Thúc đẩy chuỗi liên kết sản xuất lúa giống bền vững

Hàng năm thành phố Đà Nẵng trồng đến trên 5.000 ha lúa giống, sản lượng khoảng 25.700 tấn. Để phát triển nông nghiệp một cách bền vững, vai trò của các doanh nghiệp và các hợp tác xã trong chuỗi sản xuất lúa giống là rất cần thiết.

Liên kết để sản xuất lúa giống

Liên kết sản xuất lúa giống đang trở thành hướng đi hiệu quả được nhiều hợp tác xã trên địa bàn Đà Nẵng lựa chọn nhằm chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, chuyên nghiệp, qua đó từng bước hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.

Ông Trương Văn Cảm, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Ái Nghĩa cho biết, mỗi năm đơn vị phối hợp với các doanh nghiệp triển khai gần 200ha sản xuất hạt giống lúa lai F1. Theo ông Cảm, đây là mô hình mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp nông dân có thu nhập gấp khoảng 3 lần so với trồng lúa thương phẩm. Riêng hoạt động sản xuất giống lúa lai F1 hàng năm mang về cho người dân doanh thu hơn 25 tỷ đồng.

Để xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, hợp tác xã đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và nông dân. Trước mỗi vụ sản xuất, hợp tác xã tổ chức họp dân tại các vùng sản xuất giống để cùng bàn bạc, thống nhất chính sách thu mua, quy đổi sản phẩm trên tinh thần dân chủ, bình đẳng và cùng có lợi. Sau khi đạt được đồng thuận, hợp tác xã đại diện nông dân ký kết hợp đồng với doanh nghiệp, đồng thời tổ chức sản xuất theo kế hoạch đã thống nhất.

Hiệu quả của mô hình liên kết sản xuất lúa giống cũng được ghi nhận tại Hợp tác xã Nông nghiệp I Điện Phước. Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp I Điện Phước, việc tổ chức sản xuất theo quy mô tập trung đã tạo điều kiện thuận lợi để áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đồng ruộng. Khi nông dân cùng sử dụng một giống và gieo sạ đồng loạt trên cùng cánh đồng, việc điều tiết nước tưới, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh thuận lợi hơn nhiều so với sản xuất manh mún. Lúa chín tập trung cũng giúp hợp tác xã dễ dàng đưa cơ giới hóa vào khâu thu hoạch, qua đó giảm đáng kể chi phí nhân công.

Cùng với đó, các quy trình kỹ thuật như "3 giảm, 3 tăng", sạ hàng, quản lý giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được hướng dẫn thực hiện bài bản. Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, cây lúa sinh trưởng đồng đều, sâu bệnh được kiểm soát tốt, năng suất và chất lượng lúa giống ngày càng được nâng cao.

So với sản xuất lúa thương phẩm, lúa giống mang lại giá trị kinh tế cao hơn trên cùng đơn vị diện tích. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp I Điện Phước, sau khi trừ chi phí, hợp tác xã lãi khoảng 250 - 300 đồng/kg lúa giống. Với sản lượng từ 1.000 - 1.200 tấn mỗi năm, liên kết sản xuất lúa giống đem lại lợi nhuận khoảng 200 - 300 triệu đồng cho hợp tác xã.

Từ hiệu quả thực tế tại các hợp tác xã, mô hình liên kết sản xuất lúa giống ngày càng khẳng định vai trò trong việc nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp tại Đà Nẵng. Thành công của mô hình này có sự đồng hành chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong xây dựng các vùng nguyên liệu ổn định, gắn sản xuất với tiêu thụ.

Ông Triệu Tấn Phú, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn ThaiBinh Seed miền Trung - Tây Nguyên cho biết, doanh nghiệp hiện liên kết sản xuất với 17 hợp tác xã trên địa bàn Đà Nẵng với diện tích khoảng 1.450 - 1.500ha mỗi năm, thu mua từ 6.000 - 7.000 tấn lúa giống, chiếm khoảng 1/3 diện tích liên kết toàn vùng.

