Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, ngành gỗ Việt Nam đã khẳng định năng lực sản xuất, thiết kế, quản trị chất lượng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Khoảng 80% giá trị cấu thành sản phẩm được tạo ra trong nước, góp phần tạo nguồn ngoại tệ, duy trì xuất siêu, tạo việc làm và sinh kế cho hàng triệu lao động, người trồng rừng.
Tuy nhiên, ông Phùng Quốc Mẫn đặt vấn đề: sản phẩm gỗ và nội thất Việt Nam có thể chinh phục nhiều thị trường khó tính trên thế giới nhưng vẫn chưa có vị thế tương xứng ngay tại thị trường nội địa. Trong khi đó, Việt Nam có hơn 100 triệu dân, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu về nhà ở và nâng cao chất lượng không gian sống ngày càng lớn. Tầng lớp trung lưu cũng ngày càng quan tâm đến thiết kế, công năng, chất lượng và vật liệu bền vững.
Theo ông Phùng Quốc Mẫn, thị trường trong nước hiện vẫn còn phân tán, hệ thống phân phối thiếu đồng bộ, sự kết nối giữa nhà sản xuất, chủ đầu tư, kiến trúc sư, nhà thiết kế và người tiêu dùng chưa hiệu quả. Doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn như đơn hàng nhỏ lẻ, chi phí xây dựng thương hiệu cao, thời gian thanh toán kéo dài và nhiều rủi ro thương mại. Vì vậy, không thể chỉ kêu gọi doanh nghiệp quay về thị trường nội địa nếu thiếu một hệ sinh thái và các chính sách hỗ trợ phù hợp.
"Thị trường nội địa không phải là phương án dự phòng khi xuất khẩu gặp khó khăn mà cần được xác lập là một trong hai trụ cột chiến lược của ngành gỗ và nội thất Việt Nam, song hành với xuất khẩu", ông Phùng Quốc Mẫn nhấn mạnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, HAWA đề xuất năm nhóm giải pháp gồm: xác lập vị thế chiến lược của thị trường nội địa; nghiên cứu cơ chế ưu tiên sử dụng sản phẩm gỗ Việt trong mua sắm công; đẩy mạnh truyền thông về hàng Việt; tận dụng uy tín của hàng xuất khẩu để nâng cao niềm tin của người tiêu dùng trong nước; đồng thời xây dựng hệ sinh thái thị trường với cơ sở dữ liệu doanh nghiệp, nền tảng kết nối, trung tâm giới thiệu sản phẩm và thương mại điện tử.
Ở góc độ hiệp hội, ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký VIFOREST cho biết, với mức chi tiêu bình quân khoảng 50 USD/người/năm, quy mô thị trường gỗ và nội thất trong nước hiện đạt khoảng 5 tỷ USD. Một số nghiên cứu cho rằng quy mô thực tế có thể lên tới gần 7 tỷ USD và hoàn toàn có khả năng vượt 7,3 tỷ USD vào năm 2030 nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 7-9%/năm.
Theo ông Ngô Sỹ Hoài, dư địa tăng trưởng của thị trường còn rất lớn và chưa tính đến nhu cầu từ mua sắm công xanh, chương trình phát triển nhà ở xã hội hay thị trường năng lượng sinh khối. Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở quy mô thị trường mà ở việc thiếu "hạ tầng thị trường". Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật chưa hoàn thiện; dữ liệu doanh nghiệp, sản phẩm và quy mô thị trường còn phân tán; việc truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng… chưa đồng bộ, khiến người tiêu dùng khó nhận diện sản phẩm đạt chuẩn, đồng thời làm giảm động lực đầu tư của doanh nghiệp.
Vì vậy, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, cơ sở dữ liệu, cơ chế chứng nhận và truy xuất nguồn gốc được xem là điều kiện tiên quyết để thị trường vận hành minh bạch, chuyên nghiệp và tạo giá trị gia tăng cao hơn.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Đức Nghĩa, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Gỗ An Cường cho rằng, thị trường nội địa cần được xem là một trụ cột tăng trưởng độc lập chứ không phải "phao cứu sinh" của xuất khẩu. Xuất khẩu và thị trường trong nước có đặc điểm hoàn toàn khác nhau, đòi hỏi chiến lược, hệ thống phân phối và đội ngũ chuyên biệt. Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững ở thị trường nội địa phải đầu tư dài hạn cho thương hiệu, dịch vụ và quản trị.
Ông Lê Đức Nghĩa cũng kiến nghị sớm ban hành bộ tiêu chuẩn chất lượng và hệ thống ghi nhãn đối với sản phẩm gỗ tiêu thụ trong nước nhằm giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm đạt chuẩn, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan quản lý áp dụng trong mua sắm công. Bên cạnh đó là các chính sách khuyến khích sử dụng gỗ rừng trồng, phát triển công nghiệp phụ trợ, xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp chế biến với vùng nguyên liệu.
Theo lãnh đạo An Cường, chuyển đổi số là yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc số hóa toàn bộ quy trình quản trị đã giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động, tăng biên lợi nhuận thêm 2-3 điểm phần trăm mà không phải tăng tương ứng số lượng nhân sự.
Trong khi đó, ông Vũ Hải Bằng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Woodsland cho rằng, giá trị của thị trường nội địa không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn ở toàn bộ chuỗi giá trị như thiết kế, phân phối, lắp đặt và dịch vụ sau bán hàng. Đây đều là những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và tạo nhiều việc làm cho doanh nghiệp trong nước.
Theo ông Vũ Hải Bằng, nếu doanh nghiệp Việt Nam không khai thác hiệu quả thị trường trong nước thì các doanh nghiệp nước ngoài sẽ tham gia và chiếm lĩnh những phân khúc có giá trị gia tăng cao. Từ kinh nghiệm của Malaysia, ông cho biết nhiều doanh nghiệp bản địa đang chịu áp lực khi doanh nghiệp nước ngoài không chỉ cung cấp vật liệu mà còn tham gia sâu vào các khâu thiết kế, thi công và triển khai dự án, khiến giá trị gia tăng và cơ hội việc làm dần dịch chuyển ra ngoài.
Để tránh nguy cơ này, Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn vật liệu và cơ chế kiểm soát nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh minh bạch. Đồng thời, cần tăng cường minh bạch trong thực thi chính sách thuế, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Chỉ khi xây dựng được môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, thị trường nội địa mới có thể phát triển bền vững, trở thành động lực tăng trưởng lâu dài và là trụ cột song hành cùng xuất khẩu của ngành gỗ Việt Nam.