Trồng cà phê ở xã Đinh Lạc, huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng. Ảnh tư liệu: Trần Việt/TTXVN
Chuẩn hóa quy trình sản xuất cà phê
Sau hợp nhất, Lâm Đồng là địa phương có diện tích cà phê lớn nhất cả nước, với hơn 323.000 ha, sản lượng vượt 1 triệu tấn mỗi năm. Với lợi thế riêng có về khí hậu và địa hình, Lâm Đồng đã hình thành 2 vùng cà phê nguyên liệu rõ rệt; trong đó, dòng cà phê đặc sản Arabica (một trong những loại cà phê ngon nhất thế giới) được định hình ở các khu vực có độ cao từ 1.000m (so với mực nước biển) trở lên như Đà Lạt, Lạc Dương. Vùng có độ cao trung bình như cao nguyên Di Linh, Bảo Lâm, Bảo Lộc, Lâm Hà… lại là xứ sở của hạt cà phê Robusta, phù hợp cho nhu cầu chế biến công nghiệp.
Chính sự đa dạng này giúp Lâm Đồng không chỉ có sản lượng lớn, mà còn có khả năng phát triển nhiều dòng sản phẩm cà phê khác nhau với câu chuyện từ chính những người trồng cà phê. Đây là thay đổi có ý nghĩa quyết định, khi nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp không còn thu hái đại trà mà chọn lọc, kiểm soát tỷ lệ chín, sơ chế đúng thời điểm, tạo sự khác biệt về hương vị lẫn giá trị thương mại.
Ông Ngọ Doãn Thiện, nhà vườn trồng cà phê ở xã Nam Ban Lâm Hà cho biết, thay vì bón phân hóa học đại trà, thu hái lẫn lộn như trước đây, gia đình ông đã chuyển sang quy trình thu hái chọn lọc với tỷ lệ quả chín cao, vừa đem lại giá trị kinh tế, vừa tạo niềm tin cho đối tác, đơn vị thu mua. Ngoài ra, vườn cà phê cũng được gia đình ông thay đổi quy trình sản xuất theo định hướng hữu cơ, ưu tiên phân bón hữu cơ, thuốc sinh học, hạn chế dùng thuốc hóa học độc hại.
Tương tự, bà Đinh Nguyễn Thùy Dung, Phó Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn cà phê Hồ Phượng (xã Tân Hội) cho rằng, cà phê có chứng nhận chất lượng đầy đủ không chỉ giúp cho đơn vị bán hàng, tiếp cận được khách hàng dễ hơn mà còn là giải pháp gia tăng giá trị cho cà phê. Từ đó có những chương trình đồng hành, hỗ trợ cùng bà con nông dân, nhà vườn cùng nhau đi xa trong ngành hàng cà phê xuất khẩu giá trị cao.
Theo ngành nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng, địa phương hiện có gần 120.000 ha cà phê được chứng nhận sản xuất bền vững, 6 vùng sản xuất ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích gần 2.300 ha. Toàn tỉnh cũng có 67 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ với hơn 29.000 hộ dân tham gia trên tổng diện tích khoảng 55.000 ha cà phê các loại. Đây là những con số cho thấy Lâm Đồng đang hình thành vùng nguyên liệu cà phê chất lượng cao theo quy mô ngành hàng rõ rệt.
Ông Lê Quang Dần, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, dù có những kết quả tích cực nhưng ngành hàng cà phê vẫn phải đối mặt với một số rào cản, khó khăn cả về chủ quan lẫn khách quan. Đặc biệt là những tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế khi cà phê địa phương vươn ra "biển lớn", đồng thời việc phát triển chuỗi giá trị, thương hiệu cho thị trường quốc tế, biến đổi khí hậu cũng là khó khăn mà nhà vườn trồng cà phê, doanh nghiệp sản xuất đang phải đối mặt.
