Giữ trọn đạo hiếu, nói không với những hình thức lãng phí

Đây không chỉ là thời khắc tiễn biệt người đã khuất mà còn là dịp để con cháu bày tỏ lòng hiếu kính, sự tri ân và tình cảm đối với người thân. 

Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị nhân văn cần được gìn giữ, tang lễ hiện nay vẫn tồn tại một số tập tục chưa phù hợp với đời sống hiện đại. Một trong những biểu hiện đáng chú ý là việc rải tiền thật, vàng mã trên đường khi đưa tang - một hủ tục đang gây ra nhiều hệ lụy về môi trường, trật tự xã hội và nhận thức văn hóa. Trong bối cảnh xã hội ngày càng hướng tới nếp sống văn minh, tiết kiệm, việc nhìn nhận lại những tập tục như vậy là cần thiết, nhằm từng bước loại bỏ các biểu hiện mê tín, lãng phí và phản cảm; đồng thời giữ lại những giá trị cốt lõi tốt đẹp của văn hóa tang lễ truyền thống.

Không để tập tục biến tướng, ảnh hưởng môi trường

Theo Thượng tọa Thích Thanh Sơn, Phó Trưởng ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Ninh, giáo lý nhà Phật hướng con người thực hành từ, bi, hỷ, xả; gieo nhân lành để gặt quả ngọt. Tín ngưỡng dân gian Việt Nam đề cao lòng thành, lấy đạo đức làm gốc, quan niệm “lễ bạc lòng thành”, phúc đức tại tâm, không ở hình thức hay lễ vật.

Ông Nguyễn Xuân Vân, người có nhiều năm làm dịch vụ đám tang (xã Bắc Lũng, tỉnh Bắc Ninh), cho biết: trước đây, các đám tang được tổ chức gọn, ít phải di chuyển xa; việc rải tiền và vàng mã trên đường đưa tang ít và có thể tự phân hủy sau một thời gian. Tuy nhiên, những năm gần đây, khi nhiều gia đình lựa chọn hỏa táng ở các địa phương xa (có đài hóa thân), quãng đường di chuyển có thể lên tới hàng trăm ki-lô-mét. Dọc đường, không ít đám tang rải tiền và vàng mã với số lượng lớn, gây phản cảm cho người dân.

Các trục đường lớn như cao tốc Hà Nội - Lào Cai, cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, Quốc lộ 1, Quốc lộ 2, Quốc lộ 5… sau mỗi đoàn xe tang đi qua, không khó để bắt gặp vàng mã, tiền âm phủ, thậm chí cả tiền thật vương vãi trên đường.

Anh M., một lái xe chạy tuyến Hà Nội đi các tỉnh Tây Bắc, cho biết: “Tôi thường xuyên lái xe, đồng thời kiêm phụ xe khách đường dài nên đã nhiều lần chứng kiến việc rải tiền, vàng mã từ các xe đưa tang”.

Lượng vàng mã và tiền giấy bị rải trên đường từ các đám tang còn làm gia tăng rác thải, trong bối cảnh các địa phương đang nỗ lực xây dựng hình ảnh xanh - sạch - đẹp, việc làm này rõ ràng không phù hợp với nếp sống văn minh.

Hướng đến văn minh, tiết kiệm và an toàn

Khi tiền hoặc vàng mã được thả từ xe tang xuống, gió có thể cuốn chúng bay tứ phía. Không ít trường hợp, những tờ giấy này bay thẳng vào mặt người đi đường. Ngoài ra, khi tiền thật bị rải xuống đường, nhiều người vì tò mò hoặc muốn nhặt đã dừng xe, thậm chí cúi xuống nhặt ngay giữa đường. Hành động này không chỉ cản trở giao thông mà còn làm gia tăng nguy cơ va chạm.

