Toàn cảnh việc Mỹ-Iran đạt ‘thỏa thuận hòa bình’, mở hoàn toàn eo biển Hormuz

Căng thẳng khu vực đã leo thang kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2.

Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhắm vào Israel cũng như các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ toàn cầu.

Một lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan, nhưng các cuộc đàm phán tại Islamabad từ ngày 11 - 12/4 đã không thể tạo ra một thỏa thuận lâu dài.

Sau đó, Tổng thống Trump đã gia hạn lệnh đình chiến vô thời hạn trong khi vẫn duy trì phong tỏa đối với các tàu đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran qua eo biển Hormuz.

Kể từ đó, Iran và Mỹ tiếp tục trao đổi các đề xuất và phản đề xuất nhằm nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp và chấm dứt chiến tranh.

Dưới đây là những gì chúng ta biết về thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, cũng như phản ứng của các bên liên quan.

Iran và Mỹ đã nói gì về thỏa thuận?

Vào hôm 15/6, Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết thỏa thuận với Mỹ bao gồm việc đình chỉ ngay lập tức các hành động thù địch trên tất cả các mặt trận.

Tuyên bố của Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran nêu rõ: “Dựa trên các thỏa thuận đã đạt được, chiến tranh và các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Liban, sẽ chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn kể từ tối nay; đồng thời, lệnh phong tỏa hải quân chống lại Iran cũng sẽ được chấm dứt ngay lập tức và hoàn toàn”.

Theo kênh Al Jazeera của Qatar, tuyên bố cho biết thêm: “Lễ ký chính thức Bản ghi nhớ này sẽ được tổ chức vào ngày thứ Sáu, ngày 19/6” và “các cuộc đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng sẽ được hoãn lại cho đến khi phía bên kia thực hiện các nghĩa vụ của mình theo Bản ghi nhớ. Cộng hòa Hồi giáo Iran đánh giá cao những nỗ lực của Cộng hòa Hồi giáo Pakistan và Chính phủ Qatar”.

Khi công bố về việc đạt được bản ghi nhớ, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh rằng thỏa thuận này sẽ mang lại hòa bình và an ninh cho toàn bộ khu vực.

Viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social sáng 15/6, theo giờ Việt Nam, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết “Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả mọi người!”

Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết thêm: “Tôi chính thức cho phép mở hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu bất kỳ khoản phí nào, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Các con tàu trên khắp thế giới, hãy khởi động động cơ của mình. Hãy để dầu mỏ được lưu thông!”

Trong một bài viết khác sau đó, Tổng thống Trump nhấn mạnh: “Việc eo biển Hormuz được mở lại cùng với việc thỏa thuận được ký kết vào thứ Sáu (19/6), nhằm phục vụ công tác rà phá thủy lôi, dầu mỏ sẽ một lần nữa được lưu thông ở cả hai chiều vì lợi ích của khu vực và của toàn thế giới!”

Theo Tổng thống Trump, “thỏa thuận tuyệt vời này sẽ mang lại hòa bình và an ninh cho toàn bộ khu vực. Nhiều đời tổng thống đã cố gắng đạt được hòa bình với Iran, nhưng tất cả đều thất bại trước khi tôi làm được điều đó”.

Về phần mình, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết lệnh ngừng bắn mới được công bố có thể mở ra một “kỷ nguyên mới” cho Trung Đông.

Ông Vance ghi nhận vai trò ngoại giao của Tổng thống Trump với các quốc gia vùng Vịnh và các đối tác khu vực khác trong việc giúp đạt được thỏa thuận.

Phát biểu trong một cuộc phỏng vấn với Fox News, Phó Tổng thống Mỹ nói: “Điều mà Tổng thống đã làm là tạo ra không gian thực sự để chuyển đổi khu vực đó. Và giờ đây, hy vọng sẽ là một kỷ nguyên mới với người Iran”.

Phó Tổng thống Vance cũng nhắc lại điều mà ông mô tả là mục tiêu trung tâm của Mỹ: “Tôi nghĩ chúng ta có thể khẳng định một cách chắc chắn rằng Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Trước đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế, ông Kazem Gharibabadi, xác nhận rằng việc chấm dứt các hoạt động quân sự được kỳ vọng sẽ diễn ra “trong thời gian rất gần”.

Theo các phát biểu được hãng thông tấn Tasnim của Iran đăng tải, ông Gharibabadi cho biết việc “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn chiến tranh cùng các hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận, bao gồm Liban”, sẽ được công bố bắt đầu từ ngày 15/6

Thứ trưởng Ngoại giao Iran nói thêm rằng các cuộc đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng sẽ diễn ra trong thời hạn 60 ngày, với điều kiện Iran xác minh được rằng Mỹ đã thực hiện đầy đủ các cam kết của mình. Những cam kết này bao gồm chấm dứt các hành động thù địch, dỡ bỏ phong tỏa hải quân và giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.

Ai là người công bố thỏa thuận đầu tiên?

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif là người đầu tiên công bố thông tin này trên mạng xã hội X.

Viết trên nền tảng mạng xã hội X sáng 15/6, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết: “Sau các cuộc đàm phán chuyên sâu, chúng tôi vui mừng thông báo rằng Thỏa thuận Hòa bình giữa Mỹ và Cộng hòa Hồi giáo Iran đã được đạt được. Hai bên đã tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Liban”.

