Khi nước rút, du khách lại có thể đi bộ ra tận chân cổng. Sự biến đổi ấy khiến đền Itsukushima trên đảo Miyajima, tỉnh Hiroshima, trở thành một trong những biểu tượng kiến trúc độc đáo nhất của Nhật Bản.
Một điện thờ trên biển trong quần thể đền Itsukushima.
Theo phóng viên TTXVN tại Nhật Bản, điều làm nên sức hút đặc biệt của Itsukushima không chỉ là tuổi đời hàng thế kỷ, mà còn nằm ở cách công trình hòa vào cảnh quan tự nhiên. Phần lớn quần thể đền được xây dựng trên mặt nước, những hành lang gỗ sơn đỏ son nối các điện thờ, phía sau là núi Misen và khu rừng nguyên sinh xanh thẫm. Biển, núi và kiến trúc tưởng như tách biệt nhưng lại được sắp đặt thành một chỉnh thể hài hòa.
Năm 1996, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận quần thể đền Itsukushima là Di sản Văn hóa Thế giới, gồm 17 công trình của đền cùng 3 công trình liên quan. Trước đó, từ năm 1952, Nhật Bản đã xếp 6 hạng mục trong quần thể này là Bảo vật quốc gia, cùng nhiều hạng mục khác là Di sản Văn hóa quan trọng.
Theo các ghi chép cổ, Itsukushima được cho là thành lập từ năm 593. Tuy nhiên, diện mạo đặc trưng của ngôi đền được định hình rõ nét vào thế kỷ XII, khi Taira no Kiyomori - thủ lĩnh gia tộc Taira và một trong những nhân vật quyền lực nhất cuối thời Heian (794-1185) - trở thành quan trấn thủ tỉnh Aki, tương ứng phần lớn khu vực phía Tây tỉnh Hiroshima ngày nay.
Điểm làm nên sự khác biệt của Itsukushima là ngôi đền không được xây dựng hoàn toàn trên đất liền mà trải rộng trên vùng nước ven đảo.
Khoảng năm 1168, Taira no Kiyomori bảo trợ xây dựng một quần thể đền quy mô lớn, đặt nền móng cho kiến trúc Itsukushima ngày nay. Công trình được thiết kế theo phong cách Shinden-zukuri, chịu ảnh hưởng của kiến trúc dinh thự quý tộc thời Heian. Không chỉ kiến trúc, văn hóa cung đình thời kỳ này cũng được đưa vào đời sống tín ngưỡng tại đây, trong đó có Bugaku - loại hình múa và âm nhạc cung đình cổ của Nhật Bản.
Những gì du khách nhìn thấy ngày nay không hoàn toàn là các công trình nguyên bản từ thế kỷ XII. Nhiều lần hỏa hoạn và thiên tai đã khiến ngôi đền phải được xây dựng, sửa chữa qua nhiều thời kỳ. Chính điện hiện nay được xây dựng lại vào năm 1571, song vẫn giữ phong cách kiến trúc hình thành từ cuối thế kỷ XII và đầu thế kỷ XIII. Việc bảo tồn nghiêm ngặt những đặc trưng này giúp Itsukushima trở thành một tư liệu kiến trúc có giá trị về thời kỳ Heian.
Nổi bật nhất trước khu vực chính của đền là O-Torii, hay Đại Torii - cánh cổng khổng lồ đứng giữa biển. Cổng hiện nay được dựng năm 1875, cao khoảng 16,8 m, thuộc kiểu Ryobu-torii với 4 trụ chính, phần mái phủ vỏ cây bách và toàn bộ kết cấu được sơn đỏ son.
Cổng Torii đứng cách khu vực chính của đền hơn 200 m và chủ yếu bằng chính trọng lượng của kết cấu, không đóng cố định xuống đáy biển.
O-Torii nằm cách khu vực chính của đền hơn 200 m và có một đặc điểm rất đặc biệt: cổng không được đóng cố định xuống đáy biển mà chủ yếu đứng vững nhờ chính trọng lượng của kết cấu. Qua thời gian, hình ảnh cánh cổng đỏ nổi bật giữa biển đã trở thành biểu tượng gắn liền với Hiroshima và Nhật Bản.
Tuy nhiên, chính thủy triều mới khiến cảnh sắc Itsukushima luôn biến đổi. Khi nước dâng, O-Torii dường như nổi trên mặt biển, còn toàn bộ quần thể đền tạo cảm giác đang trôi giữa vịnh. Khi nước rút, khoảng biển trước đền trở thành một bãi rộng, cho phép du khách đi bộ đến tận chân cổng.
Vì thế, Itsukushima gần như không bao giờ xuất hiện hai lần với cùng một diện mạo. Cùng một công trình, nhưng dưới những mực nước khác nhau lại mở ra những khung cảnh khác nhau. Đó cũng là nét đặc trưng trong thẩm mỹ Nhật Bản được thể hiện rõ tại nơi này: kiến trúc không đối lập với thiên nhiên mà hòa vào thiên nhiên, để biển, núi và con người cùng trở thành một phần của tác phẩm.