Chiều 21/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023. Là người phát biểu đầu tiên, đại biểu Phan Thị Thúy Linh - Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng cho biết, tại các hội nghị đối thoại với công nhân, người lao động, vấn đề được quan tâm và đặt ra nhiều nhất vẫn là nhà ở.
Liên quan đến nhà ở xã hội, đại biểu đoàn Đà Nẵng cho rằng, thời gian qua, nhiều ý kiến phản ánh quy trình xét duyệt hồ sơ và việc chứng minh thu nhập còn quá phức tạp, kéo dài, có trường hợp mất cả năm. Do vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ thời hạn xét duyệt hồ sơ ngay trong luật. Đồng thời, trong trường hợp số lượng hồ sơ vượt quá số căn hộ được bố trí, cần thực hiện việc xét duyệt theo các tiêu chí ưu tiên công khai, minh bạch, thay vì chỉ dựa vào hình thức bốc thăm.
Đại biểu Phan Thị Thúy Linh - Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng.
Liên quan đến giá nhà, nữ đại biểu tính toán, thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện nay khoảng 9 triệu đồng/tháng; tại nhiều địa phương, mức thu nhập chỉ khoảng 6-8 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội diện tích khoảng 50 m2 được mở bán đầu năm nay đã có giá trên 1 tỷ đồng, tương đương khoảng 10 năm thu nhập của một người lao động.
Đối với nhà thuê, tiền thuê mỗi tháng khoảng 5 triệu đồng, với mức thu nhập như trên, người lao động rất khó có khả năng chi trả. Dự thảo hiện có bốn công thức tính giá thuê, tuy nhiên tất cả đều xuất phát từ chi phí đầu tư mà chưa có quy định nào dựa trên khả năng chi trả thực tế của người lao động. Theo nữ đại biểu đoàn Đà Nẵng, để phát triển nhà ở cho thuê với mức giá phù hợp cần hướng tới khả năng chi trả của người lao động, chứ không chỉ “phù hợp với chi phí đầu tư”.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) nhất trí cao với định hướng chuyển đổi từ mục tiêu chủ yếu khuyến khích sở hữu nhà sang bảo đảm cho người dân có chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp với khả năng chi trả. Tuy nhiên, để tư duy mới này thực sự đi vào cuộc sống, đối với việc phát triển nhà ở cho thuê, bà Nga đề nghị phân biệt rõ chính sách khuyến khích thị trường với chính sách hỗ trợ bằng nguồn lực công.
Theo đại biểu đoàn Hải Phòng, dự thảo đang dành cho dự án nhà ở cho thuê ngoài Nhà nước một gói ưu đãi khá lớn: có thể giao chủ đầu tư không qua đấu thầu, miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, được bố trí diện tích thương mại và một phần nhà ở thương mại để bán, cùng các ưu đãi tín dụng và hỗ trợ khác. Trong khi đó, đối tượng thuê lại được xác định rất rộng, bao gồm cả công dân chỉ “có nhu cầu thuê nhà”.
“Cần trả lời rõ một câu hỏi: Nhà nước đang ưu đãi cho một loại hình kinh doanh hay ưu đãi để đạt một mục tiêu xã hội?”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói và cho rằng, nếu chỉ cần xây nhà để cho thuê theo giá thị trường cũng được hưởng đầy đủ các cơ chế đặc biệt thì rất khó lượng hóa Nhà nước đã bỏ ra bao nhiêu nguồn lực và người dân thực sự nhận lại được lợi ích gì.
Khu nhà tái định cư ở Đền Lừ, TP Hà Nội.
Vì vậy, đại biểu Nga đề nghị luật xác lập nguyên tắc: mức ưu đãi phải tương ứng với nghĩa vụ xã hội mà chủ đầu tư cam kết thực hiện. “Nhà ở cho thuê thương mại thông thường vận hành theo thị trường; còn dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt về đất đai, lựa chọn chủ đầu tư và tín dụng thì phải chịu ràng buộc tương ứng về thời gian cho thuê, giá thuê, đối tượng phục vụ và hoàn trả ưu đãi nếu vi phạm cam kết”, bà Nga nói.
Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, câu hỏi quan trọng không chỉ là xây dựng được bao nhiêu căn nhà ở xã hội, mà quan trọng hơn là những căn nhà đó cuối cùng đến đúng đối tượng nào?
Đồng tình với yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm đúng đối tượng, tuy nhiên, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị không nên giải quyết vấn đề này chủ yếu bằng cách yêu cầu người dân phải đi xin thêm nhiều loại giấy xác nhận.
“Nếu Nhà nước đã có cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế, bảo hiểm xã hội và các dữ liệu có liên quan thì nguyên tắc nên là cơ quan nhà nước chủ động kết nối, khai thác và đối soát dữ liệu”, đại biểu Thạch Phước Bình nói.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định việc xác định điều kiện được hưởng chính sách nhà ở được thực hiện thông qua kết nối, khai thác và đối soát giữa cơ sở dữ liệu quốc gia với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác theo quy định.