Theo ông Phú, để nâng cao hiệu quả liên kết, các hợp tác xã cần tiếp tục nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng, điều phối thời vụ và bảo vệ quyền lợi nông dân, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và lựa chọn cơ cấu giống phù hợp với nhu cầu thị trường.

Về phía doanh nghiệp, ThaiBinh Seed cam kết cung ứng giống chất lượng, chuyển giao kỹ thuật, đầu tư cơ sở vật chất và duy trì các hợp đồng liên kết minh bạch nhằm xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, có giá trị kinh tế cao.

Ông Đoàn Ngọc Trung, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã thành phố Đà Nẵng cho biết, toàn thành phố hiện có 764 hợp tác xã đang hoạt động, bao gồm 458 hợp tác xã nông nghiệp (chiếm gần 60%); trong đó, có 110 hợp tác xã chuyên sản xuất lúa và lúa giống, chiếm 24% tổng số hợp tác xã nông nghiệp.

Nhà nước và doanh nghiệp đồng hành với nông dân

Theo Liên minh Hợp tác xã thành phố Đà Nẵng, mỗi năm thành phố sản xuất hơn 5.000 ha lúa giống, đạt sản lượng khoảng 25.700 tấn, không chỉ đáp ứng nhu cầu sản xuất tại chỗ mà còn cung ứng cho nhiều địa phương trong khu vực miền Trung. Hiện có khoảng 33 doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị tham gia liên kết sản xuất giống lúa, hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn.

Thực tế cho thấy, sản xuất lúa giống giúp nông dân tăng thu nhập trung bình từ 25 - 30% so với lúa thương phẩm, riêng giống lúa lai F1 mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần. Quan trọng hơn, người dân yên tâm sản xuất nhờ có hợp đồng bao tiêu và đầu ra ổn định, hạn chế tình trạng được mùa mất giá.

Thông qua các chuỗi liên kết, nhiều tiến bộ kỹ thuật như "1 phải, 5 giảm", tưới ngập - khô xen kẽ, cơ giới hóa đồng bộ, ứng dụng thiết bị bay không người lái và các giống lúa thích ứng biến đổi khí hậu đã được đưa vào sản xuất. Nhờ đó chi phí giảm, năng suất và chất lượng sản phẩm được nâng cao, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.

Ông Bùi Quốc Yên, Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp và Hỗ trợ nông dân cho rằng, để tiếp tục phát huy vai trò của Hội Nông dân và hợp tác xã trong chuỗi liên kết, cần phải nâng cao nhận thức của nông dân về lợi ích của kinh tế tập thể, chuỗi giá trị, sản xuất an toàn, hữu cơ và chuyển đổi số; tăng cường tập huấn kỹ thuật, kỹ năng quản trị hợp tác xã và xây dựng các mô hình điểm về sản xuất lúa giống. Đặc biệt, giúp hội viên và hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn, vật tư chất lượng, dịch vụ sản xuất và tìm kiếm đầu ra ổn định. Phát triển các chi, tổ hội nông dân nghề nghiệp để làm nền tảng hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã hiệu quả và đẩy mạnh cơ giới hóa và chuyển đổi số để giảm chi phí, nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm lúa giống Đà Nẵng.

Ông Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã thành phố Đà Nẵng cho biết, để xây dựng chuỗi sản xuất lúa giống bền vững, cần phát huy vai trò trung tâm của hợp tác xã trong tổ chức sản xuất, liên kết nông dân và kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tàu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Liên minh Hợp tác xã thành phố sẽ tham mưu, đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp với thực tiễn sản xuất.

Thời gian tới cần tiếp tục củng cố vai trò của các hợp tác xã trong tổ chức sản xuất, đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp, hỗ trợ nông dân tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Qua đó góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân và phát triển ngành lúa giống theo hướng ổn định, bền vững.