉ 2,9%, thấp nhất châu Âu, trong khi năm vùng phía bắc Italy cũng góp mặt trong nhóm ít bị tổn thương nhất này.
Trong năm 2025, có 20 vùng lãnh thổ ghi nhận ít nhất 33% dân số đối mặt với nguy cơ nghèo đói hoặc bị loại trừ xã hội. Các khu vực này tập trung chủ yếu tại Italy, Tây Ban Nha và Bulgaria với mỗi nước có 4 vùng, và Hy Lạp có 3 vùng.
Nhóm này cũng bao gồm hai vùng đô thị lớn ở Tây Âu: Vùng thủ đô Région de Bruxelles-Capitale của Bỉ (33,6%), bang Bremen của Đức (35,4%), cùng với bang Ticino của Thụy Sĩ (33,1%).
Thế nào là "có nguy cơ nghèo đói hoặc bị loại trừ xã hội"?
Theo Eurostat, chỉ số AROPE đo lường tỷ lệ những người rơi vào ít nhất một trong ba tình trạng: có nguy cơ nghèo đói, bị tước đoạt vật chất và xã hội nghiêm trọng (SMSD), hoặc sống trong các hộ gia đình có mức độ gắn kết với việc làm rất thấp. Ngưỡng nghèo được ấn định ở mức 60% thu nhập khả dụng trung vị của quốc gia sau khi đã tính những khoản trợ cấp xã hội. SMSD phản ánh tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các nhu yếu phẩm cơ bản và thiết yếu cần có cho một cuộc sống đầy đủ.