Xuất khẩu tăng trưởng nhưng chịu sức ép từ biến động thị trường

Xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng, nhiều ngành hàng tạo điểm sáng

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ NN&MT cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản chịu nhiều tác động từ biến động giá năng lượng, chi phí logistics, cạnh tranh thương mại và các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng.

Theo ông Hiệp, với sự chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương cùng nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng, ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá tình hình xuất khẩu 6 tháng đầu năm, nhận diện khó khăn trong sản xuất, chế biến, logistics, thị trường và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Theo báo cáo của ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, sản xuất nông, lâm, thủy sản trong 6 tháng đầu năm tiếp tục duy trì ổn định, tạo nền tảng cho hoạt động xuất khẩu. Sản xuất lúa Đông Xuân cơ bản hoàn thành, năng suất tăng, sản lượng đạt khoảng 20,45 triệu tấn; sản lượng gỗ khai thác tăng 4,5% so với cùng kỳ; tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 4,95 triệu tấn, tăng 3,6%, trong đó nuôi trồng tiếp tục là động lực tăng trưởng chính.

Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng đầu năm đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025; cán cân thương mại duy trì xuất siêu khoảng 9,2 tỷ USD. Ước tính 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt gần 42,6 tỷ USD, bằng khoảng 57,6% kế hoạch năm.

Báo cáo cho thấy một số ngành hàng tiếp tục duy trì tăng trưởng tích cực. Rau quả đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,7%; trong đó Trung Quốc chiếm 51,2% tổng giá trị xuất khẩu rau quả. Riêng sầu riêng đạt 950,7 triệu USD, tăng 31,1%, trong đó xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 871,8 triệu USD, tăng 36,9%.

Thủy sản đạt 5,7 tỷ USD, tăng 11,4%; hạt tiêu đạt 945,9 triệu USD; sản phẩm chăn nuôi đạt 375,8 triệu USD, tăng trưởng 34,6%. Gỗ và sản phẩm gỗ đạt 8,54 tỷ USD, tăng 4,4%, tiếp tục là nhóm hàng có mức xuất siêu lớn nhất với 6,73 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, một số ngành hàng chịu sức ép giảm giá trị xuất khẩu. Cà phê dù tăng 9,7% về lượng nhưng giá trị chỉ đạt 4,78 tỷ USD, giảm 14,4% do giá xuất khẩu bình quân giảm 22%. Gạo đạt 2,38 tỷ USD, giảm 2,5% do nguồn cung toàn cầu dư thừa và cạnh tranh giá gia tăng. Cao su và chè cũng ghi nhận mức giảm cả về lượng và giá trị.

Báo cáo đánh giá, kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm tạo nền tảng để ngành phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành khoảng 4% và kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên 74 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, ngành cần tiếp tục tháo gỡ những hạn chế về liên kết sản xuất, chất lượng sản phẩm, tổ chức vùng nguyên liệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Tái tổ chức chuỗi giá trị để nâng sức cạnh tranh

Từ những kết quả đạt được và các thách thức đặt ra, Bộ NN&MT xác định những tháng cuối năm 2026 là giai đoạn quan trọng để duy trì tăng trưởng, đồng thời nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nông, lâm, thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo báo cáo của ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, hoạt động xuất khẩu thời gian tới tiếp tục chịu tác động từ biến động kinh tế, chính trị thế giới, sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, giảm phát thải và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Báo cáo chỉ ra một số hạn chế như liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ chưa chặt chẽ; vùng nguyên liệu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của doanh nghiệp xuất khẩu; năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chống phá rừng và minh bạch chuỗi cung ứng còn cần tiếp tục nâng cao. Bên cạnh đó, một số ngành hàng vẫn phụ thuộc vào thị trường lớn, tiềm ẩn rủi ro khi chính sách thương mại thay đổi.

Trước thực tế đó, ông Trịnh Việt Hùng, Bộ trưởng Bộ NN&MT cho rằng, ngành nông nghiệp cần chuyển mạnh từ phát triển dựa trên sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, tổ chức sản xuất phải lấy nhu cầu thị trường làm căn cứ, gắn kết toàn bộ chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến, bảo quản, logistics đến phân phối và xúc tiến thương mại. Việc đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và tiêu chuẩn xanh là điều kiện bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bộ trưởng nhấn mạnh doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm trong tổ chức thị trường và liên kết chuỗi; người sản xuất, hợp tác xã là nền tảng; hiệp hội ngành hàng là cầu nối; Nhà nước tập trung hoàn thiện thể chế, cung cấp thông tin, tiêu chuẩn hóa sản xuất và tháo gỡ điểm nghẽn.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu ngành tiếp tục khai thác hiệu quả các thị trường truyền thống, đồng thời mở rộng sang các thị trường có yêu cầu cao như Nhật Bản, EU và các khu vực còn nhiều dư địa như thị trường Halal. Đối với thị trường Trung Quốc, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tận dụng nhu cầu thị trường sang đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và tổ chức sản xuất ổn định.

Cùng với mở rộng thị trường, ngành cần tập trung phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao năng lực chế biến sâu, bảo quản, logistics; chuẩn hóa mã số vùng trồng, vùng nuôi và cơ sở đóng gói. Chuyển đổi số, đặc biệt là hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia được xác định là công cụ quan trọng để minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực quản lý và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành khoảng 4% và kim ngạch xuất khẩu trên 74 tỷ USD trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định các nhiệm vụ trọng tâm gồm hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển thị trường; tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị; kiểm soát chất lượng sản phẩm; thúc đẩy xúc tiến thương mại; đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung xử lý ba nhóm vấn đề lớn gồm duy trì, mở rộng thị trường; tháo gỡ khó khăn về logistics, vốn; đồng thời tổ chức lại vùng nguyên liệu gắn với kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.