Sẵn sàng đón "sóng lớn"
Không dừng lại ở những khó khăn trước mắt, trong tương lai gần, ngành hàng cà phê xuất khẩu của Lâm Đồng chuẩn bị đón đợt "sóng lớn" với quy định mới về chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) áp dụng với nhiều mặt hàng, trong đó có cà phê.
Thời điểm áp dụng EUDR đối với doanh nghiệp lớn và vừa là ngày 30/12/2026, còn doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ là ngày 30/6/2027. Điều này cho thấy truy xuất nguồn gốc, dữ liệu vùng trồng và sản xuất không gây mất rừng sẽ ngày càng trở thành điều kiện quan trọng khi tham gia các thị trường cao cấp. Với người sản xuất cà phê ở Lâm Đồng, quy định mới vừa là sức ép và cũng là cơ hội để những vùng nguyên liệu được chuẩn hóa về chứng nhận, dữ liệu truy xuất, từ đó tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Theo ông Đinh Hữu Vinh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Golden Coffee, phường B’Lao (Lâm Đồng), để chuẩn bị cho thị trường xuất khẩu khi thời điểm áp dụng quy định mới của EU đã cận kề, công ty cũng phối hợp với các tổ chức như Rainforest (Liên minh rừng mưa) và 4C (Bộ quy tác chung cho Cộng đồng cà phê) có những buổi tập huấn để phổ biến quy định mới về EUDR cho các hộ dân, nhà vườn. Đồng thời điều quan trọng nhất là cùng với chính quyền địa phương, người nông dân tích cực triển khai xác minh các diện tích vườn trồng đạt được tiêu chuẩn theo quy định mới về ngành hàng cà phê.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, cà phê nhân là mặt hàng đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu của địa phương. Giai đoạn 2020 – 2025, sản lượng xuất khẩu trực tiếp (do các doanh nghiệp, cơ sở trên địa bàn xuất khẩu) đạt khoảng 680.000 tấn, giá trị đạt 2,08 tỷ USD. Riêng trong quý I năm 2026, mặt hàng cà phê đã đem về cho Lâm Đồng 178 triệu USD với khoảng 52.000 tấn cà phê nhân xuất khẩu. Thị trường xuất khẩu chính của hạt cà phê Lâm Đồng gồm hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ; trong đó khu vực EU (đặc biệt là Đức, Ý, Bỉ) là thị trường tiêu thụ lớn nhất, kế đến là các quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và đang mở rộng mạnh mẽ sang Trung Quốc và Ấn Độ.
Trước làn sóng áp dụng quy định mới về thị trường xuất khẩu cà phê chủ lực, ngành nông nghiệp, công thương cũng không đứng ngoài cuộc mà đã bắt đầu sát cánh cùng nhà vườn, doanh nghiệp, các tổ chức để triển khai giải pháp ứng phó trước mắt lẫn lâu dài. Ông Lê Quang Dần, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, để ứng phó với các khó khăn, rào cản cho thị trường xuất khẩu cà phê, ngành nông nghiệp đang tiếp tục đẩy mạnh thâm canh và tái canh, thay thế diện tích cà phê già cỗi và tập trung vào phân khúc cà phê đặc sản, chất lượng cao; tiếp tục nâng cao chất lượng hạt cà phê theo chuẩn quốc tế, khuyến khích hình thành các vùng sản xuất tập trung ứng dụng công nghệ cao, đạt các chứng chỉ quốc tế (VietGAP, GlobalGAP, 4C, Rainforest, Organic) nhằm đáp ứng các rào cản kỹ thuật khắt khe.
Ông Lê Quang Dần cũng cho biết thêm, thời gian tới địa phương sẽ xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại, gắn kết phát triển vùng nguyên liệu với các chỉ dẫn địa lý cho ngành cà phê. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc và tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTAs) để mở rộng thị trường chính ngạch; triển khai giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu bàng các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp tuần hoàn để vừa bảo vệ môi trường, vừa đảm bảo sinh kế bền vững cho người nông dân.