Độc đáo làng hương truyền thống phục vụ thị trường Tết

Độc đáo làng nghề truyền thống hàng trăm năm tuổi

Về làng hương những ngày giáp Tết, tranh thủ thời tiết nắng đẹp, bà con đem hương ra phơi. Trên con đường làng dẫn vào thôn, tại những bãi đất trống hay sân nhà các hộ dân, hương được xếp san sát, nối dài ngay ngắn. Mùi thơm đặc trưng lan tỏa khắp mọi nẻo đường.

Đến thăm gia đình bà Nguyễn Thị Phương (55 tuổi), thôn Quyết Thắng, xã Bắc Trạch, khoảng sân rộng gần như kín chỗ bởi những cây hương đang phơi dưới nắng. Vừa thoăn thoắt rải bột, nhúng keo, lắc hương, bà Phương cho biết: "Tôi bắt đầu làm hương từ năm 18 tuổi đến nay đã hơn 30 năm. Kỹ thuật và nguyên liệu được tổ tiên truyền lại qua nhiều đời".

Để theo nghề, người làm phải có sức khỏe, sự kiên trì và nhẫn nại. Đặc biệt, sản phẩm hương Quyết Thắng được sản xuất hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, không sử dụng hóa chất, có mùi thơm dịu nên được thị trường ưa chuộng. Mỗi dịp Tết, sản phẩm làm ra thường “cung không đủ cầu”, thương lái đến tận nhà thu mua để phân phối trong và ngoài tỉnh...

Vụ Tết năm nay, gia đình bà Phương sản xuất khoảng 100.000 cây hương. Một bó hương loại lớn loại 100 cây được bán với giá từ 150.000 - 200.000 đồng. Sau khi trừ chi phí, mỗi vụ gia đình bà thu lãi khoảng 50 triệu đồng. Đây là nguồn thu đáng kể giúp bà con nông dân có thêm điều kiện mua sắm, đón Tết đủ đầy hơn.

Để làm được một cây hương thành phẩm, quá trình chuẩn bị kéo dài gần một năm. Theo các bậc cao niên trong làng, ngay sau Tết Nguyên đán, bà con mua tre về chẻ nhỏ, bỏ vỏ, lấy thân rồi phơi nắng liên tục. Đến khoảng tháng 5, tre được xông qua lửa để tăng độ bền và giúp bám bột tốt hơn. Nguyên liệu chính để làm hương là các loại lá, rễ cây hương liệu được lấy từ rừng, đem phơi khô trong những ngày nắng gắt. Dù chuẩn bị quanh năm, nhưng đến tháng 11 âm lịch, cả làng mới chính thức vào vụ. Khắp thôn, đâu đâu cũng thấy người dân ngồi làm hương, phơi hương. Những ngày cận Tết, không khí càng rộn ràng hơn khi bà con tất bật đóng gói, vận chuyển sản phẩm đi khắp nơi.

Chị Cao Thị Hướng Diễn, thôn Quyết Thắng, xã Bắc Trạch, người đã có gần 20 năm gắn bó với nghề cho hay, trước đây, lá hương liệu sau khi phơi sẽ được mọi người giã tay trong cối, vì vậy bà con thường đùa rằng “nghe tiếng giã cối ở thôn Quyết Thắng là biết Tết về”. Hiện nay, máy móc được sử dụng để xay nguyên liệu, song hầu hết các công đoạn còn lại vẫn làm thủ công. Hồ dính được pha từ bột sắn theo tỷ lệ chuẩn để hương liệu bám đều. Khó nhất là khâu nhúng hồ, rắc bột và lắc hương bởi người làm phải đều tay để cây hương tròn đẹp, không hở kẽ, khi đốt cháy đều và không tắt giữa chừng.

Giữ nghề bằng cả tâm huyết

Không chỉ mang lại thu nhập ổn định, nghề làm hương ở thôn Quyết Thắng còn là nét đẹp văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Năm 2015, thôn Quyết Thắng được UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) công nhận là làng nghề hương trầm truyền thống. Hiện toàn thôn có hơn 400 hộ tham gia sản xuất, chủ yếu tập trung vào dịp Tết Nguyên đán, tạo việc làm thời vụ cho hàng trăm lao động địa phương, trong đó phần lớn là phụ nữ và người cao tuổi.

Theo ông Phan Văn Toại, Trưởng thôn Quyết Thắng, xã Bắc Trạch, trung bình mỗi năm, toàn thôn cung ứng ra thị trường hàng triệu cây hương các loại. Dịp Tết là lúc cao điểm sản xuất, nhiều hộ làm xuyên ngày nghỉ để kịp tiến độ đơn hàng. Nghề làm hương tuy vất vả nhưng giúp bà con có thêm thu nhập ổn định, cải thiện đời sống, nhất là trong thời gian nông nhàn. Đồng thời, góp phần gìn giữ nghề truyền thống của cha ông cho con cháu sau này. Những năm gần đây, chính quyền xã Bắc Trạch cũng đã quan tâm tạo điều kiện cho các hộ vay vốn ưu đãi, tổ chức tập huấn kỹ thuật... Địa phương cũng khuyến khích người dân cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Quá trình làm hương tại thôn Quyết Thắng chủ yếu được làm thủ công dựa vào đôi tay khéo léo và kinh nghiệm của người làm. Chính điều này tạo nên nét riêng của hương Quyết Thắng với mùi thơm dịu đặc trưng, cháy đều, không cay mắt, được nhiều khách hàng tin dùng. Với người dân nơi đây, mỗi nén hương không chỉ là sản phẩm hàng hóa mà còn gửi gắm sự thành kính, mong ước bình an trong những ngày đầu xuân.

Ông Trần Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Trạch cho biết, xác định phát triển các làng nghề truyền thống gắn với chương trình OCOP là một trong những mục tiêu quan trọng của địa phương; trong đó, làng nghề làm hương Quyết Thắng là làng nghề truyền thống được bà con gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ. Xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân tiếp tục duy trì, mở rộng sản xuất; đồng thời hỗ trợ nguồn vốn, kết nối đầu ra sản phẩm và kêu gọi doanh nghiệp đầu tư phát triển gắn với làng nghề. 

Trong nhiệm kỳ mới, địa phương đã đưa nội dung phát triển làng nghề và các sản phẩm OCOP vào phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao đời sống người dân cũng như góp phần bảo tồn các làng nghề truyền thống và giá trị văn hóa lâu đời. Đồng thời, tập trung xây dựng thương hiệu uy tín cho sản phẩm hương trầm, từng bước hình thành các mô hình hợp tác xã... Qua đó, tạo đầu ra ổn định, hướng tới đưa sản phẩm truyền thống của địa phương vươn ra thị trường trong và ngoài nước.

Giữa nhịp sống hiện đại, làng hương Quyết Thắng vẫn giữ được vẻ rộn ràng mỗi độ Tết đến, xuân về. Từ những cây hương mộc mạc, một làng nghề truyền thống đang lặng lẽ lan tỏa giá trị văn hóa, bền bỉ giữ nghề xưa và mở ra hướng phát triển ổn định cho quê hương...