Nâng công suất trạm bơm Xuân Quan cho hệ thống Bắc Hưng Hải

Theo kết quả điều tra, khảo sát của Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường (thuộc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam), hiện hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải có tổng cộng 3.589 nguồn thải đang xả nước thải vào hệ thống, với tổng lưu lượng ước tính trên 502.413 m3/ngày đêm; chủ yếu là nước thải sinh hoạt, nước thải sản xuất, làng nghề và chăn nuôi, làm cho chất lượng nước trong hệ thống kênh ngày càng suy giảm. Nếu lưu lượng dòng chảy thấp sẽ ảnh hưởng đến khả năng tự làm sạch của hệ thống, các chất ô nhiễm có xu hướng tích tụ, gây ô nhiễm môi trường nước, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đời sống dân sinh. Do đó, với việc xây dựng trạm bơm Xuân Quan sẽ tăng cường lưu lượng nước vào hệ thống để pha loãng, vận chuyển và phân tán các chất ô nhiễm.

Ông Trịnh Thế Trường, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải cho biết, trạm bơm được xây dựng ở bờ hữu, thượng lưu cống Xuân Quan. Trạm gồm 8 máy bơm chìm, hệ thống điện với 2 máy biến áp có công suất 630 kVA, nhà trạm, bể xả, buồng hút… Dự án dự kiến sẽ hoàn thành vào tháng 4/2026.

Sau khi hoàn thành, trạm bơm Xuân Quan sẽ được nâng tổng công suất lên 32 m3/giây, góp phần bảo đảm nguồn nước tưới ổn định, chủ động trong mùa khô; tăng cường lưu lượng dòng chảy, cải thiện chất lượng nước, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Trước đó, vào tháng 12/2023, Công ty Bắc Hưng Hải đã xây dựng trạm bơm dã chiến Xuân Quan với công suất 16 m3/giây nhưng khi phải hoạt động liên tục trong các tháng mùa kiệt hoặc điều kiện bất lợi thì chưa bảo đảm yêu cầu cấp nước tưới ổn định, lâu dài cho toàn hệ thống.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, việc xây dựng, nâng cấp trạm bơm Xuân Quan nằm trong “Đề án Phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải phục vụ đa mục tiêu và bảo vệ môi trường bền vững” với định hướng “Phát triển hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải trở thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại, lấy khai thác nguồn nước và hạ tầng thủy lợi phục vụ đa mục tiêu làm cốt lõi, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững làm nền tảng để thúc đẩy các hoạt động phát triển trong vùng, góp phần phát triển kinh tế xã hội vùng Bắc Hưng Hải theo hướng đa tầng giá trị dựa trên hạ tầng hiện đại và không gian xanh, gắn với phát huy giá trị lịch sử và văn hóa truyền thống của vùng”.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, đề án được chia thành 3 nhóm gồm: hoàn thiện hạ tầng và hiện đại hóa quản lý, vận hành hệ thống thủy lợi đảm bảo năng lực phục vụ đa mục tiêu; Kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước và khai thác đa tầng không gian, hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử trong vùng kết hợp chỉnh trang hạ tầng các công trình trọng điểm và hệ thống kênh trục chính Bắc Hưng Hải.

Để hoàn thiện hạ tầng, hiện đại hóa quản lý, hệ thống Bắc Hưng Hải sẽ được cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới, hiện đại hóa 13 công trình thủy lợi đầu mối lớn (như Xuân Quan, Cầu Cất, An Thổ, Nam Kẻ Sặt…) và công trình điều tiết trên kênh trục chính (như cống Kênh Cầu, Lực Điền, Bằng Ngang…); cải tạo, xây dựng mới, hiện đại hóa các công trình tại 18 đầu kênh nhánh cấp 1; cải tạo, hoàn thiện hệ thống thủy lợi do các địa phương quản lý; lắp đặt, thuê dịch vụ cung cấp dữ liệu đo tự động số lượng, chất lượng nước; xây dựng, kết nối cơ sở dữ liệu đồng bộ, vận hành thông minh.

Để thực hiện kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, trong thời gian tới, hệ thống Bắc Hưng Hải sẽ xây dựng hệ thống thu gom tập trung, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi chảy ra trục chính kênh Bắc Hưng Hải tại 18 điểm đầu kênh nhánh cấp 1; cần phải xử lý ngay và triệt để một số nguồn thải lớn, có nồng độ ô nhiễm cao và tồn tại nhiều năm như kênh Cầu Bây (Hà Nội), kênh Trần Thành Ngọ (Hưng Yên)… Hệ thống cũng sẽ được xây dựng và tổ chức triển khai kế hoạch quản lý, kiểm soát, giám sát nguồn thải và xả thải, bảo vệ môi trường trong hệ thống; thực thi cơ chế phân cấp, phân quyền, quy chế phối hợp và phân định trách nhiệm giữa các cấp, các đối tượng liên quan trong quản lý xả thải, xử lý nguồn thải, bảo vệ môi trường hệ thống thủy lợi…

Để thực hiện khai thác đa tầng không gian, hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử trong vùng, hệ thống sẽ được xác định quy hoạch không gian, hạ tầng… từ các quy hoạch tỉnh, thành phố đã phê duyệt để nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh quy hoạch gắn với quan điểm, yêu cầu, mục tiêu phát triển mới, bổ sung quy hoạch trục không gian, phát triển hạ tầng dọc các tuyến kênh, sông trục chính hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, đảm bảo phát huy giá trị kinh tế theo hướng xanh, bền vững.

Đề án cũng sẽ chỉnh trang công trình đầu mối cống Xuân Quan, xây dựng quảng trường gắn với cụm di tích lịch sử 4 lần Bác Hồ về thăm hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, tượng đài Bác Hồ, phù điêu “Bác Hồ về thăm Bắc Hưng Hải”, nhà trưng bày, tưởng niệm và không gian vườn hoa,.. kết nối với khu du lịch Bát Tràng. Đề án cũng sẽ thực hiện gia cố bờ kênh kết hợp chỉnh trang, nắn chỉnh các đoạn sông cong để tạo quỹ đất (khoảng 2.150ha) phục vụ phát triển hạ tầng giao thông, đô thị, thoát nước… theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương…

Dự kiến trong giai đoạn 2026-2030, khi được Chính phủ phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ triển khai các nhóm của đề án với tổng mức đầu tư dự kiến trên 3.000 tỷ đồng.

Hệ thống công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải nằm ở trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, thuộc địa bàn của 4 tỉnh, thành phố (Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nội và Hải Phòng). Hệ thống có nhiệm vụ cấp nước tưới cho 116.665 ha đất nông nghiệp, tạo nguồn cấp nước cho thủy sản, dân sinh và các ngành kinh tế khác; tiêu thoát nước cho 198.995 ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng, góp phần quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.