Cảng Quy Nhơn - cửa ngõ xuất nhập khẩu chủ lực hàng hóa của Tây Nguyên, là điểm đầu trong hệ thống logistics của tỉnh Gia Lai. Ảnh: Kha Phạm/TTXVN
Quy hoạch trở thành nền tảng thu hút nguồn lực
Quy hoạch chỉ thực sự có giá trị khi tạo được niềm tin cho nhà đầu tư. Sau hợp nhất, điều đầu tiên Gia Lai thực hiện không phải là công bố những mục tiêu tăng trưởng mới, mà là chủ động mở rộng không gian hợp tác và tìm kiếm các nguồn lực phát triển. Từ các hội nghị xúc tiến đầu tư trong nước đến chương trình xúc tiến đầu tư tại Hàn Quốc, địa phương liên tục giới thiệu một bức tranh phát triển mới, trong đó những lợi thế riêng lẻ trước đây đang được kết nối thành một hệ sinh thái kinh tế thống nhất.
Theo định hướng điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, cấu trúc phát triển được xây dựng trên nền tảng 03 trục hành lang động lực, 02 khu kinh tế, 03 khu vực động lực và 04 vùng kinh tế - xã hội. Đây không chỉ là một mô hình tổ chức không gian, mà còn là cơ sở để phân bổ nguồn lực đầu tư, hình thành các chuỗi sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo định hướng điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, cấu trúc phát triển được xây dựng trên nền tảng 03 trục hành lang động lực, 02 khu kinh tế, 03 khu vực động lực và 04 vùng kinh tế - xã hội. Đây không chỉ là mô hình tổ chức không gian mà còn là cơ sở để phân bổ nguồn lực đầu tư, hình thành các chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ba trục hành lang, hai khu kinh tế và ba khu vực động lực được kết nối thành một chỉnh thể, tạo nền tảng để thu hút đầu tư, phát triển logistics, công nghiệp chế biến và các ngành kinh tế mới.
Theo Sở Tài chính tỉnh Gia Lai, chỉ tính từ đầu năm đến giữa tháng 6, toàn tỉnh thu hút 161 dự án mới, tổng vốn đăng ký hơn 163.000 tỷ đồng, gấp 3,46 lần cùng kỳ; có 1.929 doanh nghiệp thành lập mới, tổng vốn đăng ký 28.488 tỷ đồng, tăng lần lượt 57% và 78%. Riêng chương trình xúc tiến đầu tư đầu năm 2026, Gia Lai đã thu hút khoảng 800 doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước; trao quyết định chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và ký kết biên bản ghi nhớ cho 273 dự án với tổng vốn đăng ký gần 850.000 tỷ đồng.
Những kết quả ban đầu đã cho thấy định hướng ấy đang dần được hiện thực hóa. Đặc biệt, việc lựa chọn Hàn Quốc là điểm đến trong chương trình xúc tiến đầu tư đầu tiên sau hợp nhất cho thấy tỉnh không chỉ tìm kiếm thêm nguồn vốn mà còn hướng tới những đối tác có thế mạnh về công nghệ, AI, công nghiệp bán dẫn, logistics và phát triển cảng biển - những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ tạo động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn tới.
Điều đáng chú ý là Gia Lai không còn đặt trọng tâm vào số lượng dự án, mà hướng tới lựa chọn những dòng vốn có khả năng tạo chuỗi giá trị, chuyển giao công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Khi tăng trưởng được đặt trên nền tảng năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quy hoạch không còn chỉ là câu chuyện của hạ tầng hay không gian phát triển, mà trở thành công cụ để hình thành một mô hình tăng trưởng có sức cạnh tranh cao hơn trong dài hạn.
Tăng trưởng từ năng suất và liên kết
Nếu phần quy hoạch trả lời câu hỏi Gia Lai sẽ phát triển ở đâu thì bài toán tiếp theo là phát triển bằng cách nào. Điều đáng chú ý là tỉnh không đặt mục tiêu tăng trưởng chỉ bằng mở rộng đầu tư hay khai thác thêm tài nguyên, mà chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Tinh thần đó được thể hiện khá rõ trong buổi làm việc của Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn với 22 doanh nghiệp nhà nước về chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030. Theo định hướng của tỉnh, tăng trưởng trong giai đoạn tới phải dựa trên chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) thông qua ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ mở rộng quy mô vốn và tài sản như trước.
Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn yêu cầu các doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ dư địa phát triển, xây dựng các kịch bản tăng trưởng cho từng giai đoạn; đồng thời thay đổi mạnh mẽ phương thức quản trị, tổ chức sản xuất và quy trình vận hành. Theo ông, khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn còn biểu hiện hành chính hóa trong hoạt động. Muốn tạo ra động lực tăng trưởng mới thì từng doanh nghiệp phải tiên phong đổi mới quản trị, lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và năng suất làm nền tảng phát triển.
Định hướng ấy nhanh chóng được cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu phát triển. Giai đoạn 2026-2030, 22 doanh nghiệp nhà nước của tỉnh đặt mục tiêu đạt tổng doanh thu hơn 14.802 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân 10,86%/năm; lợi nhuận trước thuế khoảng 1.368 tỷ đồng, tăng bình quân 8,24%/năm. Đáng chú ý, các doanh nghiệp phấn đấu để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp trên 50% vào tăng trưởng. Đây là chỉ tiêu không chỉ phản ánh quy mô tăng trưởng mà còn cho thấy sự thay đổi về chất lượng tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp.
Công ty TNHH Idemitsu Việt Nam (Idemitsu Vietnam Co., Ltd.) là doanh nghiệp Nhật Bản quan tâm đầu tư kinh doanh hệ thống logistics tại Gia Lai. Ảnh: Kha Phạm/TTXVN
Đối với khu vực tư nhân, Gia Lai cũng đang hướng dòng vốn vào những ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng và sức lan tỏa lớn như công nghiệp chế biến, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp bán dẫn. Trong chuyến xúc tiến đầu tư tại Hàn Quốc, bên cạnh việc giới thiệu tiềm năng về nông nghiệp và công nghiệp, tỉnh đặc biệt kêu gọi các doanh nghiệp Hàn Quốc tham gia đầu tư phát triển hạ tầng cảng biển, logistics, khu công nghiệp, AI và công nghiệp bán dẫn. Đây đều là những lĩnh vực có khả năng tạo ra chuỗi giá trị mới, tận dụng lợi thế của Khu kinh tế Nhơn Hội và hành lang kinh tế Quy Nhơn - Pleiku - Lệ Thanh.
Ông Nguyễn Kiệt, Chủ tịch HĐQT FAGO FARM Việt Nam cho rằng, điều hấp dẫn nhất trong đầu tư phát triển kinh doanh tại Gia Lai hiện nay không chỉ là quy mô vùng nguyên liệu mà còn là khả năng kết nối vùng nguyên liệu với công nghiệp chế biến, logistics và hệ thống cảng biển trong cùng một không gian phát triển. Doanh nghiệp đang tiếp tục đầu tư hàng nghìn tỉ đồng mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh nhờ những lợi thế mới của Gia Lai hiện nay.
Đó cũng là điều mà quy hoạch mới hướng tới. Một vùng nguyên liệu sẽ không còn chỉ bán nguyên liệu; một cảng biển không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu; một cửa khẩu không chỉ thực hiện chức năng thông quan. Khi được kết nối bằng hệ thống hạ tầng đồng bộ, logistics hiện đại và các trung tâm chế biến, mỗi mắt xích sẽ tạo thêm giá trị cho mắt xích còn lại. Nông sản có thêm thị trường, doanh nghiệp giảm chi phí logistics, công nghiệp chế biến có nguồn nguyên liệu ổn định, còn các đô thị ven biển có thêm động lực để phát triển dịch vụ, thương mại và công nghệ.
Điều chỉnh quy hoạch không chỉ mở ra một không gian phát triển mới, mà còn đặt nền móng cho một nền kinh tế có năng lực cạnh tranh cao hơn. Giá trị của quy hoạch sẽ không chỉ được đo bằng số kilomet đường được mở, số khu kinh tế được hình thành hay số dự án được cấp phép, mà còn bằng năng suất, chất lượng tăng trưởng và khả năng hình thành những chuỗi giá trị mới, để Gia Lai tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế trong nhiều thập niên tới.