Các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về kiến trúc ven biển, phân cấp quản lý gắn với năng lực thực thi, công nhận giá trị pháp lý của hồ sơ số và đổi mới cơ chế chi phí thiết kế.
Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN
Đại biểu Trần Việt Anh (Đoàn Hà Nội): Hoàn thiện quy định phát triển kiến trúc biển và chi phí thiết kế
Dự thảo đã cập nhật các nội dung liên quan đến Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cũng như cắt giảm các thủ tục hành chính trong chứng chỉ hành nghề.
Dự thảo Luật cũng thể chế hóa Nghị quyết 20-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Đó là sự thay đổi căn bản đòi hỏi những điều chỉnh đồng bộ trong công tác quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, quản lý đô thị và nông thôn ven biển.
Theo đó, khung pháp lý đối với không gian kiến trúc ven biển và hải đảo quy định rõ hành lang bảo vệ bờ biển, khoảng lùi, chiều cao, mật độ xây dựng; bảo đảm tầm nhìn, quyền tiếp cận biển của cộng đồng và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.
Về tiêu chuẩn thiết kế thích ứng với biến đổi khí hậu, yêu cầu công trình ven biển, hải đảo có khả năng chống chịu bão, nước biển dâng, xâm nhập mặn; khuyến khích sử dụng vật liệu chống ăn mòn, công nghệ xanh, năng lượng tái tạo và tái sử dụng nước.
Việc bảo tồn bản sắc kiến trúc vùng biển gắn với phát triển các đô thị biển xanh, thông minh, hiện đại; gìn giữ các giá trị văn hóa, kiến trúc truyền thống của cộng đồng ven biển.
Các công trình kiến trúc trên đảo, quần đảo và vùng biển chiến lược phải tích hợp công năng lưỡng dụng: vừa phục vụ phát triển kinh tế, dân sinh, vừa đáp ứng nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và tìm kiếm cứu nạn trên biển.
Một về vấn đề nóng được cộng đồng kiến trúc sư và các đơn vị tư vấn phản ứng trong nhiều năm là tư duy định giá và khung đơn giá chưa hợp lý, chưa phản ánh đúng chất lượng và chất xám của các đồ án thiết kế.
Chi phí tư vấn hiện tính theo tỷ lệ phần trăm (%) tổng mức đầu tư. Cách tính này dẫn đến hệ lụy tiêu cực, công trình càng tiết kiệm, càng tối ưu chi phí xây dựng thì thù lao của kiến trúc sư càng giảm. Kiến trúc sư không có động lực sáng tạo để tìm giải pháp tiết kiệm chi phí cho chủ đầu tư.
Bên cạnh đó, đơn giá quá thấp so với khu vực và thế giới. Phí thiết kế ở Việt Nam (đặc biệt là công trình công cộng, nhà ở xã hội, hạ tầng) thường chỉ dao động từ 1 - 3% tổng mức đầu tư. Trong khi đó, tỷ lệ này ở các nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore là 5 - 10%; tại Châu Âu và Mỹ đối với các công trình đòi hỏi tính sáng tạo là trên 10%.
Ngoài ra, trong đấu thầu thiết kế, giá rẻ thắng giá trị. Cơ chế đấu thầu ưu tiên giá trong các dự án vốn ngân sách hoặc thương mại thường ép tiến độ và chấm trọng số lớn cho yếu tố giá thấp. Điều này vô tình đẩy các văn phòng kiến trúc vào cuộc đua hạ giá, phá giá, dẫn đến tình trạng làm ẩu, làm dối, sao chép bản vẽ để bù chi phí.
Đề nghị luật hóa chi phí thiết kế để phản ánh đúng giá trị sáng tạo của kiến trúc sư; ban hành khung giá dịch vụ thiết kế, ngăn chặn tình trạng phá giá; đa dạng phương pháp tính phí, khuyến khích giải pháp tiết kiệm chi phí đầu tư, vận hành; đồng thời minh bạch hợp đồng, tách phí sáng tạo với phí hồ sơ kỹ thuật, cấm khuyến mại dịch vụ thiết kế và quy định bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.
Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên): Phân cấp đi đôi với trách nhiệm và năng lực thực thi
Dự thảo quy định việc phân cấp, ủy quyền được thực hiện khi cấp xã đáp ứng đủ điều kiện về tổ chức bộ máy, cán bộ và năng lực chuyên môn. Tuy nhiên, các điều này còn mang tính định tính, chưa có tiêu chí cụ thể, dẫn đến nguy cơ áp dụng không thống nhất. Trong khi đó, về con người và trình độ của cán bộ cơ sở hiện nay, có nơi thiếu, hoặc thậm chí có những nơi đã bố trí con người nhưng năng lực chuyên môn vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Do đó, cần hết sức cân nhắc trong quy định này.
Về sửa đổi khoản 4 Điều 15, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định về thẩm quyền lập, điều chỉnh và ban hành quy chế quản lý kiến trúc. Cơ quan soạn thảo nên quy định cụ thể hơn về phạm vi phân cấp, nguyên tắc phân định thẩm quyền đối với từng hoạt động lập, điều chỉnh và ban hành quy chế quản lý kiến trúc; bảo đảm phân cấp đi đôi với trách nhiệm, đặc biệt là năng lực thực thi và yêu cầu quản lý để bảo đảm tính thống nhất.
Đại biểu Trần Kim Kha (Đoàn Gia Lai): Hoàn thiện quy định về hồ sơ số và điều kiện hành nghề
Dự thảo Luật áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong hồ sơ thiết kế kiến trúc. Tuy nhiên, Điều 18 về quản lý, lưu trữ tài liệu lại giữ nguyên theo tư duy hồ sơ giấy, chưa công nhận giá trị pháp lý của hồ sơ thiết kế điện tử và mô hình số trong lưu trữ, đối chiếu, thanh tra cũng như giải quyết tranh chấp.
Sản phẩm bắt buộc tạo lập ở dạng số nhưng chế độ lưu trữ, sử dụng lại chưa được số hóa tương ứng là chưa phù hợp. Quy định này khiến doanh nghiệp vừa phải lập mô hình số, vừa phải in và lưu bản giấy, dẫn đến phát sinh chi phí kép; đồng thời giá trị dùng lại của dữ liệu BIM cho quản lý, vận hành và cải tạo công trình không được khai thác.
Đề nghị bổ sung vào Điều 18 như sau: "Hồ sơ thiết kế kiến trúc, mô hình thông tin công trình được lập và lưu trữ dưới dạng điện tử có giá trị pháp lý như hồ sơ giấy khi đáp ứng quy định của pháp luật về giao dịch điện tử và pháp luật về lưu trữ. Cơ quan, tổ chức ưu tiên lưu trữ, khai thác dưới dạng hồ sơ điện tử".
Bên cạnh đó, tại Điều 33, dự thảo đã thu hẹp yêu cầu chứng chỉ hành nghề từ 7 nhóm công việc xuống còn 2 nhóm (gồm: thiết kế công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch). Tuy nhiên, điểm b Khoản 1 Điều 33 vẫn giữ nguyên điều kiện: Mọi tổ chức hành nghề kiến trúc phải có cá nhân chịu trách nhiệm chuyên môn hoặc chủ trì thiết kế kiến trúc có chứng chỉ hành nghề.
Điều này dẫn đến bất cập: Doanh nghiệp chỉ chuyên làm thiết kế nội thất hoặc thiết kế cảnh quan (những công việc không yêu cầu chứng chỉ hành nghề đối với cá nhân) vẫn phải tuyển dụng người có chứng chỉ để đáp ứng điều kiện. Việc này làm tăng chi phí tuân thủ cho các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, triệt tiêu một phần lợi ích cải cách của dự thảo, đồng thời tạo ra nguy cơ tiềm ẩn về tình trạng thuê/mượn chứng chỉ.
Theo đó, cần sửa đổi điểm b Khoản 1 Điều 33 như sau: "Có cá nhân chịu trách nhiệm chuyên môn về kiến trúc đáp ứng tiêu chuẩn năng lực hành nghề phù hợp với các công việc thực hiện. Trường hợp thực hiện công việc quy định tại điểm a, điểm b Khoản 1 Điều 19 của Luật này thì cá nhân đảm nhiệm chức danh chủ trì thiết kế kiến trúc, chủ nhiệm thiết kế phải có chứng chỉ hành nghề kiến trúc".