Không chỉ nổi tiếng với đèo Mã Pì Lèng hùng vĩ hay dòng sông Nho Quế xanh biếc, Mèo Vạc còn cuốn hút bởi những bản làng còn giữ gần như nguyên vẹn không gian sống, nếp sinh hoạt và bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số.
Những năm gần đây, cùng với định hướng phát triển du lịch bền vững, Mèo Vạc chú trọng khai thác các giá trị sẵn có từ cảnh quan, văn hóa và đời sống cộng đồng, thay vì phát triển du lịch theo hướng đại trà. Du lịch không chỉ là tham quan, chụp ảnh, mà hướng tới trải nghiệm “sống cùng” – sống trong không gian bản địa, hòa mình vào nhịp sinh hoạt thường ngày của người dân vùng cao.
Một trong những địa bàn tiêu biểu cho hướng đi này là thôn Pả Vi Hạ, nơi được lựa chọn phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc Mông. Nằm giữa núi đá trùng điệp, Pả Vi Hạ vẫn giữ được hệ thống nhà trình tường truyền thống, cảnh quan bản làng yên bình và lối sống gắn bó chặt chẽ với thiên nhiên. Du khách đến đây không chỉ để nghỉ ngơi, mà còn để tìm hiểu phong tục tập quán, ẩm thực địa phương và đời sống sinh hoạt của người dân bản địa.
Chia sẻ sau chuyến đi, chị Phạm Thị Khuyên, du khách đến từ Hải Phòng, cho biết: “Tôi từng đi nhiều nơi ở vùng cao, nhưng khi đến Mèo Vạc, đặc biệt là ở Pả Vi Hạ, cảm giác rất khác. Không gian yên tĩnh, mộc mạc, khiến mình sống chậm lại và cảm nhận rõ hơn nhịp sống của người dân địa phương".
Theo chị Khuyên, điều để lại ấn tượng sâu sắc không chỉ là cảnh đẹp, mà còn là cảm giác gần gũi, chân thật trong cách người dân đón tiếp du khách.
Cùng với cảnh quan thiên nhiên, các phiên chợ vùng cao, lễ hội truyền thống và sinh hoạt văn hóa cộng đồng cũng góp phần tạo nên sức hút riêng cho du lịch Mèo Vạc. Những buổi chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian giao lưu văn hóa, phản ánh rõ nét đời sống của đồng bào Mông, Dao, Lô Lô… trong trang phục truyền thống rực rỡ.
Để đáp ứng nhu cầu lưu trú của du khách, tại Pả Vi Hạ đã hình thành một số mô hình du lịch cộng đồng, chủ yếu là các homestay cải tạo từ nhà ở truyền thống của người dân. Những mô hình này hướng tới giữ gìn kiến trúc bản địa, hạn chế bê tông hóa và tạo thêm sinh kế cho cộng đồng. MeoVacClayHouse là một trong những cơ sở lưu trú được xây dựng theo định hướng đó, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch tại địa phương.
Với nhiều du khách, giá trị lớn nhất của chuyến đi không nằm ở tiện nghi, mà ở trải nghiệm chân thực. Chị Nguyễn Thị Minh Phượng, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Điều tôi ấn tượng nhất ở Mèo Vạc không chỉ là cảnh đẹp mà còn là cảm giác rất thật, rất nguyên sơ. Khi ở trong không gian bản làng, tôi có cảm giác mình không phải là khách du lịch, mà như đang sống trong chính đời sống văn hóa của vùng cao".
Thực tế cho thấy, khi người dân trở thành chủ thể tham gia làm du lịch, ý thức bảo vệ cảnh quan, giữ gìn văn hóa truyền thống cũng được nâng lên rõ rệt. Du lịch không chỉ mang lại thu nhập, mà còn tạo động lực để cộng đồng cùng chung tay gìn giữ không gian sống, bảo tồn các giá trị văn hóa vốn có.
Với hướng đi dựa trên bản sắc và cộng đồng, Mèo Vạc đang từng bước xây dựng hình ảnh là điểm đến giàu trải nghiệm, thân thiện và bền vững. Những bản làng như Pả Vi Hạ chính là minh chứng cho cách làm du lịch hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa – yếu tố then chốt để du lịch vùng cao phát triển lâu dài.