Bên cạnh những hệ lụy về môi trường và giao thông, việc rải tiền thật hoặc vàng mã còn gây lãng phí không cần thiết. Theo một số cơ sở dịch vụ mai táng, mỗi đám tang có thể tiêu tốn từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đồng cho việc mua vàng mã rải dọc đường. Với những gia đình khá giả hoặc có quãng đường đưa tang dài, con số này thậm chí còn cao hơn, nhưng cuối cùng tất cả đều trở thành rác thải.
Không chỉ vàng mã, một số trường hợp còn rải cả tiền thật, thường là các mệnh giá nhỏ như 1.000 hoặc 2.000 đồng. Dù giá trị mỗi tờ không lớn nhưng khi rải với số lượng nhiều, tổng số tiền bị lãng phí cũng không hề nhỏ.

Theo một chuyên gia nghiên cứu về văn hóa tín ngưỡng, ước tính mỗi năm người Việt Nam đốt gần 60.000 tấn vàng mã, tương đương khoảng 5.800 tỷ đồng. Đây là số tiền rất lớn; nếu được sử dụng cho các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, sẽ giúp đỡ được rất nhiều người có hoàn cảnh khó khăn.
Việc ném tiền xuống đường còn gây tranh cãi về mặt văn hóa và pháp lý. Tiền tệ là tài sản quốc gia được pháp luật bảo hộ; hành vi cố ý làm hư hỏng hoặc hủy hoại tiền có thể bị xem là vi phạm pháp luật. Ở góc độ xã hội, hành động này còn vô tình tạo ra thói quen không tốt khi trẻ em hoặc người đi đường chạy theo đoàn tang để nhặt tiền, làm mất trật tự và ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm cần có của tang lễ.

Trong giáo lý Phật giáo và nhiều tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tâm linh của người Việt không hề có quy định nào khuyến khích việc này. Nhiều chùa hiện nay cũng khuyến khích người dân hạn chế đốt vàng mã hoặc sử dụng các hình thức cúng lễ tốn kém. Hành động rải tiền trong đám tang hay đốt vàng mã trong các lễ hội, thực chất phản ánh tâm lý lo sợ của người sống hơn là sự hiểu biết đúng đắn về tín ngưỡng.

Nhận thấy những hệ lụy của tập tục này, nhiều địa phương trên cả nước đã tuyên truyền, vận động người dân không rải tiền hoặc vàng mã trên đường đưa tang. Các cơ quan quản lý văn hóa cũng khuyến khích tổ chức tang lễ theo hướng văn minh, tiết kiệm, hạn chế các nghi thức mang tính hình thức hoặc mê tín.

Điển hình như tỉnh Thanh Hóa đã có công văn yêu cầu các sở, ban, ngành, đơn vị cấp tỉnh và UBND các xã, phường tăng cường thực hiện nếp sống văn minh, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc cưới, việc tang. Trong đó nhấn mạnh yêu cầu nghiêm cấm hành vi rải tiền, vàng mã trên đường đưa tang; đồng thời khuyến khích các gia đình hạn chế số lượng vòng hoa, thay thế bằng vòng hoa luân chuyển hoặc các hình thức phúng điếu thiết thực khác. Tỉnh cũng yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, kịp thời chấn chỉnh, xử lý sai phạm và nhân rộng các mô hình điển hình về đám cưới, đám tang văn minh, tiết kiệm.

Điều người đã khuất cần không phải là những tờ tiền rải dọc đường hay những xấp vàng mã bay trong gió, mà là tấm lòng thành kính và sự tưởng nhớ chân thành của người ở lại. Một tang lễ giản dị, trang nghiêm, không phô trương, không lãng phí mới thực sự thể hiện đạo hiếu và giá trị nhân văn. Khi mỗi người tự giác từ bỏ những hủ tục không còn phù hợp, con đường tiễn biệt sẽ trở nên thanh sạch hơn, và ký ức về người đã khuất cũng được lưu giữ trong sự tôn nghiêm, trọn vẹn.