Theo người đứng đầu chính phủ Pakistan, lễ ký kết chính thức sẽ được tổ chức vào thứ Sáu, ngày 19/6, tại Thụy Sĩ và với việc thỏa thuận hiện đã được thiết lập, các bên trung gian sẽ tạo điều kiện cho một loạt cuộc họp diễn ra trong tuần này, đặt nền tảng cho các cuộc đàm phán kỹ thuật cũng như lễ ký kết chính thức của thỏa thuận.

Thỏa thuận bao gồm những gì?

Theo hãng thông tấn Mehr của Iran, dự thảo thỏa thuận gồm 14 điểm. Các nội dung bao gồm: Chấm dứt vĩnh viễn và ngay lập tức các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm Liban; dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa hải quân trong vòng 30 ngày; cam kết của Mỹ rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran; và mở cửa trở lại eo biển Hormuz.

Dự thảo cũng đề cập đến việc đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động bán dầu của Iran, đạt được một thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân trong vòng 60 ngày kể từ khi ký kết, và giải phóng 24 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày.

Mehr còn cho biết các cuộc đàm phán cuối cùng sẽ không bắt đầu cho đến khi một nửa số tài sản bị phong tỏa của Iran được giải ngân và các hạn chế liên quan đến eo biển Hormuz được dỡ bỏ.

Hãng tin bán chính thức này nói thêm rằng các cuộc thảo luận liên quan đến chương trình tên lửa của Iran và sự hỗ trợ của Tehran đối với các lực lượng kháng chiến đã được loại khỏi chương trình nghị sự đàm phán.

Các bên trung gian và cộng đồng quốc tế nói gì?

Pakistan cùng với Qatar là hai bên trung gian chủ chốt trong thỏa thuận ngừng bắn và đã tham gia các cuộc thương lượng vào phút chót trước khi thỏa thuận được công bố.

Thủ tướng Pakistan cảm ơn Mỹ và Iran vì cam kết của họ đối với giải pháp ngoại giao, đồng thời cảm ơn Qatar vì sự hỗ trợ “trong việc đạt được thỏa thuận này”.

“Tôi cũng đặc biệt cảm ơn sự lãnh đạo có tầm nhìn của Vương quốc Saudi Arabia và Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ vì những đóng góp to lớn của họ trong vấn đề này”, ông Sharif nói thêm.

Theo ông Sharif, một loạt cuộc họp sẽ được tổ chức trong tuần này nhằm đặt nền tảng cho các cuộc đàm phán kỹ thuật và lễ ký kết chính thức.

Bộ Ngoại giao Qatar cũng ra tuyên bố hoan nghênh “thỏa thuận đạt được về Bản ghi nhớ” giữa Mỹ và Iran nhằm “giải quyết các vấn đề còn tồn đọng giữa hai bên”.

Bộ này cho biết họ coi thỏa thuận, bao gồm việc mở cửa eo biển Hormuz, là một “bước đi quan trọng” hướng tới việc củng cố hòa bình bền vững và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở cả cấp độ khu vực lẫn quốc tế.

Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani, cũng ca ngợi Pakistan cùng “tất cả các bên khu vực và quốc tế đã góp phần tạo điều kiện để đạt được sự hiểu biết này”.

Đại sứ quán Iran tại Thổ Nhĩ Kỳ đã đăng trên tài khoản X chính thức của mình một hình ảnh lá cờ Iran được cắm trên mô hình đá tượng trưng cho eo biển Hormuz.

Bài đăng viết: “Chào mừng đến với Trung Đông của một kỷ nguyên mới”.

Về phần mình, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres hoan nghênh việc Mỹ và Iran nhất trí thỏa thuận hòa bình cùng ngày, như một "bước quan trọng" hướng tới giải quyết xung đột tại Trung Đông.

Người phát ngôn của Tổng Thư ký ông Stephane Dujarric cho biết: "Tổng Thư ký hy vọng rằng các bên sẽ tận dụng động lực mới này và tăng gấp đôi nỗ lực hướng tới một giải pháp cuối cùng cho cuộc xung đột".

Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết, ngày 15/6 các nhà lãnh đạo Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) dự kiến thảo luận việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz về lâu dài theo thỏa thuận mới được công bố giữa Mỹ và Iran.

Trên Instagram, ông Macron cho biết, tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, "mục tiêu sẽ là xem xét những hệ quả của thỏa thuận này, sự hỗ trợ cho Liban, việc mở cửa trở lại Hormuz lâu dài", cũng như việc đạt được một thỏa thuận về các hoạt động hạt nhân và tên lửa ở Iran.

Khi nào thỏa thuận sẽ được ký kết?

Theo Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra vào ngày 19.6 tại Thụy Sĩ.

Trong suốt tuần này, các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ được tiến hành để chuẩn bị cho việc ký kết.

Lễ ký kết ngày 19/6 tại Thụy Sĩ tiếp nối mô hình đã được thiết lập trong giai đoạn trước của tiến trình đàm phán, khi thành phố Geneva từng tổ chức nhiều vòng đàm phán gián tiếp giữa các phái đoàn Mỹ và Iran kể từ tháng 2/2026.

Những cuộc đàm phán đó, một phần do Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi làm trung gian, đã tạo ra những tiến triển từng bước nhưng chưa thể dẫn đến một thỏa thuận cuối cùng.