Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen. Ảnh: THX/TTXVN
Theo bài viết của tác giả Ladislav Zemánek - nhà nghiên cứu không thường trú tại Viện Trung Quốc-CEE và chuyên gia của Câu lạc bộ Thảo luận Valdai - được đăng tải trên trang RT (Nga) ngày 16/5, Liên minh châu Âu (EU) vừa tiếp tục leo thang đối đầu với Nga bằng gói trừng phạt mới nhất. Nhưng điều đáng chú ý hiện nay không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở xu hướng mở rộng gần như theo phản xạ của Brussels trong việc sử dụng trừng phạt như công cụ chính sách mặc định.
Tháng 4 vừa qua, EU công bố vòng trừng phạt thứ 20 nhằm vào Nga và Belarus, đồng thời mở rộng phạm vi sang cả Trung Quốc.
Vòng xoáy trừng phạt lan rộng
Những gì từng được mô tả là phản ứng “có mục tiêu” giờ đây đang dần trở thành một cơ chế trừng phạt không còn ranh giới địa lý hay chiến lược rõ ràng.
Trong danh sách mới, EU áp đặt 56 biện pháp liên quan tới tổ hợp công nghiệp - quân sự Nga, trong đó có 17 thực thể tại Trung Quốc, UAE, Belarus và Trung Á. Khoảng 60 tổ chức khác cũng bị siết kiểm soát xuất khẩu vì bị cáo buộc hỗ trợ lĩnh vực quốc phòng Nga.
Lần đầu tiên, một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc còn bị đưa vào danh sách trừng phạt liên quan Belarus.
Brussels giải thích động thái này bằng lý do kiểm soát hàng hóa “lưỡng dụng”. Tuy nhiên, bên ngoài châu Âu, nhiều nước coi đây là biểu hiện của xu hướng cưỡng ép kinh tế ngày càng mạnh tay, với việc EU mở rộng thẩm quyền vượt ra ngoài biên giới của mình.
Trung Quốc lập tức phản ứng, lên án điều mà họ gọi là “quyền tài phán cánh tay dài”, bác bỏ việc EU tìm cách kiểm soát các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động ngoài lãnh thổ châu Âu.
Quan trọng hơn, Bắc Kinh xem động thái này là tín hiệu cho thấy EU đang thay đổi lập trường đối với chính Trung Quốc.
Chỉ một ngày sau, Trung Quốc đưa 7 thực thể châu Âu vào danh sách kiểm soát vì liên quan hoạt động bán vũ khí cho Đài Loan/Trung Quốc. Các biện pháp mới cấm chuyển giao hàng hóa Trung Quốc cho các công ty bị nhắm tới, kéo theo tác động lan rộng ngoài phạm vi trực tiếp của lệnh trừng phạt.
Danh sách này gồm một doanh nghiệp Đức, hai công ty Bỉ và bốn doanh nghiệp Séc (Czech), trong đó có các nhà sản xuất quốc phòng như Omnipol và Excalibur Army - những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng liên quan Ukraine.
Một giai đoạn cạnh tranh địa chính trị mới
Theo bài viết, trong nội bộ Brussels đang hình thành quan điểm rằng an ninh châu Âu cần được khẳng định không chỉ ở khu vực lân cận mà trên phạm vi địa chính trị rộng lớn hơn.
Tuy nhiên, việc EU mở rộng liên tục các biện pháp trừng phạt và cam kết an ninh cũng khiến khối này có nguy cơ bị cuốn vào nhiều mặt trận cùng lúc.
Một cuộc khủng hoảng khu vực giờ đây đang dần lan sang cả khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, khiến nhiều điểm nóng địa chính trị bị gộp lại thành một chuỗi đối đầu liên hoàn.
Ngày càng nhiều ý kiến cho rằng các biện pháp trừng phạt đã không còn là “lựa chọn cuối cùng” mà trở thành phản ứng mang tính bản năng của EU. Điều đó thu hẹp không gian ngoại giao và khiến leo thang trở nên dễ dàng hơn kiềm chế.
Điều đang diễn ra không đơn thuần là tranh chấp về trừng phạt, mà là sự hình thành của một trật tự quốc tế phân mảnh và đối đầu hơn. Các biện pháp kinh tế của EU cho thấy tham vọng mở rộng ảnh hưởng vượt xa biên giới châu Âu, trong khi Trung Quốc cũng thể hiện họ sẽ đáp trả tương xứng.
Tác giả Zemánek cho rằng, câu hỏi lớn hiện nay là liệu xu hướng này có thể được kiểm soát hay sẽ đẩy thế giới tới một cuộc đối đầu rộng lớn và nguy hiểm hơn.